Doktor Honoris Causa: Prof. Maciej Jan Zieli艅ski
Maciej Jan Zieli艅ski urodzi艂 si臋 5 lutego 1940 r. w 呕elechowie. W 1958 r. rozpocz膮艂 studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jednocze艣nie studiowa艂 ekonomi臋 na Wydziale Ekonomicznym tego uniwersytetu. Oba kierunki uko艅czy艂 w 1963 r.
Prac臋 magistersk膮 na Wydziale Prawa i Administracji UAM, zatytu艂owan膮 Nieudzielenie pomocy w niebezpiecze艅stwie (art. 247 k.k.), napisa艂 w Katedrze Prawa Karnego pod kierownictwem naukowym doc. dr hab. Krystyny Daszkiewicz. Od czwartego roku studi贸w ucz臋szcza艂 tak偶e na seminarium magisterskie prowadzone przez prof. dra Zygmunta Ziembi艅skiego w Zak艂adzie Prawniczych Zastosowa艅 Logiki.
W 1963 r. mgr Maciej Zieli艅ski zosta艂 zatrudniony w kierowanym przez prof. dra Zygmunta Ziembi艅skiego Zak艂adzie Prawniczych Zastosowa艅 Logiki na Wydziale Prawa i Administracji na stanowisku asystenta.
Pracuj膮c na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, uzyskiwa艂 kolejne stopnie i tytu艂y naukowe oraz zajmowa艂 kolejne stanowiska: asystenta (1963), starszego asystenta (1964), adiunkta (1969), docenta (1980), profesora nadzwyczajnego (1990) i profesora zwyczajnego (1991).
Stopie艅 naukowy doktora nauk prawnych Maciej Zieli艅ski otrzyma艂 w 1969 r. za napisan膮 pod kierunkiem naukowym prof. dra Zygmunta Ziembi艅skiego rozpraw臋 Sposoby wys艂awiania norm w ustawodawstwie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, za kt贸r膮 otrzyma艂 w 1970 r. wyr贸偶nienie w XII Konkursie 鈥濸a艅stwa i Prawa鈥�. Znacznie skr贸con膮 i zmienion膮 wersj臋 tej pracy opublikowa艂 w 1972 r. pod tytu艂em Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego.
Stopie艅 naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych Maciej Zieli艅ski uzyska艂 w 1979 r., na podstawie dysertacji Poznanie s膮dowe a poznanie naukowe. Rozprawa ta zosta艂a wyr贸偶niona w XXIII Konkursie 鈥濸a艅stwa i Prawa鈥� w 1981 r.
Dnia 28 pa藕dziernika 1991 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nada艂 Maciejowi Zieli艅skiemu tytu艂 profesora nauk prawnych. Natomiast sze艣膰 lat p贸藕niej 鈥� w 1997 r. 鈥� Profesor Maciej Zieli艅ski zosta艂 mianowany na stanowisko profesora zwyczajnego w Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza i by艂 na nim zatrudniony do 30 wrze艣nia 2002 r.
Maciej Zieli艅ski jako asystent odby艂 sta偶e: w 1964 r. na Uniwersytecie Warszawskim w Katedrze Logiki II u Profesor Janiny Kotarbi艅skiej oraz rok p贸藕niej na Uniwersytecie 艁贸dzkim, uczestnicz膮c w seminariach naukowych prowadzonych przez Profesora Jerzego Wr贸blewskiego na Wydziale Prawa i Administracji tego uniwersytetu, a tak偶e w seminariach z zakresu filozofii, zw艂aszcza etyki, na Wydziale Filozoficzno-Historycznym U艁. Maciej Zieli艅ski przebywa艂 tak偶e, na zaproszenie Profesora Oty Weinbergera, na stypendium naukowym w 1985 r. na Uniwersytecie Karola Franciszka w Grazu (Austria).
Jako pracownik Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza Maciej Zieli艅ski prowadzi艂 na kolejno zajmowanych stanowiskach zaj臋cia dydaktyczne dla student贸w prawa i administracji: 膰wiczenia, wyk艂ady, proseminaria i seminaria 鈥� ze wst臋pu do prawoznawstwa, logiki, etyki, teorii pa艅stwa i prawa, teorii prawa, informatyki prawniczej, a tak偶e z etyki i cybernetyki spo艂ecznej na studium podyplomowym dla dziennikarzy. Zaj臋cia ze studentami zainteresowanymi problematyk膮 teoretyczn膮 prawoznawstwa prowadzi艂 r贸wnie偶 ca艂kowicie spo艂ecznie, poza jakimkolwiek przydzia艂em zaj臋膰 dydaktycznych. W 1971 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego przyzna艂 doktorowi Maciejowi Zieli艅skiemu nagrod臋 III stopnia za szczeg贸lne osi膮gni臋cia dydaktyczne. Wyrazem uznania ze strony student贸w dla Jego pracy dydaktycznej by艂o przyznanie Mu w 1986 r. tytu艂u najlepszego wyk艂adowcy wszystkich wy偶szych uczelni Poznania. Za osi膮gni臋cia dydaktyczne, tym razem jako docent, Maciej Zieli艅ski otrzyma艂 w 1985 r. od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego nagrod臋 II stopnia.
