Doktor Honoris Causa: Prof. Tadeusz Krygowski
Prof. dr hab. Tadeusz Marek Krygowski jest jednym z najwybitniejszych wsp贸艂czesnych uczonych i naukowc贸w polskich. Jego specjalno艣ci膮 jest chemia, a obszar zainteresowa艅 obejmuje chemi臋 strukturaln膮, krystalografi臋, elektrochemi臋 i fizykochemi臋 organiczn膮.
Profesor T. M. Krygowski urodzi艂 si臋 w 1937 r. w Poznaniu. B臋d膮c uczniem szko艂y 艣redniej zwyci臋偶y艂 w dw贸ch kolejnych Olimpiadach Chemicznych. W 1955 roku zosta艂 przyj臋ty bez egzamin贸w wst臋pnych na studia na kierunku Chemii na Uniwersytecie Pozna艅skim, kt贸re uko艅czy艂 w 1961 roku. W latach 1961- 62 pracowa艂 w Instytucie Chemii Fizycznej PAN w Warszawie, a kolejne dwa lata by艂 zatrudniony w Akademii G贸rniczo-Hutniczej w Krakowie, gdzie prowadzi艂 badania w zakresie geologii i sedymentologii. Jednak zami艂owanie do chemii zwyci臋偶y艂o i w roku 1964 prof. T. M. Krygowski rozpocz膮艂 dzia艂alno艣膰 naukow膮 na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem wybitnego uczonego profesora Wiktora Kemuli. W tym czasie zajmowa艂 si臋 zastosowaniem chemii kwantowej do rozwi膮zywania problem贸w chemicznych, reaktywno艣ci膮 i stabilno艣ci膮 zwi膮zk贸w organicznych, delokalizacj膮 elektron贸w, a tak偶e zainteresowa艂 si臋 problemem aromatyczno艣ci. Stopie艅 naukowy doktora nauk chemicznych uzyska艂 w 1969 roku na podstawie rozprawy dotycz膮cej wp艂ywu podstawnik贸w na fizykochemiczne w艂a艣ciwo艣ci pochodnych 9,10-antrachinonu, obronionej na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego. Po uzyskaniu stopnia doktora rozpocz膮艂 samodzielne badania nad aromatyczno艣ci膮 zwi膮zk贸w organicznych, elektroredukcj膮 oraz efektami podstawnikowymi i rozpuszczalnikowymi. W 1973 roku na podstawie rozprawy zatytu艂owanej Przejawy zmian strukturalnych we w艂a艣ciwo艣ciach fizykochemicznych cz膮steczek zwi膮zk贸w 蟺-elektronowych uzyska艂 stopie艅 doktora habilitowanego nadany przez Rad臋 Wydzia艂u Chemii Uniwersytetu Warszawskiego. Od roku 1978 kierowa艂 Pracowni膮 Krystalochemii UW.
Tytu艂 profesora nauk chemicznych T. M. Krygowski otrzyma艂 w 1983 roku, a od 1991 roku jest profesorem zwyczajnym. Zesp贸艂 badawczy zorganizowany przez Niego i kierowany przez wiele lat, a偶 do chwili odej艣cia na emerytur臋 w 2008 roku, zajmuje si臋 zagadnieniami krystalochemii, zastosowa艅 chemii kwantowej i problemami aromatyczno艣ci. Rezultaty bada艅 prowadzonych w tych dziedzinach zyska艂y 艣wiatowy rozg艂os i uznanie. Podkre艣li膰 przy tym nale偶y, 偶e osi膮gni臋cia naukowe profesora T. M. Krygowskiego zosta艂y dostrze偶one za granic膮 dosy膰 wcze艣nie, bo ju偶 w po艂owie lat siedemdziesi膮tych. W latach 1974-75 przebywa艂 On na Uniwersytecie w Guelph w Kanadzie. W p贸藕niejszych latach by艂 zapraszany jako visiting professor do wielu innych zagranicznych uczelni, takich jak Uniwersytet w Nantes (Francja, 1981 r.), Uniwersytet Jana Keplera w Linzu (Austria, 1995 r.), Uniwersytet Ben Guriona w BeerSheba (Izrael, 1999 r.) i Uniwersytet Dong A w Pusan (Korea P艂d., 2003 r.).
