91滴滴

 

Margaret Hilda Thatcher, z domu Roberts, Baronessa Thatcher z Kesteven, urodzi艂a si臋 13 pa藕dziernika 1925 r. w Grantham. Jej ojciec by艂 drobnym przedsi臋biorc膮 oraz radnym, a z czasem burmistrzem Grantham. Zainteresowanie dzia艂alno艣ci膮 publiczn膮 i polityk膮 wynios艂a wi臋c z domu rodzinnego. Po otrzymaniu stypendium w Oksfordzie studiowa艂a chemi臋 w Sommerville College, a nast臋pnie krystalografi臋. Jej tutorem by艂a Dorothy Hodgkin, laureatka nagrody Nobla w 1964 r. Ju偶 w okresie studenckim Margaret Thatcher w艂膮czy艂a si臋 w 偶ycie polityczne i obj臋艂a funkcj臋 przewodnicz膮cego Oxford University Conservative Association.

Po uko艅czeniu studi贸w w 1946 r. pracowa艂a przez cztery lata jako chemik do艣wiadczalny, jednocze艣nie studiuj膮c prawo. W 1951 r. po艣lubi艂a Denisa Thatchera. Za jego namow膮 w latach 50. ubieg艂ego wieku rozpocz臋艂a praktyk臋 adwokack膮, specjalizuj膮c si臋 w prawie podatkowym.

Ca艂y czas by艂a aktywna politycznie i wierna konserwatywnym idea艂om. W 1950 r. jako najm艂odsza kandydatka w kraju ubiega艂a si臋 bezskutecznie o miejsce w Parlamencie, zyska艂a jednak du偶膮 popularno艣膰 i mocno poprawi艂a notowania konserwatyst贸w w swoim okr臋gu. W 1959 r. otrzyma艂a mandat w Izbie Gmin z okr臋gu Finchley i utrzyma艂a go a偶 do 1992 r., gdy jako Baronessa Thatcher sta艂a si臋 cz艂onkiem Izby Lord贸w.

Jej pozycja w Partii Konserwatywnej systematycznie ros艂a. Sprawowa艂a r贸偶ne funkcje parlamentarne i administracyjne, a w opozycyjnych gabinetach cieni regularnie by艂a ministrem. W 1970 r. w rz膮dzie Edwarda Heatha obj臋艂a tek臋 ministra edukacji i nauki (w historii tej partii by艂a drug膮 kobiet膮 ministrem). Nie mia艂a 艂atwego zadania, bo by艂 to okres nasilenia radykalnych ruch贸w studenckich. Jej sukcesem by艂a rozbudowa publicznego szkolnictwa 艣redniego, maj膮cego lepiej przygotowa膰 niezamo偶n膮 m艂odzie偶 do studi贸w wy偶szych.
Po przegranych przez konserwatyst贸w wyborach Margaret Thatcher niespodziewanie zosta艂a wybrana na szefa partii w 1975 r., g艂贸wnie dzi臋ki poparciu jej prawego skrzyd艂a. By艂a pierwsz膮 kobiet膮 na Zachodzie pe艂ni膮c膮 podobn膮 funkcj臋 i pierwsz膮 kobiet膮 鈥� liderem opozycji w Izbie Gmin. Z du偶ym niepokojem obserwowa艂a pogarszaj膮c膮 si臋 sytuacj臋 gospodarcz膮 swego kraju i towarzysz膮ce jej coraz wi臋ksze niezadowolenie spo艂eczne. 艢wiadczy艂y o tym wysokie podatki, si臋gaj膮ce 90% w odniesieniu do osi膮ganych dochod贸w i 98% w odniesieniu do spadku dziedziczonego po najbli偶szych krewnych, stopa inflacji (najwy偶sza w Europie Zachodniej) si臋gaj膮ca 27% rocznie, wysoki deficyt w handlu zagranicznym, rozrost biurokracji, nadmierna ilo艣膰 regulacji i subsydi贸w dla znacjonalizowanych przemys艂贸w, ogromna samowola zwi膮zk贸w zawodowych, przy stosunkowo niskiej wydajno艣ci pracy w przemy艣le.