W okresie pracy na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza Maciej Zieli艅ski pe艂ni艂 rozliczne funkcje. W pierwszych wy艂onionych demokratycznie w艂adzach Wydzia艂u Prawa i Administracji UAM w latach 1980鈥�1981 鈥� wybrany przez student贸w tego wydzia艂u 鈥� pe艂ni艂 funkcj臋 prodziekana do spraw studi贸w stacjonarnych. W latach 1990鈥�1993 Profesor Maciej Zieli艅ski by艂 z wyboru cz艂onkiem Senatu UAM.
Zwi膮zki Profesora Macieja Zieli艅skiego ze Szczecinem si臋gaj膮 roku 1963, kiedy rozpocz膮艂 zaj臋cia dydaktyczne w Punkcie Konsultacyjnym Wydzia艂u Prawa i Administracji UAM w Szczecinie, a po utworzeniu w 1985 r. Uniwersytetu Szczeci艅skiego prowadzi艂 zaj臋cia w Instytucie Prawa i Administracji nowej szczeci艅skiej uczelni. Z dniem 1 pa藕dziernika 1986 r. zosta艂 zatrudniony na stanowisku docenta w Instytucie Prawa i Administracji US, w Zak艂adzie Prawa S膮dowego, a od 1988 r. w Zak艂adzie Teorii Pa艅stwa i Prawa, kt贸rego zosta艂 kierownikiem. W tym samym roku kierowany przez Niego zak艂ad sta艂 si臋 jednostk膮 organizacyjn膮 nowo powsta艂ego Wydzia艂u Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczeci艅skiego. Od roku 1990 Maciej Zieli艅ski by艂 zatrudniony w Uniwersytecie Szczeci艅skim na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Katedrze Teorii Pa艅stwa i Prawa (przemianowanej nast臋pnie na Katedr臋 Teorii i Filozofii Prawa), pe艂ni膮c nieprzerwanie do 1996 r. funkcj臋 kierownika katedry, kt贸rej by艂 tw贸rc膮.
Od 1997 r. Profesor Maciej Zieli艅ski jest zatrudniony w Katedrze Teorii i Filozofii Prawa na stanowisku profesora zwyczajnego. Od roku 2012 kieruje Katedr膮 Tworzenia i Wyk艂adni Prawa.
Za ca艂okszta艂t pracy w Punkcie Konsultacyjnym Wydzia艂u Prawa i Administracji UAM w Szczecinie Maciej Zieli艅ski otrzyma艂 w roku 1974 odznak臋 鈥濭ryfa Pomorskiego鈥�, a w 2004 r. Prezydent RP odznaczy艂 Go Krzy偶em Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W roku 2011 zosta艂 odznaczony Krzy偶em Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2012 r. otrzyma艂 nagrod臋 szczeci艅skiego 艣rodowiska prawniczego 鈥濩z艂owiek Roku In Gremio 2011鈥�, a Rada Okr臋gowa Izby Radc贸w Prawnych w Szczecinie 鈥� w uznaniu zas艂ug dla samorz膮du radcowskiego oraz dzia艂ania na rzecz promocji zawodu radcy prawnego 鈥� wyr贸偶ni艂a Profesora 鈥濸er艂膮 Radcowsk膮鈥�.
Dzia艂alno艣膰 dydaktyczna Profesora Macieja Zieli艅skiego na Uniwersytecie Szczeci艅skim obejmuje prowadzenie dla student贸w seminari贸w i wyk艂ad贸w kursowych z przedmiot贸w: teoria pa艅stwa i prawa, teoria prawa, logika, zasady techniki normotw贸rczej, a dla doktorant贸w 鈥� wyk艂ad贸w z przedmiot贸w: metodologiczne i etyczne aspekty pracy badawczej w prawoznawstwie oraz wyk艂adnia prawa. Zaanga偶owanie w prac臋 dydaktyczn膮 przynios艂o Mu uznanie student贸w, kt贸rzy dwukrotnie wybrali Profesora Zieli艅skiego najlepszym wyk艂adowc膮 na wydziale. Ponadto od 1997 r. Maciej Zieli艅ski prowadzi tak偶e wyk艂ady na Og贸lnopolskich Obozach Adaptacyjnych Student贸w Prawa i Administracji 鈥濧dapciak鈥�, organizowanych przez Europejskie Stowarzyszenie Student贸w Prawa (ELSA). Corocznie podejmuje si臋 r贸wnie偶 pe艂nienia funkcji jurora w organizowanych przez ELSA regionalnych konkursach krasom贸wczych student贸w prawa; ; dwukrotnie zasiada艂 te偶 w jury konkursu og贸lnopolskiego.
