Feminizacja biedy to mechanizm, kt贸ry sprawia, 偶e dziewczynki i kobiety s膮 bardziej ni偶 ch艂opcy i m臋偶czy藕ni statystycznie nara偶one na to, 偶e popadn膮 w bied臋.
Zar贸wno w 艣wiatowych, jak i polskich badaniach nad zjawiskiem biedy, w tym w badaniach prowadzonych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu 艁贸dzkiego, wyra藕nie wida膰, 偶e feminizacja biedy jest czym艣, co towarzyszy biedzie, co charakteryzuje to zjawisko.
Ni偶sze zarobki, dyskryminacja ze wzgl臋du na wiek鈥�
- Najbardziej dramatyczna sytuacja dotyczy tego, co si臋 dzieje z emeryturami. Reforma emerytalna przeprowadzona w Polsce sprawi艂a, 偶e emerytury kobiet relatywnie si臋 obni偶y艂y w stosunku do emerytur m臋偶czyzn. Mamy coraz wi臋cej kobiet, kt贸re nie b臋d膮 mia艂y uprawnie艅 emerytalnych lub kt贸rych emerytura b臋dzie ni偶sza ni偶 minimalna - m贸wi dr I. Desperak, U艁.
"Kobiecy" wymiar biedy wynika z bardzo r贸偶norodnych czynnik贸w. Rynek pracy w dalszym ci膮gu dyskryminuje kobiety na wszystkich poziomach - rekrutacji, warunk贸w zatrudnienia, awansu czy emerytury.
Jednym z przyk艂ad贸w nier贸wno艣ci szans jest swojego rodzaju tradycja, zgodnie z kt贸r膮 kobiety na tych samych stanowiskach pracy otrzymuj膮 ni偶sze wynagrodzenie ni偶 m臋偶czy藕ni.
Warto przytoczy膰 w tym kontek艣cie przyk艂ad z 艂贸dzkiego rynku pracy, na kt贸rym p艂ace w przemy艣le lekkim, w kt贸rym pracuj膮 g艂贸wnie kobiety, s膮 tradycyjnie bardzo niskie.
Wielu pracodawc贸w nadal ch臋tniej zatrudnia m臋偶czyzn ni偶 kobiety, s膮dz膮c, 偶e m艂odsze z nich niebawem za艂o偶膮 rodzin臋, co b臋dzie oznacza艂o cz臋ste nieobecno艣ci w pracy z uwagi na zwolnienia czy urlopy. Kiedy kobiety odchowaj膮 ju偶 dzieci, wchodz膮 natomiast w wiek ma艂o atrakcyjny dla pracodawc贸w, np. z uwagi na przerwy w zatrudnieniu wynikaj膮ce z podejmowanych przez nie wcze艣niej funkcji opieku艅czych.
- Z moich bada艅 prowadzonych w 2004 roku w 艁odzi wynika, 偶e 52 lata jest granic膮 "niezatrudnialno艣ci". Kobieta, kt贸ra traci prac臋 w wieku 52 lat zasadniczo nie ma szans na ponowne jej znalezienie na otwartym rynku pracy i obawiam si臋, 偶e nic nie wskazuje na to, 偶eby co艣 si臋 w tej sytuacji zmieni艂o - t艂umaczy dr I. Desperak, U艁.
Bezp艂atna praca w domu, samotne macierzy艅stwo鈥�
Kolejnym czynnikiem sprzyjaj膮cym powstawaniu ub贸stwa w艣r贸d kobiet s膮 struktura i wizja rodziny. W rodzinach tradycyjnie uwa偶a si臋, 偶e kobiety s膮 najcz臋艣ciej odpowiedzialne za bezp艂atn膮 prac臋 domowo-opieku艅cz膮, co oznacza, 偶e s膮 du偶o bardziej ni偶 m臋偶czy藕ni obci膮偶one obowi膮zkami zwi膮zanymi z opiek膮 nad dzie膰mi, jak i starszymi rodzicami.
Ze struktury rodziny - poniewa偶 ryzyko popadni臋cia w bied臋 przez kobiety znacznie zwi臋ksza fakt, 偶e w przypadku tzw. rodzin monoparentalnych, czyli takich w kt贸rych jeden rodzic wychowuje jedno lub wi臋cej dzieci, to kobiety s膮 najcz臋艣ciej rodzicem sprawuj膮cym opiek臋 nad potomstwem. Badania m贸wi膮, 偶e ryzyko popadni臋cia w bied臋 jednej matki z jednym dzieckiem jest por贸wnywalne do ryzyka popadni臋cia w bied臋 rodziny sk艂adaj膮cej si臋 z dwojga rodzic贸w wychowuj膮cych tr贸jk臋 dzieci.
Ub贸stwo menstruacyjne, ograniczona decyzyjno艣膰 w kwestiach reprodukcyjnych鈥�
Jednym z bardzo konkretnych przyk艂ad贸w na to, jak dzia艂a feminizacja biedy jest zjawisko, o kt贸rym m贸wimy od bardzo niedawna - ub贸stwo menstruacyjne.