Jako lider Partii Konserwatywnej zaprezentowa艂a w pierwszym przem贸wieniu swoj膮 wizj臋 rodzaju 偶ycia, do jakiego ma prawo ka偶dy obywatel:
鈥濸rawo cz艂owieka do takiej pracy jak膮 chce podj膮膰, prawo do wydawania tego, co zarobi艂, prawo do tego, by pa艅stwo by艂o jego s艂ug膮, a nie jego panem [鈥�] Te prawa s膮 esencj膮 wolnego kraju i od ich realizacji zale偶膮 wszystkie nasze wolno艣ci鈥�.

W 1979 r. po raz pierwszy Lady Margaret Thather zwyci臋偶y艂a w wyborach powszechnych (wi臋kszo艣ci膮 43 mandat贸w) i obj臋艂a stanowisko premiera Wielkiej Brytanii. Jako premier rozpocz臋艂a szeroko zakrojony program liberalnych zmian gospodarczych i spo艂ecznych, kt贸ry przewidywa艂: zwi臋kszenie niezale偶no艣ci obywatela od pa艅stwa; ograniczenie nadmiernej interwencji rz膮du w gospodark臋; prywatyzacj臋 przedsi臋biorstw pa艅stwowych; sprzeda偶 najemcom mieszka艅 komunalnych; ograniczenie wydatk贸w pa艅stwa na s艂u偶b臋 zdrowia, edukacj臋, mieszkalnictwo; zmniejszenie poda偶y pieni膮dza zgodnie z doktryn膮 monetaryzmu; prawne ograniczenie politycznych kompetencji zwi膮zk贸w zawodowych. Liberalna tre艣膰, jasno wytyczone cele oraz bezkompromisowy styl uprawiania polityki zyska艂y wkr贸tce miano thatcheryzmu. G艂贸wnym zadaniem programu Margaret Thatcher by艂o ratowanie gospodarki przed zapa艣ci膮. Radykalna kuracja, kt贸r膮 zaaplikowa艂a zrywaj膮c z doktryn膮 keynesizmu, stworzy艂a wkr贸tce podstawy do d艂ugofalowego wzrostu gospodarczego.

Program ratunkowy nie by艂 jednak powszechnie zrozumia艂y i akceptowany, jego wprowadzenie wymaga艂o wi臋c du偶ej odwagi intelektualnej i si艂y woli. Wprawdzie o偶ywienie gospodarcze szybko wytr膮ci艂o krytykom najwa偶niejsze argumenty, ale bez zaufania spo艂ecznego kontynuowanie reform by艂oby niemo偶liwe. Pani premier zdoby艂a je ostatecznie zwyci臋stwem w wojnie o Wyspy Falklandzkie, zaj臋te przez Argentyn臋 w kwietniu 1982 r. W efekcie w 1983 r. wygra艂a kolejne wybory powszechne, tym razem z przewag膮 a偶 144 mandat贸w.

Druga kadencja nie by艂a 艂atwiejsza od pierwszej, mimo 偶e gospodarka wesz艂a na 艣cie偶k臋 szybkiego wzrostu oraz konieczno艣ci dalszej redukcji inflacji (kt贸ra ostatecznie zosta艂a zmniejszona z 21% w roku 1980 do 3% w roku 1987). G艂贸wnym problemem sta艂 si臋 trwaj膮cy niemal rok strajk g贸rnik贸w, ostro protestuj膮cych przeciwko zamykaniu nierentownych kopalni, a tak偶e przeciwko legislacji ograniczaj膮cej rol臋 zwi膮zk贸w w pa艅stwie. Premier Margaret Thatcher nie uleg艂a jednak szanta偶owi: g贸rnicy wr贸cili do pracy, nie uzyskuj膮c 偶adnych koncesji. W 1984 r. IRA przeprowadzi艂a atak bombowy na hotel, w kt贸rym odbywa艂a si臋 konferencja torys贸w. Zgin臋艂o kilka os贸b, ale premier Margaret Thatcher wysz艂a z zamachu bez szwanku.