W sferze obowi膮zk贸w organizacyjnych, poza wspomnian膮 funkcj膮 kierownika katedry Profesor Maciej Zieli艅ski by艂 prodziekanem do spraw studi贸w zaocznych (1990鈥�1993), a w latach 2005鈥�2008 pe艂ni艂 z wyboru funkcj臋 cz艂onka Senatu Uniwersytetu Szczeci艅skiego.
Prac臋 nauczyciela akademickiego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza oraz na Uniwersytecie Szczeci艅skim Profesor Maciej Zieli艅ski 艂膮czy z aktywno艣ci膮 poza uczelniami 鈥� w r贸偶norodnych, zw艂aszcza wy艂anianych w drodze wyboru przez 艣rodowisko, gremiach i instytucjach naukowych oraz prawniczych.
Od 1993 r. do chwili obecnej 鈥� ju偶 pi臋膰 kadencji 鈥� jest cz艂onkiem Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, a w latach 1996鈥�2000 pe艂ni艂 funkcj臋 wiceprzewodnicz膮cego. Z ramienia komitetu opracowa艂 i przedstawi艂 ca艂o艣ciow膮 syntetyczn膮 diagnoz臋 stanu nauk prawnych (w 2000 r. 鈥� Uwagi o stanie nauk prawnych, a w 2004 r. 鈥� Raport o stanie nauk prawnych). Od roku 2000 鈥� przez trzy kolejne kadencje 鈥� jest cz艂onkiem Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytu艂贸w, Sekcji I Nauk Humanistycznych i Spo艂ecznych. Od 1999 r. jest cz艂onkiem Rady J臋zyka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, pe艂ni膮c ponadto od 2003 r. funkcj臋 cz艂onka Prezydium Rady. Jako cz艂onek Rady J臋zyka Polskiego doprowadzi艂 do utworzenia w 2003 r. Komisji J臋zyka Prawnego. Jest Cz艂onkiem Rady J臋zyka Polskiego i przewodnicz膮cym Zespo艂u J臋zyka Polskiego Rady J臋zyka Polskiego, a od 2011 r. pe艂ni funkcj臋 Wiceprzewodnicz膮cego Rady J臋zyka Polskiego.
W latach 1996鈥�1997 Profesor Maciej Zieli艅ski by艂 cz艂onkiem Zespo艂u do spraw Przygotowania Ostatecznej Redakcji Projektu Konstytucji, powo艂anego przez przewodnicz膮cego Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, i bra艂 udzia艂 w opracowywaniu i redagowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Natomiast w latach 1994鈥�1998 by艂 cz艂onkiem Rady Legislacyjnej, dla kt贸rej sporz膮dzi艂 wiele ekspertyz prawnych.
Bardzo wa偶nym polem aktywno艣ci dydaktyczno-naukowej Profesora Macieja Zieli艅skiego jest wsp贸艂praca z r贸偶nymi 艣rodowiskami prawniczymi, w szczeg贸lno艣ci z legislatorami i s臋dziami, polegaj膮ca na prowadzeniu szkole艅 i wyk艂ad贸w. Profesor by艂 wyk艂adowc膮 na aplikacji legislacyjnej, prowadzonej w ramach Rz膮dowego Centrum Legislacji przy Prezesie Rady Ministr贸w, od momentu jej powstania w 1993 r. Ponadto prowadzi艂 wyk艂ady na szkoleniach legislacyjnych, organizowanych przez Sejm oraz Senat Rzeczypospolitej Polskiej, na Podyplomowym Studium Legislacji, zorganizowanym przez Uniwersytet Warszawski, a tak偶e w ramach warsztat贸w legislacyjnych s艂u偶b mundurowych. Od 2002 r. wielokrotnie, na zaproszenie 艣rodowiska s臋dziowskiego, prowadzi艂 wyk艂ady dla s臋dzi贸w niemal wszystkich s膮d贸w apelacyjnych oraz wielu s膮d贸w okr臋gowych. Od 2003 r., na zaproszenie S膮du Najwy偶szego, prezentuje corocznie referaty na konferencjach s臋dzi贸w Izby Karnej oraz Izby Wojskowej, a tak偶e Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpiecze艅 Spo艂ecznych (Izby Pracy, Ubezpiecze艅 Spo艂ecznych i Spraw Publicznych) SN. Wsp贸艂pracuje tak偶e ze 艣rodowiskami prokurator贸w oraz notariuszy. W ramach tej wsp贸艂pracy sporz膮dza艂 ekspertyzy prawne dla Okr臋gowej Izby Notarialnej w Poznaniu oraz Krajowej Rady Notarialnej, ponadto wsp贸艂uczestniczy艂 w kszta艂towaniu idei Kodeksu etyki zawodowej notariusza oraz by艂 ekspertem przy tworzeniu tekstu tego kodeksu.
