91滴滴

Centrum zosta艂o utworzone przez zesp贸艂 naukowc贸w, i.e. prof. Gra偶yn臋

Zygad艂o i dr Marka Wojtaszka z Katedry Amerykanistyki i Mass Medi贸w Wydzia艂u

Studi贸w Mi臋dzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Jego

g艂贸wnym celem jest rozw贸j i promocja interdyscyplinarnych bada艅 wsp贸艂czesnych

terytori贸w pogranicza w ramach dziedzin nauk humanistycznych i spo艂ecznych.

Misja Centrum b臋dzie polega艂a na konstruowaniu i koordynowaniu

transdziedzinowych powi膮za艅 艂膮cz膮cych nauki humanistyczne, spo艂eczne oraz

tw贸rczo艣膰 artystyczn膮, wyra偶aj膮cych synergi臋 bada艅 naukowych oraz kreatywnej

ekspresji i innowacji. Taka hybrydowa platforma b臋dzie stymulowa艂a wymian臋

my艣li mi臋dzy Akademi膮 i sztuk膮. Zak艂adaj膮c rozw贸j w oparciu o komunikacj臋 i

narz臋dzia cyfrowe oraz w艂膮czaj膮c innowacyjne metody rozwojowe (np. performans,

wystawa), Centrum stanowi pioniersk膮 inicjatyw臋 w polskim kontek艣cie badawczym.

Ponadto tw贸rcy Centrum stawiaj膮 na zaanga偶owanie szerokiego grona odbiorc贸w i

odbiorczy艅, tak偶e spoza 艣rodowiska akademickiego oraz pragn膮 rozwija膰 proces

mi臋dzypokoleniowego transferu wiedzy i do艣wiadczenia w nowoczesny i

interaktywny spos贸b.  

Dlaczego Border Studies:

Pojawienie si臋 i rozw贸j dyscypliny Border Studies to jeden z najbardziej

znacz膮cych prze艂om贸w teoretycznych w amerykanistyce z okresu ostatnich dekad. W

1976 powsta艂o stowarzyszenie Association for Borderlands Studies. W pocz膮tkowej

fazie by艂o ono nastawione tylko na badania nad regionem granicy ameryka艅sko -

meksyka艅skiej, ale p贸藕niej zosta艂y one poszerzone, a sama granica sta艂a si臋

swego rodzaju paradygmatem do globalnych bada艅 nad zagadnieniami Pogranicza. W

Stanach Zjednoczonych tradycja bada艅 nad znaczeniem Pogranicza w sensie

terytorialnym, politycznym i kulturowym si臋ga XIX wieku, ale wsp贸艂czesne Border

Studies wzbogaci艂y si臋 o nowe obszary badawcze. Wynika to z post臋puj膮cego

procesu globalizacji, 艂膮czenia si臋 rynk贸w i kultur poprzez wymian臋 handlow膮,

regionalnej ekonomicznej integracji pomi臋dzy s膮siaduj膮cymi ze sob膮 krajami oraz

nowych form przekazu medialnego. Nale偶y r贸wnie偶 zaznaczy膰, 偶e procesy te

zachodz膮 na niespotykan膮 dot膮d skal臋. Jednak偶e, pomimo tej dosy膰 gwa艂townie

nast臋puj膮cej unifikacji kulturowej, a mo偶e w艂a艣nie przez ni膮, problem istnienia

granic jest wci膮偶 bardzo aktualny. Zamiast ich zanikania, w wielu miejscach na

艣wiecie obserwujemy obecnie raczej tendencje do umacniania granic i nie s膮 to

tylko granice polityczne, oddzielaj膮ce od siebie r贸偶ne narody, ale r贸wnie偶 te

wewn膮trznarodowe: etniczne, religijne, kulturowe. To w konsekwencji uzasadnia

konieczno艣膰 systematycznego i transdyscyplinarnego zbadania tych specyficznych

przestrzeni, pomi臋dzy kt贸re tyle偶 艂膮cz膮, co dziel膮, i wyja艣nienia sposobu ich

funkcjonowania. Najbardziej wi臋c og贸lnym zadaniem Border Studies jest

dostarczenie holistycznego zrozumienia terytorium okre艣lanego obecnie jako Borderlands.