Na fali sukces贸w gospodarczych premier Margaret Thatcher wygra艂a po raz trzeci wybory powszechne w 1987 r. wi臋kszo艣ci膮 101 mandat贸w. Kontynuuj膮c program liberalny, zreformowa艂a system edukacji, s艂u偶b臋 zdrowia i podatki lokalne. Ta ostatnia zmiana spotka艂a si臋 ze sprzeciwem spo艂ecznym. Lewe skrzyd艂o partii krytykowa艂o natomiast swego lidera za polityk臋 zagraniczn膮. W rezultacie napi臋膰 w rz膮dzie premier Margaret Thatcher w listopadzie 1990 r. poda艂a si臋 do dymisji w imi臋 zachowania jedno艣ci i dla u艂atwienia zwyci臋stwa torysom w nast臋pnych wyborach. By艂a najd艂u偶ej urz臋duj膮cym premierem brytyjskim w XX w. i najd艂u偶ej urz臋duj膮cym premierem w kraju demokratycznym.

W polityce zagranicznej zdecydowanie przeciwstawia艂a si臋 komunizmowi. Jeszcze w 1975 r. przedstawi艂a jednoznaczne w tej sprawie stanowisko, dzi臋ki kt贸remu w Moskwie otrzyma艂a przydomek 鈥炁籩lazna Dama鈥�. D膮偶y艂a do 艣cis艂ego sojuszu z USA i wzmocnienia NATO. W odr贸偶nieniu od wielu innych polityk贸w europejskich opowiada艂a si臋 za polityk膮 odstraszania Zwi膮zku Sowieckiego, kt贸r膮 Ronald Reagan zast膮pi艂 polityk臋 诲茅迟别苍迟别, uprawian膮 przez Zach贸d w latach 70. Jednocze艣nie jako pierwsza na Zachodzie popar艂a Michai艂a Gorbaczowa, jeszcze zanim obj膮艂 przyw贸dztwo swego kraju. Z jej inicjatywy wojska brytyjskie uczestniczy艂y w odparciu inwazji Iraku na Kuwejt w 1990 r. W kwestii integracji europejskiej sprzeciwia艂a si臋 federalizmowi, stawiaj膮c na wzmocnienie oddolnych wi臋zi gospodarczych przez budow臋 wsp贸lnego rynku. Wywalczy艂a tzw. Rabat brytyjski, doprowadzi艂a do liberalizacji rynku us艂ug, krytykowa艂a natomiast integracj臋 walutow膮, w szczeg贸lno艣ci projekt wsp贸lnej waluty, kt贸ry uwa偶a艂a za cel polityczny.

Brytyjczycy bardzo wysoko ocenili jej prac臋. Po z艂o偶eniu dymisji Margaret Thatcher otrzyma艂a Order of Merit. W 1992 r. uzyska艂a tytu艂 szlachecki i prawo do zasiadania w Izbie Lord贸w. W 1995 r. kr贸lowa wr臋czy艂a jej Order Podwi膮zki przyznawany najwybitniejszym osobisto艣ciom. W 2007 r. Lady Margaret Thatcher, jako pierwszego 偶yj膮cego premiera, uhonorowano pomnikiem w gmachu Parlamentu. W plebiscycie gazety 鈥濴ondon Daily Telegraph鈥� w 2008 r. zosta艂a uznana za najwybitniejszego premiera w okresie powojennym, zdecydowanie wyprzedzaj膮c Winstona Churchilla. W 2008 r. otrzyma艂a Lifetime Achievement Award. Premier Margaret Thatcher otrzyma艂a r贸wnie偶 wiele odznacze艅 zagranicznych, z kt贸rych najwa偶niejszy to Presidential Medal of Freedom, najwy偶szy order ameryka艅ski.