W latach 1997鈥�2001 Profesor Maciej Zieli艅ski pe艂ni艂 obowi膮zki redaktora naczelnego 鈥濺uchu Prawniczego, Ekonomicznego i Socjologicznego鈥�, od 1991 r. jest cz艂onkiem Komitetu Redakcyjnego 鈥濻tudi贸w Prawniczych鈥�; jest r贸wnie偶 cz艂onkiem Rady Programowej 鈥濵edycznej Wokandy鈥�, a tak偶e Rady Programowej 鈥濧rchiwum Filozofii Prawa i Filozofii Spo艂ecznej鈥�.
Obszary bada艅 naukowych
Najwa偶niejszym obszarem bada艅 naukowych Profesora Macieja Zieli艅skiego jest problematyka wyk艂adni prawa. Zagadnieniom wyk艂adni prawa po艣wi臋ci艂 rozpraw臋 doktorsk膮, w kt贸rej in nuce zawar艂 g艂贸wne idee swojej oryginalnej koncepcji wyk艂adni, a jej zasadniczy zr膮b przedstawi艂 nast臋pnie w monografii Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego (Pozna艅 1972). Ta, sk膮din膮d skromna obj臋to艣ciowo, praca sta艂a si臋 prawdziwym wydarzeniem w teorii wyk艂adni, k艂ad膮c fundament pod koncepcj臋 nazwan膮 p贸藕niej w literaturze koncepcj膮 derywacyjn膮. Autor, nawi膮zuj膮c do przedstawionego przez Zygmunta Ziembi艅skiego odr贸偶nienia przepis贸w prawnych od norm prawnych, sformu艂owa艂 podstawow膮 ide臋 swojej koncepcji wyk艂adni jako przek艂adu okre艣lonego zespo艂u przepis贸w na r贸wnoznaczny z nim zesp贸艂 norm, b臋d膮cych wypowiedziami bezpo艣rednio wyznaczaj膮cymi okre艣lonym podmiotom w okre艣lonej sytuacji obowi膮zek okre艣lonego post臋powania 鈥� wyk艂adni jako procesu odkodowania norm z przepis贸w prawnych.
Koncepcj臋 t臋 rozwija艂 Profesor Maciej Zieli艅ski w swoich kolejnych publikacjach (W艂a艣ciwo艣ci derywacyjnej koncepcji wyk艂adni, 鈥瀂eszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeci艅skiego鈥� 1986, Seria: Prawo, z. 2; Decoding Legal Text, [w:] Polish Contributions to the Theory and Philosophy of Law, ed. Z. Ziembi艅ski, Amsterdam 1987; Wsp贸艂czesne problemy wyk艂adni prawa, 鈥濸a艅stwo i Prawo鈥� 1996, z. 8鈥�9; Jednolito艣膰 wyk艂adni prawa, [w:] Jednolito艣膰 orzecznictwa w sprawach karnych, red. S. Walto艣, Krak贸w 1998). Analizowa艂 szczeg贸lnie dog艂臋bnie i krytycznie status zasady clara non sunt interpretanda (Aspekty zasady 鈥�clara non sunt interpretanda鈥�, [w:] Szkice z teorii prawa i szczeg贸艂owych nauk prawnych, red. S. Wronkowska, M. Zieli艅ski, Pozna艅 1990), charakteryzowa艂 algorytmiczno艣膰 procesu wyk艂adni (Algorytm interpretacji przepis贸w prawnych, [w:] Eufonia i Logos, red. J. Pogonowski, Pozna艅 1995), wskazywa艂 na wyznaczniki dyrektyw wyk艂adni (Wyznaczniki regu艂 wyk艂adni prawa, 鈥濺uch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny鈥� 1998, z. 3鈥�4), charakteryzowa艂 wst臋pn膮, niedostrzegan膮 dotychczas, porz膮dkuj膮c膮 faz臋 wyk艂adni (Porz膮dkuj膮ca faza wyk艂adni, 鈥濺uch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny鈥� 2001, z. 3 鈥� wraz z B. Kanarek).
Prawdziwym opus magnum Profesora Macieja Zieli艅skiego jest opublikowana w 2002 r. monografia pt. Wyk艂adnia prawa. Zasady. Regu艂y. Wskaz贸wki, kt贸ra w tym samym roku wyr贸偶niona zosta艂a najwy偶sz膮 nagrod膮 naukow膮 w dziedzinie prawa, przyznawan膮 przez Wydzia艂 I Nauk Spo艂ecznych Polskiej Akademii Nauk 鈥� Nagrod膮 im. Leona Petra偶yckiego. Koncepcj臋 przedstawion膮 w monografii Profesor Maciej Zieli艅ski doskonali艂 w kolejnych publikacjach (Podstawowe zasady wsp贸艂czesnej wyk艂adni prawa, [w:] Teoria i praktyka wyk艂adni prawa, red. P. Winczorek, Warszawa 2005; Wybrane zagadnienia wyk艂adni prawa, 鈥濸a艅stwo i Prawo鈥� 2009, z. 6). Rozwini臋ciu poszczeg贸lnych zagadnie艅 zwi膮zanych z wyk艂adni膮 po艣wi臋cone s膮 prace dotycz膮ce roli i miejsca s艂ownik贸w w procesie interpretacji (W sprawie s艂ownik贸w w procesie interpretacji tekst贸w prawnych raz jeszcze, 鈥濸a艅stwo i Prawo鈥� 2008, z. 7 鈥� wraz z A. Chodu艅), uporz膮dkowaniu zagadnie艅 oraz rozstrzygni臋ciu niekt贸rych problem贸w zwi膮zanych z tzw. granicami wyk艂adni prawa (Aspekty granic wyk艂adni prawa, [w:] Ksi臋ga Jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego. Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego, red. W. Miemiec, Wroc艂aw 2009 鈥� wraz z A. Chodu艅).
