Pami臋膰 jest procesem, na kt贸ry sk艂ada si臋 rejestrowanie (zapami臋tywanie), przechowywanie oraz odtwarzanie (przypominanie). Chocia偶 dok艂adne mechanizmy pami臋ci nie s膮 do ko艅ca znane, a znaczna cz臋艣膰 informacji jest "zapominana" ju偶 po 24h od momentu uczenia si臋, to jednak dysponujemy pewn膮 wiedz膮 oraz metodami pozwalaj膮cymi na szybsze i 艂atwiejsze przyswajanie i przypominanie sobie zapami臋tywanego materia艂u.
Trwa艂o艣膰 zapisywanych w pami臋ci informacji jest warunkowana przez wiele czynnik贸w. Niezb臋dna w procesie uczenia si臋 jest koncentracja uwagi, dzi臋ki niej mo偶liwe jest dotarcie informacji do pami臋ci d艂ugotrwa艂ej. Jednak, jak wynika z bada艅, ju偶 po 30-45 minutach uwaga gwa艂townie spada i dalsza nauka staje si臋 mniej efektywna. Dlatego tak wa偶ne s膮 kr贸tkie przerwy (oko艂o 5-8 minut). Znaczenie ma r贸wnie偶 kolejno艣膰 uczonych si臋 tre艣ci. Na pocz膮tku nauki efektywno艣膰 jest najwi臋ksza (efekt pierwsze艅stwa), nast臋pnie spada i po pewnym czasie wzrasta (efekt 艣wie偶o艣ci). Bardzo wa偶ne jest r贸wnie偶 roz艂o偶enia nauki w czasie i powtarzanie. Wyniki eksperymentu przeprowadzonego przez Harvard Busines Scholl jednoznacznie wskaza艂y, 偶e pracownicy, kt贸rzy przed ko艅cem pracy robili podsumowanie i wyci膮gali wnioski z pracy osi膮gn臋li wy偶sze efekty o 23%.
Proces zapami臋tywania wspomaga r贸wnie偶 zainteresowanie, motywacja i poziom aspiracji. Czynniki te stanowi膮 pewien rodzaj "si艂y nap臋dowej". Wiedza, kt贸r膮 student chce mie膰 poniewa偶 wzbudza jego zainteresowanie, bez problemu zostaje zapami臋tana. Istotne znaczenie ma r贸wnie偶 stan emocjonalny podczas przyswajania wiedzy.
Termin efektywne uczenie oznacza 艂atwo艣膰 w przyswajaniu informacji oraz skuteczne wykorzystanie podsiadanej wiedzy. Badania pokaza艂y, 偶e zdolno艣膰 efektywnego uczenia si臋 jest zwi膮zana z wyobra藕ni膮 oraz umiej臋tno艣ci膮 tworzenia asocjacji. Warto wiec skorzysta膰 ze znanych ju偶 od staro偶ytno艣ci mnemotechnik, dzi臋ki kt贸rym filozofowie greccy i rzymscy retorycy, z pami臋ci wyk艂aszali bardzo d艂ugie przemowy podczas zgromadze艅.
Mnemotechniki to sposoby u艂atwiaj膮ce kodowanie i odtwarzanie nowych informacji. Podstaw膮 stosowania mnemotechnik s膮 skojarzenia, wyobra藕nia, wizualizacja, uporz膮dkowanie, wykorzystanie rymu i rytmu. 艁a艅cuchowa metoda skojarze艅, to najpopularniejsza z mnemotechnik. Pozwala ona na 艂膮czenie tre艣ci kt贸rych si臋 uczymy, dzi臋ki czemu mo偶liwe staje si臋 zapami臋tanie d艂ugich list przedmiot贸w wraz z charakterystycznymi cechami, w chronologicznym uk艂adzie. Istot膮 tej techniki jest kojarzenie ze sob膮 w pary poszczeg贸lnych element贸w do zapami臋tywania, na skutek czego powstaje 艂a艅cuch skojarze艅. Istotne jest jednak, aby skojarzenia by艂y dynamiczne, przejaskrawione, 艣mieszne lub dziwaczne. Im bardziej nietypowe, tym lepiej. Kolejna mnemotechnika - system zak艂adek pami臋ciowych, tzw. metoda s艂贸w- wieszak贸w, polega na wykorzystaniu znanego tekstu jako szkieletu do nowej informacji, kt贸ra ma by膰 zapami臋tana. Aby korzysta膰 z niej trzeba stworzy膰 zestaw wieszak贸w, dobrze go zapami臋ta膰 wykorzystuj膮c wyobra偶enia wzrokowe, a nast臋pnie - za ich pomoc膮 wi膮za膰 zapami臋tywane tre艣ci z wieszakami. Wykorzystuj膮c t臋 metod臋 w 1997 roku w Sobieszewie pobito rekord w zakresie zapami臋tywania, kt贸ry zosta艂 wpisany do ksi臋gi rekord贸w Guinnessa. S艂uchaczki Studium Doskonalenia Zdolno艣ci Poznawczych zapami臋ta艂y - 999 liter i 996 cyfr losowo wybranych przez komputer.
Metody pomocne w zapami臋tywaniu nazw krain geograficznych, rzek, miast, nazwisk czy planet to akronimy (tzw. skr贸towce) oraz technika pierwszej litery. Akronim polega na utworzeniu nowego s艂owa lub wyra偶enia z pierwszych liter innych wyraz贸w, kt贸rych si臋 uczymy. Metoda pierwszych liter polega na utworzeniu zdania, z pierwszych liter s艂贸w, kt贸re chcemy zapami臋ta膰. Znane s膮 r贸wnie偶 mnemotechniki u艂atwiaj膮ce proces uczenia si臋 s艂贸wek z j臋zyk贸w obcych czy zapami臋tywania dat.
Alternatyw膮 dla linearnych notatek pozbawionych koloru, przestrzeni czy kojarzenia jest "mapa my艣li", zaprezentowana po raz pierwszy przez Tonego Buzana - narz臋dzie dzi臋ki kt贸remu mo偶liwe jest stworzenie graficznej reprezentacji informacji, u艂atwiaj膮ce proces strukturalizacji, organizacji i zapami臋tywania materia艂u. Technika ta zosta艂a opracowana podczas bada艅 nad zapami臋tywaniem i odtwarzaniem informacji, pocz膮tkowo by艂a traktowana jako mnemotechnika, jednak z czasem ewoluowa艂a w technik臋 tw贸rczego my艣lenia wielokierunkowego. Obecnie na rynku mo偶emy spotka膰 szereg program贸w do tworzenia map my艣li.
W podsumowaniu warto przytoczy膰 wyniki raportu opublikowanego w Psychological Science in the Public Interest dotycz膮cego skuteczno艣ci stosowanych technik uczenia si臋. Badanie pokaza艂o, i偶 najbardziej efektywne jest stosowanie praktycznych test贸w, quiz贸w, kart obrazowych. Bardzo wa偶na jest nauka w pewnych odst臋pach czasowych. "Wkuwanie" tu偶 przed egzaminem mo偶e da膰 pozytywny efekt na egzaminie, ale tak przyswojona wiedza "szybko znika z pami臋ci".
Materia艂 przygotowa艂a: dr Marta Znajmiecka-Sikora, Instytut Psychologii, WNoW U艁