Dr hab. Dominik Mierzejewski, prof. U艁, kierownik O艣rodka Spraw Azjatyckich.
W tym kontek艣cie poprosili艣my o analiz臋 prof. Dominika Mierzejewskiego, kierownika, specjalizuj膮cego si臋 w zakresie retoryki dyplomacji chi艅skiej, chi艅skiej polityki zagranicznej w uj臋ciu regionalnym oraz polityczno-ekonomicznego rozwoju wsp贸艂czesnych Chin. Publikujemy j膮 poni偶ej (艣r贸dtytu艂y pochodz膮 od redakcji).
Fiasko 鈥瀞pecjalnej operacji鈥� Putina to k艂opot dla Chin
Kiedy czwartego lutego 2022 r. przewodnicz膮cy Xi Jinping i prezydent W艂adimir Putin 艣ciskali sobie d艂onie, wydawa艂o si臋, 偶e alians dw贸ch gigant贸w b臋dzie stanowi艂 o redefinicji uk艂adu mi臋dzynarodowego. W tym kontek艣cie strony przewidywa艂y, b艂臋dnie, 偶e Stany Zjednoczone to mocarstwo upadaj膮ce, a dni Waszyngtonu s膮 policzone.
Atak Rosji na Ukrain臋, by膰 mo偶e, wywo艂a艂 w Pekinie zdziwienie, ale strony - maj膮c do siebie zaufanie - liczy艂y, 偶e 鈥瀞pecjalna operacja鈥� sprawnie rozstrzygnie sprawy aneksji terytorium Ukrainy. Potem, po triumfalnej paradzie, Putin otrzyma gratulacje z Pekinu, a tym samym ca艂y Zach贸d zostanie postawiony 鈥瀌o k膮ta鈥�. W takim kontek艣cie mo偶liwa by艂aby militarna opcja w艂膮czenia Tajwanu i sprawne osi膮gni臋cie 鈥瀢ielkiego odrodzenia narodu chi艅skiego鈥� 鈥� sloganu lansowanego przez obecn膮 ekip臋 w Pekinie. Sprawy potoczy艂y si臋 jednak odmiennie.
Przez ca艂y rok dyplomacja chi艅ska 鈥瀢i艂a si臋鈥� w oficjalnym okre艣leniu swojego stanowiska. Pr贸偶no jednak oczekiwa膰, 偶e Chiny popr膮 wprost Federacj臋 Rosyjsk膮, czy z drugiej strony 鈥� Ukrain臋 i Zach贸d. Strategiczna kultura chi艅ska kultura jest oparta na niejednoznaczno艣ciach i wysokim kontek艣cie, co jest swego rodzaju 鈥瀋hi艅skim DNA鈥�. Wystarczy spojrze膰 na literatur臋 dawnych mistrz贸w w tym m.in. Sun Zi czy 鈥�36 forteli鈥�. Tu nie ma wprost, zawsze jest drog膮 okr臋偶n膮. Ale to nie wszystko. Opr贸cz tego jest jeden istotny 鈥� w moim przekonaniu 鈥� szczeg贸艂. To wewn臋trzny uk艂ad w kierownictwie chi艅skim.
Dlaczego Xi Jinping musi wspiera膰 Putina
Z tego te偶 powodu politycznie obecnym w艂adzom w Chinach bli偶ej do Federacji Rosyjskiej. Podniesiony do rangi dogmatu 鈥瀉ntyamerykanizm鈥� lansowany w mediach, sprawia, 偶e polityka chi艅ska jest coraz mniej pragmatyczna 鈥� do czego przywykli艣my w okresie Deng Xiaopinga i kolejnych dw贸ch lider贸w, tj. Jiang Zemina i Hu Jintao. Ta sta艂a si臋 ideologiczn膮 zak艂adniczk膮 centralizacji w艂adzy w Pekinie. I kluczowa odpowied藕 na pytania, jak interpretowa膰 s艂owa i czyny Chin, r贸wnie偶 w kontek艣cie wojny Rosji w Ukrainie, le偶y w艂a艣nie w procesach zachodz膮cych wewn膮trz Pa艅stwa 艢rodka.
Po XIX Zje藕dzie Komunistycznej Partii Chin w 2017 r., na kanwie kampanii antykorupcyjnej, centralizacja w艂adzy ruszy艂a pe艂n膮 par膮. Te procesy nabra艂y tempa po ostatnim zje藕dzie partii w 2022 r., a Xi Jinping nie poszukiwa艂 na arenie mi臋dzynarodowej partner贸w, kt贸rzy b臋d膮 mu wskazywali demokratyczne rozwi膮zania, ale takich, kt贸rzy zapewni膮 mu centraln膮 pozycj臋 wewn膮trz Chin. Tu Putin okaza艂 si臋, je艣li nie jedynym, to najlepszym kandydatem.
Od ponad dekady w relacje interpersonalne Xi Jinping zainwestowa艂 spory kapita艂 polityczny, a dzi臋ki temu, mi臋dzy innymi, osi膮gn膮艂 zakres w艂adzy, kt贸rego Mao Zedong z pewno艣ci膮 m贸g艂by zazdro艣ci膰. Jednak podobnie jak Mao Zedong sta艂 si臋 zak艂adnikiem relacji ze Stalinem, tak teraz Xi 鈥� stosunk贸w z Putinem. Chc膮c utrzyma膰 pozycj臋 nadrz臋dn膮 wewn膮trz Chin, Xi Jinping nie ma wyboru i wspiera膰 Putina musi. Mao wspiera艂 Stalina nawet po jego 艣mierci, bo wiedzia艂, 偶e bez tego w Komunistycznej Partii Chin stery przejmie kto艣 inny.