Wa偶nym elementem opracowa艅 Laureata na temat wyk艂adni s膮 publikacje dotycz膮ce wyk艂adni w odniesieniu do doktryny prawniczej poszczeg贸lnych ga艂臋zi prawa i praktyki prawniczej. Zagadnienia te Profesor Maciej Zieli艅ski rozwa偶a艂 przede wszystkim w nast臋puj膮cych publikacjach: 艢wiecka a kanoniczna wyk艂adnia prawa, [w:] Ksi臋ga jubileuszowa z okazji 15-lecia Wydzia艂u Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczeci艅skiego, red. Z. Ofiarski, Szczecin 2004 鈥� wraz z R. Piszk膮; Uzasadnianie decyzji interpretacyjnych w sprawach karnych, [w:] Dzia艂alno艣膰 orzecznicza S膮du Najwy偶szego a prawo wsp贸lnotowe i unijne. Konferencja s臋dzi贸w Izby Karnej i Izby Wojskowej S膮du Najwy偶szego 鈥� Rajgr贸d 2005, red. L. Gardocki, J. Gody艅, M. Hudzik, L. K. Paprzycki, Warszawa 2005; Wyk艂adnia prawa cywilnego, 鈥濻tudia Prawa Prywatnego鈥� 2006, z. 1 鈥� wraz z Z. Radwa艅skim; Normy i przepisy prawa cywilnego oraz Stosowanie i wyk艂adnia prawa cywilnego, [w:] System prawa prywatnego, red. nacz. Z. Radwa艅ski, t. 1: Prawo cywilne 鈥� cz臋艣膰 og贸lna, red. M. Safjan, Warszawa 2007, rozdz. VII i VIII 鈥� wraz z Z. Radwa艅skim; Wyk艂adnia prawa we wsp贸艂czesnym orzecznictwie Trybuna艂u Konstytucyjnego, S膮du Najwy偶szego i Naczelnego S膮du Administracyjnego, [w:] Orzecznictwo s膮dowe w sprawach karnych. Aspekty europejskie i unijne, red. L. Gardocki, J. Gody艅, M. Hudzik, L. K. Paprzycki, Warszawa 2008 鈥� wraz z O. Boguckim; Wyk艂adnia prawa we wsp贸艂czesnym orzecznictwie najwy偶szych organ贸w s膮downiczych, [w:] Standardy konstytucyjne a problemy w艂adzy s膮downiczej i samorz膮du terytorialnego, red. O. Bogucki, J. Ciapa艂a, P. Mijal, Szczecin 2008 鈥� wraz z O. Boguckim.
Bardzo wa偶nym, chocia偶, jak si臋 wydaje, ci膮gle niedostatecznie docenianym fragmentem dorobku naukowego Profesora Macieja Zieli艅skiego s膮 jego koncepcje dotycz膮ce zasad prawa. W tym zakresie centraln膮 pozycj臋 zajmuje prze艂omowa wr臋cz w polskiej literaturze teoretycznoprawnej monografia Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, napisana wsp贸lnie ze S艂awomir膮 Wronkowsk膮 oraz Zygmuntem Ziembi艅skim i opublikowana w 1974 r., za kt贸r膮 Maciej Zieli艅ski wraz ze wsp贸艂autorami zosta艂 wyr贸偶niony w 1975 r. nagrod膮 zespo艂ow膮 II stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego za osi膮gni臋cia w dziedzinie bada艅 naukowych.