Kierunki bada艅:

Inter-, transdyscyplinarne i transwersalne badania terytori贸w pogranicza,

kt贸re w艂膮czaj膮 鈥� acz nie ograniczaj膮 si臋 do 鈥� nast臋puj膮cych zagadnie艅 i

problematyk:

• teorie i metody badania pogranicza i liminalnych przestrzeni pomi臋dzy (np. granice, rubie偶e, obrze偶a, peryferie, progi, miejsca przej艣cia, strefy intensywnego kontaktu);
• kartografie demarkacji, podzia艂u i odosobnienia, jak r贸wnie偶 inkluzji i integracji (np. miejskie, kulturowe, spo艂eczne, psychologiczne, cielesne);
• granica jako specyficzna przestrze艅 spo艂eczna i polityczna (np. konstruowanie narodowych i regionalnych to偶samo艣ci, powstawanie oraz eskalacja konflikt贸w i metody ich rozwi膮zywania, ruchy nacjonalistyczne i transnacjonalne, przekraczanie granicy, mobilno艣膰 i migracje);
• granice symboliczne (np. komunikacja na granicy, przez granice i ponad granicami, przedstawienia pogranicza 鈥� filmowe, teatralne, w literaturze);
• kulturowe geografie i przestrzenno艣膰 pograniczy (np. procesy ex-/ekstra-/de- i reterytorializacji, limity, szczeliny, interwa艂y, przygraniczno艣膰);
• ekologia mobilno艣ci, przechodzenia/przekraczania, utkni臋cia i (nie)przynale偶enia;
• estetyka liminalno艣ci (np. ruiny, marginesy, kra艅cowo艣膰, niepe艂nosprawno艣膰, nienormatywno艣膰);
• artystyczne ekspresje i interwencje (np. architektura, dizajn, kultura wizualna).

Cele i dzia艂ania:

• prowadzenie bada艅 i publikacja ich wynik贸w w formie artyku艂贸w i/lub monografii naukowych;
• aplikowanie o granty krajowe i zagraniczne;
• organizowanie warsztat贸w tematycznych, paneli eksperckich i konferencji;
• dzia艂alno艣膰 dydaktyczna: prowadzenie zaj臋膰 i seminari贸w;
• utworzenie mi臋dzyinstytucjonalnego centrum dialogu;
• wsp贸艂praca z uczelniami i innymi instytucjami w kraju i zagranic膮.

顿锄颈补艂补濒苍辞艣膰

 

W dniu 22 lutego 2025 roku Centrum Bada艅 nad Pograniczami Uniwersytetu 艁贸dzkiego we wsp贸艂pracy z Krytyk膮 Polityczn膮 w Warszawie zorganizowa艂o zdalny wyk艂ad Dr. Davida Schraga z University of Illinois, Urbana-Champaign, pt. 鈥濱n Their Death Throes. The Necroculture of Arms Trafficking and Human Smuggling on US-Mexican Border鈥�, po艣wi臋cony procesowi militaryzacji granicy ameryka艅sko-meksyka艅skiej na przyk艂adzie granicznego miasta Laredo po艂o偶onego w Teksasie nad Rio Grande. Prof. Schrag pracuje w Center for Global Studies a jego zainteresowania naukowe 艂膮cz膮 antropologi臋 kulturow膮 i studia mi臋dzynarodowe. Publikowa艂 na temat edukacji wi臋ziennej i ameryka艅skiej kultury broni. W lutym przebywa艂 jako rezydent w Muzeum 呕ydowskim w Berlinie.