Mimo wycofania si臋 z aktywnej polityki, premier Margaret Thatcher by艂a wielkim autorytetem, wp艂ywaj膮c na dzia艂ania konserwatyst贸w, a nawet na priorytety konkurencyjnej Partii Pracy. Swoje pogl膮dy prezentowa艂a m. in. w wyk艂adach i odczytach w r贸偶nych krajach. Za艂o偶y艂a Thatcher Foundation w celu wspierania wolnego rynku i demokracji, zw艂aszcza w krajach Europy 艢rodkowej i Wschodniej. Ufundowa艂a Margaret Thatcher Chair in Entrepreneurial Studies na Uniwersytecie Cambridge. W latach 1993鈥�2000 by艂a kanclerzem w College of William and Mary w Wirginii (USA) oraz kanclerzem University of Buckingham, jedynego prywatnego uniwersytetu w Wielkiej Brytanii. Opublikowa艂a dwa tomy pami臋tnik贸w (1993, 1995) oraz ksi膮偶k臋 o polityce mi臋dzynarodowej (2002). W艣r贸d wielu doktorat贸w honorowych ma tak偶e jeden polski 鈥� z Akademii Ekonomicznej w Poznaniu (1996).

By艂a zwolenniczk膮 przemian, kt贸re zapocz膮tkowa艂a Solidarno艣膰. W 1988 r. z艂o偶y艂a oficjaln膮 wizyt臋 w Polsce, spotykaj膮c si臋 przy okazji z Lechem Wa艂臋s膮. Po obj臋ciu w艂adzy przez Tadeusza Mazowieckiego wystosowa艂a apel do pa艅stw zachodnich o udzielenie Polsce znacz膮cej pomocy. Przekonywa艂a partner贸w europejskich do idei stowarzyszenia Polski ze Wsp贸lnot膮 Europejsk膮.

W odniesieniu do Polski oraz 艁odzi polityka Margaret Thatcher zaowocowa艂a r贸wnie偶 stworzeniem solidnych podstaw do rozwoju nowej przedsi臋biorczo艣ci akademickiej. Utworzony przez ni膮 Brytyjski 鈥濳now-How Fund鈥� (British Know- How Fund) sta艂 si臋 trwa艂ym fundamentem do budowania sieci partnerstwa mi臋dzy szko艂ami wy偶szymi i 艣rodowiskami przedsi臋biorc贸w. Efektem tej inicjatywy by艂o nawi膮zanie bezpo艣rednich kontakt贸w partnerskich mi臋dzy brytyjskimi i polskimi uniwersytetami oraz utworzonymi przez nie fundacjami przedsi臋biorczo艣ci. Program ten w skali Polski obj膮艂 szkoleniami tysi膮ce przedsi臋biorc贸w oraz mened偶er贸w i stworzy艂 tym samym podstawy do budowania gospodarki rynkowej opartej na nowoczesnej wiedzy oraz najnowszej przedsi臋biorczo艣ci. Obok 艁odzi, gdzie z udzia艂em Uniwersytetu 艁贸dzkiego, powsta艂a Fundacja Rozwoju Przedsi臋biorczo艣ci, inicjatywy te zosta艂y zrealizowane r贸wnie偶 w Poznaniu, Gda艅sku i Lublinie, a podj臋te w zwi膮zku z tym dzia艂ania pozwoli艂y na dokonanie transferu nowoczesnej wiedzy mened偶erskiej, niezb臋dne w procesie przej艣cia do gospodarki rynkowej oraz przeprowadzenia prywatyzacji wielu przedsi臋biorstw.