Problematyk臋 zasad prawa podejmowa艂 Profesor Maciej Zieli艅ski tak偶e w innych publikacjach z lat siedemdziesi膮tych ubieg艂ego wieku (鈥瀂asady prawa鈥� w perspektywie teorii prawa oraz szczeg贸艂owych nauk prawnych, 鈥濺uch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny鈥� 1974, z. 2 鈥� wraz z S. Wronkowsk膮 i Z. Ziembi艅skim), wr贸ci艂 za艣 do niej ponad dwadzie艣cia lat p贸藕niej (Konstytucyjne zasady prawa, [w:] Charakter i struktura norm konstytucyjnych, red. J. Trzci艅ski, Warszawa 1997; Interpretacyjna rola zasad prawa, [w:] Zasady procesu karnego wobec wyzwa艅 wsp贸艂czesno艣ci. Ksi臋ga ku czci Profesora Stanis艂awa Waltosia, red. J. Czapska, A. Gaberle, A. 艢wiat艂owski, A. Zoll, Warszawa 2000 鈥� wraz z A. Municzewskim) oraz w publikacjach z lat ostatnich (Zasada bezstronno艣ci 鈥� art. 4 k.p.k. a podstawy 艣rodka odwo艂awczego, [w:] Aktualne zagadnienia prawa karnego materialnego i procesowego, red. L. Gardocki, J. Gody艅, M. Hudzik, L. K. Paprzycki, Warszawa 2009 鈥� wraz z O. Boguckim; Zasady i warto艣ci konstytucyjne, [w:] Materia艂y pokonferencyjne z LII Zjazdu Katedr Prawa Konstytucyjnego 鈥� Mi臋dzyzdroje 2010, w druku).
Istotnym walorem tej koncepcji jest jej g艂臋bokie zakorzenienie w polskiej kulturze prawnej. Sformu艂owanie koncepcji zasad prawa przez wymienionych Autor贸w poprzedzone by艂o niezwykle szerokimi i dog艂臋bnymi badaniami nad sposobami pojmowania 鈥瀦asad prawa鈥� w szczeg贸艂owych naukach prawnych, przeprowadzonymi przez zesp贸艂 najwybitniejszych przedstawicieli tych nauk, pod auspicjami Komitetu Nauk Prawnych PAN1. Omawiana koncepcja, kt贸rej wsp贸艂autorem jest Profesor Zieli艅ski, ma przy tym charakter ca艂o艣ciowy, w tym sensie, 偶e obejmuje charakterystyk臋 zasad we wszystkich wa偶nych aspektach: pozycji i donios艂o艣ci zasad w systemie prawnym i doktrynie prawniczej, podstaw ich mocy wi膮偶膮cej, a tak偶e rozmaitych r贸l, jakie pe艂ni膮 zasady prawa w procesie tworzeniu prawa, jego wyk艂adni, stosowaniu i przestrzeganiu.
Jako wsp贸艂tw贸rca oryginalnej polskiej koncepcji zasad prawa i znakomity znawca problematyki zasad Profesor Maciej Zieli艅ski podejmowa艂 i podejmuje wnikliw膮 analiz臋 sformu艂owanych w literaturze 艣wiatowej koncepcji zasad prawa oraz sposob贸w rozr贸偶nienia zasad i norm (regu艂) zwyk艂ych (koncepcje Ronalda Dworkina, Roberta Alexy鈥檈go, Manuela Atienzy i Juana Ruiza Manero).
Kolejnym niezwykle wa偶nym polem zainteresowania Laureata jest problematyka ustalania fakt贸w przez organy stosuj膮ce prawo. Chocia偶 tematyce tej Maciej Zieli艅ski po艣wi臋ci艂 znacznie mniej publikacji ni偶 wyk艂adni prawa (Poznanie s膮dowe a poznanie naukowe, Pozna艅 1979; Obiektywno艣膰 ustalania fakt贸w jako element praworz膮dno艣ci stosowania prawa, 鈥濺uch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny鈥� 1979, z. 1), to Jego osi膮gni臋cia naukowe w tym zakresie zas艂uguj膮 na najwy偶sz膮 ocen臋, mimo 偶e pozostaj膮 w znacznym stopniu zapoznane. Przede wszystkim dobitnie trzeba podkre艣li膰, i偶 wspomniana monografia Profesora Macieja Zieli艅skiego by艂a w momencie publikacji pierwszym w literaturze polskiej opracowaniem, po艣wi臋conym w ca艂o艣ci tej problematyce i ca艂o艣ci tej problematyki. Pozostaje ona do dzi艣 jedynym takim opracowaniem w literaturze polskiej, a wydaje si臋, 偶e nie by艂oby 艂atwo wskaza膰 opracowanie por贸wnywalne, co do warto艣ci naukowej, z opracowaniem Profesora w ca艂ej literaturze 艣wiatowej.
Z punktu widzenia niejako metametodologicznego swoisto艣ci膮 i istotnym walorem koncepcji Profesora Maciej Zieli艅skiego jest 鈥� po pierwsze 鈥� to, 偶e charakteryzuje On poznanie s膮dowe na tle poznania naukowego, por贸wnuj膮c to pierwsze zw艂aszcza z poznaniem historycznym, a po drugie 鈥� 偶e przeprowadza por贸wnanie nie praktyki poznawczej, lecz optymalizacyjnych modeli normatywnych poznania, pojmowanego jako pewien proces. Takie podej艣cie badawcze okazuje si臋 wyj膮tkowo p艂odne i prowadzi Autora do wieloaspektowej i g艂臋bokiej charakterystyki podobie艅stw oraz r贸偶nic pomi臋dzy badanymi modelami, kt贸rych nie spos贸b tutaj szczeg贸艂owo omawia膰.