Z bada艅 wynika, 偶e zjawisko to mo偶e dotyczy膰 co pi膮tej kobiety w Polsce. Kobiety i dziewcz臋ta dotkni臋te bied膮 nie mog膮 sobie pozwoli膰 m.in., na comiesi臋czny zakup 艣rodk贸w higienicznych zwi膮zanych z menstruacj膮. W sytuacji wyboru, czy maj膮 kupi膰 jedzenie dla rodziny, czy 艣rodki higieny osobistej, cz臋sto musz膮 rezygnowa膰 z zakupu tych drugich, co wydaje si臋 by膰 cywilizacyjnym standardem w XXI wieku.
W odpowiedzi na ten problem podejmuje si臋 r贸偶ne inicjatywy obywatelskie, np. w lutym br. w 艁odzi stan臋艂a "r贸偶owa skrzyneczka" z bezp艂atnymi 艣rodkami higienicznymi.
Dr Izabela Desperak wskazuje ponadto, 偶e ub贸stwo bardzo mocno ogranicza decyzyjno艣膰 o sobie w kwestiach reprodukcyjnych. Bieda w rodzinie wp艂ywa negatywnie na dost臋p dziewczynek do edukacji seksualnej czy opieki ginekologicznej, je艣li nie jest ona dost臋pna w ramach ubezpieczenia. Oznacza to brak dost臋pu do profilaktyki zdrowia reprodukcyjnego oraz barier臋 w stosowaniu antykoncepcji.
Naukowczynie z Uniwersytetu 艁贸dzkiego rekomenduj膮
- Teraz jest czas na zastosowanie rekomendacji, wprowadzenie wiedzy do praktycznej polityki spo艂ecznej i na podj臋cie dzia艂a艅, kt贸re zmniejsz膮 zakres feminizacji biedy i uczyni膮 je w przysz艂o艣ci nieistniej膮cym - m贸wi dr I.Desperak, U艁.
艁贸dzkie badaczki - dr Izabela Desperak i dr Magdalena Rek- Wo藕niak podejmuj膮ce problematyk臋 nier贸wno艣ci p艂ci, w tym feminizacji biedy, wskazuj膮, co nale偶a艂oby zrobi膰, 偶eby zjawisko zmniejszy膰 a docelowo - zlikwidowa膰.
Socjolo偶ki opracowa艂y zestaw rekomendacji dla Raportu UNDP (United Nations Development Programme - Program Narod贸w Zjednoczonych ds. Rozwoju, agenda ONZ) p.t. "Polska polityka r贸wno艣ci p艂ci 2007", kt贸ry zosta艂 wydany w 2008 r. By艂 to jednocze艣nie pierwszy raport w Polsce, w kt贸rym uj臋to kwesti臋 ub贸stwa kobiet w osobnym rozdziale. Raport ten zosta艂 ponadto przedrukowany i by艂 dystrybuowany na I Kongresie Kobiet w Polsce. Zasmucaj膮cym pozostaje fakt, 偶e jego zalecenia, mimo up艂ywu czasu, pozostaj膮 ci膮gle aktualne.
O zjawisku ub贸stwa w艣r贸d kobiet mo偶na przeczyta膰 r贸wnie偶 w "Encyklopedii gender" z 2014 r. dla kt贸rej dr I. Desperak i dr M. Rek-Wo藕niak stworzy艂y has艂o - feminizacja biedy.
Pomoc na poziomie samorz膮dowym
W 艁odzi przygotowywany jest obecnie Wieloletni Program Przeciwdzia艂ania Dyskryminacji, w kt贸rym obok standardowych przes艂anek dyskryminacji uwzgl臋dnili艣my, jako pierwsi w Polsce - ub贸stwo, informuje dr I. Desperak.
Powsta艂a lokalna diagnoza, w kt贸rej mi臋dzy innymi, opisane zosta艂y skutki ub贸stwa, tak偶e kobiet i dzieci. W Programie wskazano rekomendacje dla lokalnej polityki oraz przyk艂ady dobrych praktyk podejmowanych w tym zakresie w innych miejscowo艣ciach w kraju i za granic膮. Kolejn膮 faz膮 b臋dzie stworzenie samego programu, uwzgl臋dniaj膮cego te dane wraz z zaproponowaniem konkretnych rozwi膮za艅, kt贸re b臋d膮 wprowadzone przez miasto.
dr Izabela Desperak - socjolo偶ka, adiunkt w Instytucie Socjologii U艁, cz艂onkini Interdyscyplinarnego Seminarium Gender przy CEIN U艁, zajmuje si臋 m.in. nier贸wno艣ciami ze wzgl臋du na p艂e膰, feminizacj膮 biedy, stygmatyzacj膮 matek samodzielnie wychowuj膮cych dzieci; wi臋cej o .
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Materia艂 藕r贸d艂owy: dr Izabela Desperak, Wydzia艂 Ekonomiczno-Socjologiczny U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