Profesor T. M. Krygowski bardzo aktywnie uczestniczy w pracach organizacji i towarzystw naukowych, zar贸wno krajowych, jak i mi臋dzynarodowych. Jest cz艂onkiem Polskiego Towarzystwa Chemicznego od 1957 roku. W latach 1992-94 by艂 jego wiceprezesem, a w latach 1994 - 97 prezesem. Jest cz艂onkiem stowarzyszonym International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), a w latach 2004 鈥� 2008 by艂 przewodnicz膮cym Podkomisji Strukturalnej i Mechanistycznej Chemii Organicznej IUPAC. Nale偶y do wsp贸艂za艂o偶ycieli Mi臋dzynarodowej Grupy - Korelacja i Modelowanie w Chemii (CAIC) i przez wiele lat pe艂ni艂 funkcj臋 jej przewodnicz膮cego. By艂 tytularnym cz艂onkiem Sekcji Chemii Organicznej i Biomolekularnej IUPAC (2002 鈥� 2008), a tak偶e cz艂onkiem zespo艂贸w redakcyjnych i doradczych kilku znacz膮cych czasopism chemicznych. Wsp贸艂organizowa艂 i przewodniczy艂 kilku mi臋dzynarodowym konferencjom naukowym. W 1987 roku profesor T. M. Krygowski zosta艂 wybrany cz艂onkiem rzeczywistym Warszawskiego Towarzystwa Naukowego.
Nie tylko sprawom naukowym profesor Krygowski po艣wi臋ca艂 sw贸j czas i energi臋. W roku 1990 by艂 cz艂onkiem zespo艂u doradc贸w Lecha Wa艂臋sy w kampanii wyborczej - odpowiada艂 za sprawy nauki i edukacji. By艂 r贸wnie偶 cz艂onkiem komitetu Polska 2000 powo艂anego przez PAN i cz艂onkiem jego prezydium w latach 1989-91 i 1991-93. W macierzystej uczelni w latach 1980- 82 pe艂ni艂 funkcj臋 prodziekana Wydzia艂u Chemii. Wypromowa艂 10 doktor贸w, z kt贸rych 4 uzyska艂o stopie艅 doktora habilitowanego, a spo艣r贸d nich 3 tytu艂 naukowy profesora.
Dorobek naukowy profesora Tadeusza Marka Krygowskiego jest imponuj膮cy. Jest On autorem ponad 280 prac oryginalnych, opublikowanych w najbardziej presti偶owych czasopismach naukowych oraz oko艂o 40 prac przegl膮dowych. Wiele z nich powsta艂o we wsp贸艂pracy z wybitnymi uczonymi z ca艂ego 艣wiata. Prace Pana Profesora by艂y cytowane oko艂o 6900 razy. Pod tym wzgl臋dem profesor T. M. Krygowski jest jednym z najcz臋艣ciej cytowanych naukowc贸w polskich.
Do najwi臋kszych osi膮gni臋膰 naukowych profesora T. M. Krygowskiego zaliczy膰 nale偶y: (1) rozwini臋cie kwasowo-zasadowej w sensie Lewisa koncepcji amfoterycznych w艂a艣ciwo艣ci rozpuszczalnika 鈥� r贸wnanie Fawcetta Krygowskiego jest cz臋sto stosowane do oceny udzia艂贸w kwasowych i zasadowych w艂a艣ciwo艣ci 艣rodowiska w przebiegu rozmaitych proces贸w zachodz膮cych w roztworze; (2) ocena wielko艣ci wewn膮trzcz膮steczkowego i mi臋dzycz膮steczkowego przeniesienia 艂adunku na podstawie odchyle艅 od regu艂y Benta-Walsha; (3) opracowanie modelu empirycznego umo偶liwiaj膮cego okre艣lenie struktury kanonicznej i energii rezonansu na podstawie d艂ugo艣ci wi膮za艅 w uk艂adach elektronowych lub ich fragmentach 鈥� model HOSE; (4) odkrycie nowego rodzaju efektu podstawnikowego zwanego AGIBA (Angular Group Induced Bond Alternation); (5) odkrycie nowego typu wsp贸艂zale偶no艣ci mi臋dzy wi膮zaniem wodorowym i w艂a艣ciwo艣ciami fragment贸w cz膮steczki uczestnicz膮cymi w tym oddzia艂ywaniu a efektami strukturalnymi utworzenia wi膮zania wodorowego oraz (6) najwa偶niejsze, wyr贸偶nione nagrod膮 Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (鈥濸olski Nobel鈥�) opracowanie indeksu HOMA (Harmonic Oscillator Model of Aromacity), s艂u偶膮cego ilo艣ciowej ocenie charakteru aromatycznego zwi膮zk贸w organicznych. Jak podano w komunikacie FNP: 鈥濧romatyczne zwi膮zki organiczne stanowi膮 du偶膮 i wa偶n膮 grup臋 zwi膮zk贸w chemicznych o ogromnym znaczeniu w 偶yciu codziennym, pocz膮wszy od przemys艂u chemicznego poprzez medycyn臋 i przemys艂 farmaceutyczny, a sko艅czywszy na uk艂adach o znaczeniu biologicznym. (鈥�)Badania maj膮ce na celu znalezienie og贸lnej definicji aromatyczno艣ci stanowi艂y powa偶ne wyzwanie dla wsp贸艂czesnej chemii. Opracowana przez profesora T. M. Krygowskiego nowa metoda ilo艣ciowego charakteryzowania zwi膮zk贸w aromatycznych, jak膮 jest indeks HOMA, zyska艂a ju偶 uznanie mi臋dzynarodowej spo艂eczno艣ci naukowej i jest odkryciem o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju chemii鈥�.