Osi膮gni臋cia Profesora Macieja Zieli艅skiego w zakresie problematyki tworzenia prawa, w tym zw艂aszcza redagowania tekst贸w prawnych, s膮 powszechnie znane i uznane. Rozwa偶ania na ten temat Profesor Maciej Zieli艅ski podj膮艂, wraz z Profesor S艂awomir膮 Wronkowsk膮, po raz pierwszy dwadzie艣cia pi臋膰 lat temu w niezwykle wa偶nej, obszernej rozprawie O korespondencji dyrektyw redagowania i interpretowania tekstu prawnego (鈥濻tudia Prawnicze鈥� 1985, z. 3鈥�4), kt贸ra do dzisiaj stanowi klasyczny i wci膮偶 inspiruj膮cy tekst. P贸藕niej nadesz艂y, napisane r贸wnie偶 z Profesor S艂awomir膮 Wronkowsk膮: Problemy i zasady redagowania tekst贸w prawnych (Warszawa 1993), Zasady techniki prawodawczej 鈥� komentarz (Warszawa 1997) oraz Komentarz do zasad techniki prawodawczej z dnia 20 czerwca 2002 r. (Warszawa 2004). Natomiast kwestie tworzenia prawa swoiste dla prawa prywatnego rozwa偶a艂 Profesor Zieli艅ski 鈥� wraz z Profesorem Zbigniewem Radwa艅skim 鈥� w rozprawie Uwagi de lege ferenda o klauzulach generalnych w prawie prywatnym (鈥濸rzegl膮d Legislacyjny鈥� 2001, nr 3).
We wspomnianej rozprawie opublikowanej w 1985 r. Autorzy przedstawili odpowied藕 na fundamentalne pytanie dotycz膮ce styku problematyki tworzenia prawa i jego wyk艂adni: czy i w jakim stopniu osi膮galna, a zarazem po偶膮dana jest korespondencja pomi臋dzy dyrektywami redagowania a dyrektywami wyk艂adni tekstu prawnego? Sformu艂owana w贸wczas przez Autor贸w wieloaspektowa koncepcja relacji pomi臋dzy tymi dwoma rodzajami dyrektyw sta艂a si臋 teoretyczn膮 podstaw膮 wydanych po opublikowaniu omawianej rozprawy akt贸w normatywnych, reguluj膮cych problematyk臋 redagowania tekst贸w akt贸w prawnych: Zasad techniki prawodawczej 鈥� za艂膮cznika do uchwa艂y nr 147 Rady Ministr贸w z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej oraz Zasad techniki prawodawczej 鈥� za艂膮cznika do rozporz膮dzenia Prezesa Rady Ministr贸w z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie 鈥瀂asad techniki prawodawczej鈥�. Nale偶y przy tym zauwa偶y膰, 偶e w przypadku pierwszego z wymienionych akt贸w normatywnych Maciej Zieli艅ski by艂, wraz ze S艂awomir膮 Wronkowsk膮, wsp贸艂autorem tekstu projektu tego aktu.
Od samego pocz膮tku pracy naukowej przedmiotem docieka艅 badawczych Profesora jest problematyka zwi膮zana z j臋zykiem, co w oczywisty spos贸b wi膮偶e si臋 z g艂贸wnym nurtem Jego zainteresowa艅, czyli problematyk膮 wyk艂adni prawa, a tak偶e tworzenia prawa. W polu zainteresowa艅 Macieja Zieli艅skiego s膮 r贸wnie偶 j臋zyki zwi膮zane z prawem. Zaproponowane przez Profesora w artykule J臋zyki prawne i prawnicze, [w:] Polszczyzna 2000. Or臋dzie o stanie j臋zyka na prze艂omie tysi膮cleci, red. W. Pisarek, Krak贸w 1999 rozr贸偶nienie w obr臋bie j臋zyka prawniczego 鈥� j臋zyk贸w oko艂oprawnych, funkcjonuje nie tylko w literaturze prawniczej, ale zosta艂o tak偶e przyj臋te przez tych j臋zykoznawc贸w, kt贸rzy przedmiotem swych zainteresowa艅 uczynili w艂a艣nie t臋 problematyk臋. Jubilat zajmuje si臋 r贸wnie偶 szczeg贸艂ow膮 analiz膮 wybranych j臋zyk贸w oko艂oprawnych (J臋zyk dyskusji medialnej nad tworzeniem prawa, [w:] J臋zyk w mediach masowych, red. J. Bralczyk, K. Mosio艂ek-K艂osi艅ska, Warszawa 2000 鈥� wraz z A. Chodu艅; M. Zieli艅ski, J臋zyk prawny, j臋zyk administracyjny, j臋zyk urz臋dowy, [w:] J臋zyk 鈥� prawo 鈥� spo艂ecze艅stwo, red. E. Malinowska, Opole 2004), a tak偶e niekt贸rych ich cech (Perswazja w j臋zyku prawnym i prawniczym, [w:] J臋zyk perswazji publicznej, red. K. Mosio艂ek-K艂osi艅ska, T. Zg贸艂ka, Pozna艅 2003 鈥� wraz z T. Zg贸艂k膮). Jako niestrudzony propagator wsp贸艂pracy prawnik贸w z j臋zykoznawcami przyczyni艂 si臋 do powstania, w ramach Rady J臋zyka Polskiego, integruj膮cej oba 艣rodowiska naukowe 鈥� Komisji J臋zyka Prawnego. Od lat g艂osi potrzeb臋 edukacji prawnej Polak贸w (por.: M. Zieli艅ski, O potrzebie nauczania j臋zyka prawa, [w:] Edukacja j臋zykowa Polak贸w, red. W. Miodunka, Krak贸w 1998; Wiedza o tekstach prawnych jako warunek ich rozumienia, [w:] J臋zyk polskiej legislacji, czyli zrozumia艂o艣膰 przekazu a stosowanie prawa. Materia艂y z konferencji zorganizowanej przez Komisj臋 Kultury i 艢rodk贸w Przekazu oraz Komisj臋 Ustawodawcz膮, Warszawa 2007) oraz zabiega 鈥� z powodzeniem 鈥� o edukacj臋 j臋zykow膮 prawnik贸w2.
