91ε

Słowo o przysłowiach – zbić kogoś z 貹Գٲłu

Co z oczu to z serca, kto pyta nie błądzi, czy wyszło szydło z worka… to tylko niektóre z przysłów wspierających nasze codzienne wypowiedzi. Niektórych pochodzenie i znaczenie jest nietrudne w odczytaniu, pewne natomiast używane bywają niefortunnie, gdy nie znamy ich etymologii. Z pomocą przychodzi prof. Rafał Zarębski - językoznawca z Wydziału Filologicznego UŁ. W kolejnym odcinku z cyklu nasz naukowiec bierze pod lupę przysłowie - zbić kogoś z 貹Գٲłu.

 

Opublikowano: 05 czerwca 2020

ܳł첹

Ktoś zbił (lub coś zbiło) kogoś z 貹Գٲłu, czyli spowodował lub coś spowodowało, że ktoś został pozbawiony pewności siebie, zmieszał się i nie wiedział, jak zareagować. Zbić kogoś z 貹Գٲłu to tyle, co zbić kogoś z tropu, zmylić kogoś, zdezorientować kogoś.

Dlaczego 貹Գٲł?

Czymże był ów tajemniczy 貹Գٲł? Otóż dawniej oznaczał on patyk, kij, laskę używaną do podbijania piłki. Pochodzenie wyrazu nie jest pewne, najczęściej jednak wskazuje się na proweniencję rosyjską, ponieważ powiedzenie ma swój analogiczny rosyjski odpowiednik sbit' s 貹Գٲłu. Niektórzy dopuszczają pochodzenie ukraińskie pantalik 'pętla', włoskie puntały, puntaliki od puntale 'trzpień, czyli kolec w klamrze', bawarskie pantl 'pętla, problem do rozwiązania' albo orientalne (np. tureckie - w języku tureckim występuje wiele wyrazów na -ł, np. szaszł, tur. szaszł 'potrawa z mięsa' lub azerbejdżańskie pand i przyrostek -lik 'chytrość, wiedza').

Bez piłki

Prawdopodobnie pierwotnie zwrot zbić kogoś z 貹Գٲłu miał związek dawną grą polegającą na podbijaniu piłki kijem lub laską, nazywanej patołąkiem lub patołączą (貹Գٲł byłby więc zmienionym brzmieniowo wyrazem patałąk). Współczesna forma frazeologizmu powstała - jak informuje Agnieszka Piela w Słowniku frazeologizmów z archaizmami - z dawniejszego zbić (piłkę), spaść z patołąku, co znaczyło kiedyś 'pozbawić kogoś piłki', a przenośnie 'pozbawić kogoś pewności siebie'.

Zapomniane słowa

Naukowcy i badacze z Uniwersytetu Łódzkiego nieprzerwanie dzielą się swoją wiedzą. Zachęcamy do zapoznania się z wcześniejszym cyklem UŁ komentuje: Zapomniane Słowa, który przybliżał nieużywane już, jednak nadal piękne i wzbogacające wypowiedzi, słowa takie jak: frymuśny, rozbisurmanić czy fidrygałki. Zachęcamy do .


Uniwersytet Łódzki to jedna z największych polskich uczelni. Misją UŁ jest kształcenie wysokiej klasy naukowców i specjalistów w wielu dziedzinach humanistyki, nauk społecznych, przyrodniczych, ścisłych, nawet medycznych. UŁ współpracuje z biznesem, zarówno na poziomie kadrowym, zapewniając wykwalifikowanych pracowników, jak i naukowym, oferując swoje know-how przedsiębiorstwom z różnych gałęzi gospodarki. Uniwersytet Łódzki jest uczelnią otwartą na świat - wciąż rośnie liczba uczących się tutaj studentów z zagranicy, a polscy studenci, dzięki programom wymiany, poznają Europę, Azję, wyjeżdżają za Ocean. Uniwersytet jest częścią Łodzi, działa wspólnie z łodzianami i dla łodzian, angażując się w wiele projektów społeczno-kulturalnych.

Zobacz nasze projekty naukowe na

Materiał: prof. Rafał Zarębski, Wydział Filologiczny UŁ

Redakcja: Centrum Promocji UŁ

 

ul. Narutowicza 68, 90-136 Łódź
NIP: 724 000 32 43
KONTAKT​ċċċċċċ

© 91ε 2026