Profesor Tadeusz Marek Krygowski za swoje osi膮gni臋cia by艂 wielokrotnie nagradzany i wyr贸偶niany. Mi臋dzy innymi otrzyma艂 Medal Jana Zawidzkiego (2001), Nagrod臋 Premiera RP (2002), Medal Marii Curie-Sk艂odowskiej (2005), Medal J臋drzeja 艢niadeckiego (2008). Jest Cz艂onkiem Honorowym Polskiego Towarzystwa Chemicznego (2005). Ukoronowaniem Jego osi膮gni臋膰 jest, wspomniany wcze艣niej, 鈥濸olski Nobel鈥� w obszarze nauk 艣cis艂ych przyznany w 2010 r. przez Fundacj臋 na rzecz Nauki Polskiej.
Godna podkre艣lenia jest wieloletnia bliska wsp贸艂praca Profesora T. M. Krygowskiego z chemikami z Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Rozpocz臋艂a si臋 ona ju偶 w ko艅cu lat 60-tych. Obejmowa艂a w贸wczas wsp贸艂prac臋 w zakresie chemii kwantowej z dr Jerzym Kruszewskim oraz badania nad efektami podstawnikowymi i rozpuszczalnikowymi prowadzone wsp贸lnie z prof. dr hab. Stefani膮 Taniewsk膮-Osi艅sk膮 i jej zespo艂em. Szczeg贸lne znaczenie w tym okresie naszych wzajemnych kontakt贸w naukowych mia艂a wsp贸艂praca prof. T. M. Krygowskiego z nie偶yj膮cym ju偶 dr Jerzym Kruszewskim wieloletnim pracownikiem Instytutu Chemii U艁. Jak to podkre艣li艂 profesor T. M. Krygowski w swojej wypowiedzi dla Polskiego Radia po otrzymaniu Nagrody FNP, opracowanie pierwszej ilo艣ciowej definicji aromatyczno艣ci by艂o ich wsp贸lnym osi膮gni臋ciem.
W ostatnich latach znakomicie rozwija si臋 wsp贸艂praca w dziedzinie chemii strukturalnej i krystalochemii. Ze strony Uniwersytetu 艁贸dzkiego uczestnicz膮 w niej prof. dr hab. S艂awomir Grabowski (obecnie profesor Uniwersytetu w San Sebastian, Hiszpania) i dr hab. Marcin Palusiak (r贸wnie偶 wymieniony we wspomnianym wywiadzie radiowym w艣r贸d najbli偶szych wsp贸艂pracownik贸w prof. T. M. Krygowskiego). Rezultatem wsp贸艂pracy jest szereg wsp贸lnych publikacji, uczestnictwo w seminariach i konferencjach naukowych, wymiana doktorant贸w i stypendyst贸w. W du偶ym stopniu dzi臋ki tej wsp贸艂pracy nasze badania w zakresie chemii strukturalnej i krystalochemii osi膮gn臋艂y poziom 艣wiatowy i stali艣my si臋 licz膮cym si臋 w 艣wiecie o艣rodkiem badawczym w wymienionych wy偶ej dziedzinach, o czym 艣wiadcz膮 o偶ywione i bliskie kontakty mi臋dzynarodowe.
Opracowa艂: prof. dr hab. Henryk Piekarski