Bardzo wa偶ny jest tak偶e dorobek Profesora Macieja Zieli艅skiego w sferze problematyki semiotycznej norm czy szerzej 鈥� wypowiedzi dyrektywalnych. W tym zakresie Autor w istotnym stopniu rozwija i pog艂臋bia idee fundatora 鈥瀞zko艂y pozna艅skiej鈥�, a swojego Nauczyciela 鈥� Profesora Zygmunta Ziembi艅skiego.
Na podkre艣lenie zas艂uguje wk艂ad Profesora Macieja Zieli艅skiego w sformu艂owan膮 w ramach tej szko艂y koncepcj臋 czynno艣ci konwencjonalnych jako szczeg贸lnego rodzaju czynno艣ci kulturowych (Czynno艣ci konwencjonalne w prawie, 鈥濻tudia Prawnicze鈥� 1972, z. 33 鈥� wsp贸lnie z L. Nowakiem, S. Wronkowsk膮 i Z. Ziembi艅skim). Istotna i owocna koncepcja czynno艣ci konwencjonalnych, rozwijana w ramach o艣rodka szczeci艅skiego, znajduje rozleg艂e aplikacje w analizie problem贸w szczeg贸艂owych nauk prawnych.
W zakresie rozwa偶anej problematyki najpowa偶niejszy wymiar maj膮 jednak napisane przez Jubilata wraz z Profesorem Zygmuntem Ziembi艅skim monografie: Uzasadnianie twierdze艅, ocen i norm w prawoznawstwie (Warszawa 1988) oraz Dyrektywy i spos贸b ich wypowiadania (Warszawa 1992). Pierwsza z nich jest wnikliw膮 analiz膮 uzasadniania r贸偶nego rodzaju wypowiedzi formu艂owanych w prawie i prawoznawstwie, w szczeg贸lno艣ci zwi膮zk贸w mi臋dzy r贸偶norodnymi aspektami uzasadnienia poszczeg贸lnych typ贸w wypowiedzi. Za t臋 prac臋 Maciej Zieli艅ski otrzyma艂 w 1989 r. nagrod臋 zespo艂ow膮 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego II stopnia z tytu艂u osi膮gni臋膰 naukowych. W drugiej Profesor Maciej Zieli艅ski charakteryzuje funkcjonowanie wypowiedzi dyrektywalnych, zw艂aszcza norm post臋powania, w praktyce j臋zykowej, rozwa偶aj膮c r贸偶norakie sposoby wys艂owienia tych ostatnich, co prowadzi Go do wniosku, 偶e interpretacja praktycznie wszystkich postaci wys艂owienia norm musi odwo艂ywa膰 si臋 do kontekstu.
Profesor Maciej Zieli艅ski do tej pory wypromowa艂 pi臋ciu doktor贸w, by艂 recenzentem w o艣miu przewodach doktorskich, sporz膮dzi艂 pi臋膰 recenzji w przewodach habilitacyjnych, tak偶e wiele super recenzji w przewodach habilitacyjnych i w post臋powaniach o nadanie tytu艂u profesora.
1 Szerzej o tym zob. S. Wronkowska, M. Zieli艅ski, Z. Ziembi艅ski, Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1974, s. 7鈥�8.
2 Na niekt贸rych wydzia艂ach prawa i administracji uczelni wy偶szych, dzi臋ki staraniom Profesora Zieli艅skiego, wprowadzony ju偶 zosta艂 dla student贸w lub doktorant贸w przedmiot: kultura j臋zyka polskiego, kt贸ry na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczeci艅skiego, b臋d膮cego prekursorem w tym zakresie, jest obowi膮zkowy od kilku lat.