Czy przyj臋cie perspektywy szukaj膮cej punktu odniesienia dla Holokaustu grzeszy relatywizacj膮? Czy traktowanie zag艂ady 呕yd贸w i naszej epoki jako wyj膮tkowej i jedynej nie jest przesad膮 i efektem kr贸tkowzroczno艣ci oraz dystansu, jaki dzieli nas od epok dawniejszych z ich zbrodniami?
Arkadiusz Morawiec pr贸buje rozpozna膰 i okre艣li膰 obszar badawczy dot膮d przez polskie literaturoznawstwo postrzegany tylko cz臋艣ciowo. Istotnymi obszarami tematycznymi literatury polskiej XX i XXI wieku s膮: literatura Holokaustu oraz cz臋艣ciowo z ni膮 zwi膮zana literatura drugiej wojny 艣wiatowej i okupacji, obejmuj膮ca tak偶e eksterminacj臋 Polak贸w. Wci膮偶 natomiast brakuje refleksji na temat literatury dotycz膮cej innych akt贸w ludob贸jstwa czy masowych zbrodni.
Ksi膮偶ka dotyczy literatury reaguj膮cej na zbrodnie inne ni偶 Szoa. W tym kontek艣cie nale偶y j膮 uzna膰 za pr贸b臋 rekonesansu pisarstwa dotycz膮cego dokonanej przez Turk贸w zag艂ady Ormian, podj臋tej przez nazistowskie Niemcy "likwidacji" os贸b upo艣ledzonych i psychicznie chorych oraz Cygan贸w, a tak偶e dokonanej przez Serb贸w masakry w Srebrenicy.
Jest to bardzo istotny obszar bada艅. Okazuje si臋 bowiem, 偶e literatura bywa艂a najszybsz膮 form膮 upami臋tnienia ofiar ludob贸jczej przemocy, a nierzadko - przez d艂ugie lata - jedyn膮 istniej膮c膮 i jedyn膮 docieraj膮c膮 do wzgl臋dnie szerokiego kr臋gu spo艂ecze艅stwa. Jej dzie艂a oraz ich interpretacje wp艂ywa艂y i nadal, mimo dominacji "nowych medi贸w", wp艂ywaj膮 na postrzeganie konkretnych zbrodni.
Intencj膮 autora jest uczulenie historyk贸w literatury polskiej (i innych literatur) na fakt, 偶e zag艂ada 呕yd贸w, kt贸rej s艂usznie po艣wi臋ca si臋 du偶o uwagi, jest tylko jedn膮 z licznych, nie tylko w wieku dwudziestym, masowych zbrodni. Autor zdaje sobie spraw臋, 偶e s艂owa te mog膮 budzi膰 kontrowersje i w 偶adnym wypadku nie dyskredytuje Szoa. Proponuje jednak spojrze膰 na Holokaust z dystansu, bez cz臋sto uzasadnionych, a czasem niezdrowych, emocji oraz w kontek艣cie - jako na zjawisko nie w pe艂ni wyj膮tkowe w dziejach. Pod tym k膮tem jest to praca pionierska.
Arkadiusz Morawiec poszerza kategori臋 zag艂ady, odnosz膮c j膮 do zbiorowych zbrodni przeciw r贸偶nym spo艂eczno艣ciom, nie tylko spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej. W tej materii najwa偶niejsze jest badanie zbrodni dokonywanych na osobach chorych psychicznie oraz na Cyganach. Prac臋 oceniam jako warto艣ciow膮 - podj臋to w niej wa偶n膮 problematyk臋 zar贸wno z naukowego, jak i og贸lnospo艂ecznego punktu widzenia. Jest to dzie艂o uwzgl臋dniaj膮ce obszerne materia艂y, w tym archiwalne. Rozdzia艂y ksi膮偶ki s膮 zr贸偶nicowane tak偶e pod tym wzgl臋dem, 偶e w jednych Autor m贸g艂 si臋 odwo艂ywa膰 do bogatej literatury przedmiotu, w innych za艣 jest pionierem, poniewa偶 nie ma - lub prawie nie ma - opracowa艅 m贸wi膮cych o literackich odbiciach poszczeg贸lnych strasznych wydarze艅, takich jak martyrologia Cygan贸w czy wojny ba艂ka艅skie.
prof. dr. hab. Micha艂 G艂owi艅ski
Prof. Arkadiusz Morawiec - doktoryzowa艂 si臋 w 1999 roku na podstawie rozprawy Poetyka opowiada艅 Gustawa Herlinga-Grudzi艅skiego. W 2010 roku uzyska艂, na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, stopie艅 doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Literatura w lagrze, lager w literaturze. Fakt - temat - metafora. Zainteresowania naukowe: literatura XX i XXI wieku, zw艂aszcza pisarstwo obrazuj膮ce totalitaryzm, teksty stanowi膮ce zapis do艣wiadcze艅 granicznych, literatura obozowa i literatura Holokaustu, najnowsza polska poezja i proza, ponadto genologia, paraliteratura, zagadnienia literacko艣ci, aksjologia. Zajmuje si臋 tak偶e krytyk膮 literack膮 oraz bibliografi膮.
Kontakt: 艁ukasz Orzechowski // lukasz.orzechowski@uni.lodz.pl // 42 235 01 64
窜补艂膮肠锄苍颈办颈: i
Zapraszamy na stron臋 Biura Prasowego U艁:
Redakcja: Centrum Promocji U艁