Coraz wi臋cej jest g艂os贸w, kt贸re wskazuj膮 na wsp贸艂prac臋 wojskow膮 Chin z Rosj膮, co wskazywa艂oby na fakt, i偶 w wewn臋trznych ko艂ach decyzyjnych g贸r臋 bior膮 鈥瀓astrz臋bie鈥�, co rezonuje w jeszcze bardziej asertywnych dzia艂aniach. Nie chodzi tu jednak o wi臋ksz膮 akcj臋, czyli militarne zdobycie 鈥瀦buntowanej prowincji鈥� 鈥� Tajwanu. W kr贸tkiej perspektywie czasowej dowodzi tego sytuacja z 鈥瀊alonem szpiegowskim鈥� w przestrzeni powietrznej Stan贸w Zjednoczonych, kt贸ra storpedowa艂a wizyt臋 Antony鈥檈go Blinkena 鈥� ameryka艅skiego sekretarza stanu w Pekinie. Ta mog艂a doprowadzi膰 do 鈥瀔ontrolowanej鈥� odwil偶y w stosunkach ameryka艅sko-chi艅skich. Sta艂o si臋 jednak inaczej.
Chi艅ska alternatywa dla 艣wiata Zachodu, czyli 鈥瀘brona aktywna鈥�
Ostatnim wydarzeniem, kt贸re przyku艂o uwag臋 opinii mi臋dzynarodowej to opublikowany dokument konkretyzuj膮cy Globaln膮 Inicjatyw臋 na Rzecz Bezpiecze艅stwa (Global Security Initiative, GSI) przedstawion膮 przez Xi Jinpinga w ONZ oraz 12 punkt贸w 鈥濻tanowiska chi艅skiego w sprawie politycznego rozwi膮zania kryzysu ukrai艅skiego鈥�.
Pierwszy z dokument贸w skierowany jest g艂贸wnie do pa艅stw rozwijaj膮cych si臋, jako swego rodzaju alternatywa dla 艣wiata Zachodu. Deklaratywnie wymieniono tam na艣cie inicjatyw, takich jak wsp贸艂praca w ramach Szanghajskiej Organizacji Wsp贸艂pracy czy regionalnych format贸w, takich jak Chiny-ASEAN. Nie pomini臋to r贸wnie偶 Organizacji Narod贸w Zjednoczonych. Ten mi臋dzynarodowy porz膮dek ma by膰 oparty na zasadach suwerenno艣ci i nieingerencji w wewn臋trzne sprawy pa艅stw trzecich.
Odno艣nie do 12 punkt贸w, trzeba powiedzie膰, 偶e s膮 na tyle og贸lne, i偶 wiele z nich nie wynika. To w艂a艣nie kultura 鈥瀗ie wprost鈥�. Do tego Chi艅czycy lubuj膮 si臋 w punktach, bo te daj膮 wra偶enie policzalno艣ci czego艣, co jest materialne, a zatem prawdziwe. Ponadto, nale偶y powiedzie膰, 偶e przed艂o偶ony dokument to zbi贸r postulat贸w chi艅skich powtarzanych przez ostatni rok, a zatem nie jest to nic nowego. I po trzecie, istotny jest kontekst tej propozycji. Rocznica ataku Moskwy na Kij贸w, ale r贸wnie偶 informacje opublikowane najpierw przez 鈥濼he Wall Street Journal鈥� o dostawach chi艅skiej broni do Rosji oraz wyst膮pienie sekretarza Blinkena, kt贸ry wyrazi艂 obawy, 偶e taka wsp贸艂praca mo偶e mie膰 miejsce.
Zatem dokument promuj膮cy GSI i owe 12 punkt贸w to 鈥瀘brona aktywna鈥�, a Chiny chc膮 si臋 przedstawi膰 jako pa艅stwo neutralne, takie, kt贸re prowadzi negocjacje i mediuje. Ale centralizacja w艂adzy w Pa艅stwie 艢rodka oraz fakt 鈥瀙artnerstwa bez granic鈥� z Federacj膮 Rosyjsk膮 w naturalny spos贸b temu zaprzeczaj膮.
Tekst: dr hab. Dominik Mierzejewski, prof. U艁
Redakcja: Marcin Kowalczyk, Centrum Komunikacji i PR U艁
窜诲箩臋肠颈别: Bartosz Ka艂u偶ny, CKiPR U艁
Misja台 Uniwersytetu 艁o虂dzkiego jest rzetelne prowadzenie badan虂 naukowych oraz aktywne g艂oszenie prawdy z nich p艂yna台cej, tak by ma台drze kszta艂cic虂 kolejne pokolenia, byc虂 uz虈ytecznym dla spo艂eczen虂stwa oraz odwaz虈nie odpowiadac虂 na wyzwania wspo虂艂czesnego s虂wiata. Doskona艂o艣膰 naukowa jest dla nas zawsze najlepszym kompasem. Nasze warto艣ci to: odwaga, ciekawo艣膰, zaanga偶owanie, wsp贸艂praca i szacunek.