Termin -nierealistyczny optymizm- odnosi si臋 do odkrytego przez Weinsteina (1980) zjawiska b艂臋dnego oceniania w艂asnej podatno艣ci na choroby. Badania prowadzone w p贸藕niejszym czasie potwierdzi艂y powszechn膮 tendencj臋 do zawy偶ania w艂asnych szans na wiele pozytywnie warto艣ciowanych zdarze艅, przy jednoczesnym zani偶aniu szans w przypadku zdarze艅 negatywnych, w por贸wnaniu z szansami innych.
- Nierealistyczny optymizm jest bardzo powszechny. W pewnych sytuacjach bywa nawet bardzo pomocny - my艣l膮c o przysz艂o艣ci licz臋 na szcz臋艣cie i nie wierz臋 w pecha. Kiedy jestem chory ufam, 偶e wyzdrowiej臋, bo mam fachow膮 pomoc膮 i przestrzegam zalece艅. Optymistyczne przekonania motywuj膮 nas do dzia艂ania, a w pewnych sytuacjach mog膮 odegra膰 rol臋 samospe艂niaj膮cego si臋 proroctwa. Jednak znacznie cz臋艣ciej nierealistyczny optymizm skutkuje podejmowaniem b艂臋dnych decyzji i do艣wiadczaniem negatywnych konsekwencji, np. przekonanie, 偶e nigdy nie choruj臋 mo偶e powodowa膰 lekcewa偶enie ryzyka zachorowania, za艣 prze艣wiadczenie, 偶e jestem 艣wietnym kierowc膮 - do ryzykownej jazdy, a w konsekwencji wypadku - m贸wi dr Marta Znajmiecka-Sikora.
Kiedy dochodzi do powstania zjawiska nierealistycznego optymizmu?
Spostrzegana kontrola - je偶eli spostrzegamy dane zdarzenie jako "kontrolowalne"i wiemy, co mo偶emy w tej sytuacji zrobi膰, oceniamy ryzyko jako mniejsze od ryzyka niepoddaj膮cego si臋 kontroli, np. dok艂adnie s艂ucham zalece艅 s艂u偶b sanitarnych, wi臋c nie zachoruj臋.
Sk艂onno艣膰 egocentryczna - przekonanie, 偶e podejmowane przez nas dzia艂ania prewencyjne i profilaktyczne s膮 cz臋stsze i skuteczniejsze od dzia艂a艅 podejmowanych przez innych, nara偶onych na dzia艂anie podobnych zagro偶e艅, np. starannie dbam o higien臋, mam lepsz膮 maseczk臋 ni偶 s膮siad, wi臋c mnie to nie spotka.
Podtrzymywanie lub podnoszenie samooceny - to przekonanie, 偶e niepowodzenia i choroby, zale偶膮 od naszego stylu 偶ycia, wiedzy, samokontroli i osobowo艣ci. Poziom tych czynnik贸w u siebie oceniamy jako wy偶szy ni偶 u innych, a w konsekwencji uwa偶amy, 偶e ryzyko, w jakim uczestniczymy, jest mniejsze od stwarzanego przez zachowania innych os贸b, np. zdrowo si臋 od偶ywiam, uprawiam sport, dlatego jestem w 100% bezpieczny.
Stereotypowa ocena - niekt贸re choroby lub zdarzenia postrzegamy jako przesadne, albo nadmierne cierpienia, nie pasuj膮ce do wyobra偶e艅 o nich. Prawdopodobie艅stwo zachorowania na te choroby oceniamy wi臋c jako mniejsze od prawdopodobie艅stwa zachorowania na nie przez innych ludzi, np. to niemo偶liwe, 偶eby choroba podobna do grypy spowodowa艂a u mnie uszkodzenie p艂uc czy konieczno艣膰 u偶ycia respiratora; co innego u os贸b z grupy ryzyka, palaczy czy astmatyk贸w.
Strategie radzenia sobie - zaprzeczanie stanowi reakcj臋 obronn膮, redukuj膮c膮 poziom prze偶ywanego l臋ku w warunkach du偶ego stresu czy za gro偶enia. Je偶eli mamy tendencj臋 do redukcji wielko艣ci prze偶ywanego l臋ku za pomoc膮 "unik贸w" to oceniamy ryzyko jako mniejsze w por贸wnaniu z osob膮 nastawion膮 na rozwi膮zanie problemu czy poszukiwanie wsparcia, np. na powik艂ania pogrypowe umiera wi臋cej ludzi, ale o tym si臋 nie m贸wi, a media siej膮 tylko propagand臋.
Brak do艣wiadczenia - osobiste do艣wiadczenie sytuacji zagro偶enia oraz jego skutk贸w powoduje, 偶e ocena tego zagro偶enia jest wy偶sza od wydanej na podstawie skutk贸w wyobra偶onych lub zas艂yszanych. Natomiast je偶eli czego艣 nie prze偶yli艣my osobi艣cie, mamy tendencj臋 do bagatelizowania zagro偶enia, np. nikt ze znanych mi os贸b nie zachorowa艂, wi臋c ryzyko zara偶enia nie jest takie wysokie.
Syndrom czarnobylski
Warto r贸wnie偶 wspomnie膰 o zjawisku przeciwstawnym, czyli o nierealistycznym pesymizmie (tzw. defensywny pesymizm), kt贸re zaobserwowano po awarii w elektrowni j膮drowej w Czarnobylu. Wielu ludzi wtedy uwa偶a艂o, 偶e s膮 bardziej nara偶eni na szkodliwe promieniowanie w por贸wnaniu z innymi. Z艂udzenie to przynios艂o jednak pewne skutki pozytywne - a mianowicie pesymi艣ci cz臋艣ciej (ni偶 reali艣ci i optymi艣ci) podejmowali dzia艂ania, kt贸rych celem by艂o przeciwdzia艂anie wyst膮pieniu chor贸b wywo艂anych napromieniowaniem, takie jak np. picie p艂ynu Lugola, powstrzymanie si臋 od jedzenia nabia艂u i nowalijek, minimalizowanie przebywania na otwartym terenie (Doli艅ski, Gromski, Zawisza, 1987).
艢wiat po pandemii
Jak b臋dziemy zachowywa膰 si臋 po pandemii i na ile jej do艣wiadczenie zmieni postrzeganie zagro偶enia COVID-19, zale偶e膰 b臋dzie od naszych indywidualnych do艣wiadcze艅. Mo偶na si臋 spodziewa膰, 偶e osoby, kt贸re w jaki艣 spos贸b osobi艣cie do艣wiadczy艂y zagro偶enia, b臋d膮 w stanie realnie je oceni膰, a w przysz艂o艣ci podejmowa膰 dzia艂ania prewencyjne. Istnieje jednak ryzyko, 偶e u wielu os贸b, kt贸re ominie zagro偶enie, zjawisko nierealistycznego optymizmu b臋dzie skutecznie uniemo偶liwia艂o realn膮 ocen臋 sytuacji oraz podejmowanie dzia艂a艅 prewencyjnych w przysz艂o艣ci.
dr Marta Znajmiecka-Sikora - psycholog, adiunkt w Instytucie Psychologii Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Od wielu lat zajmuje si臋 psychologi膮 pracy i organizacji. W obszarze jej zainteresowa艅 znajduj膮 si臋 takie zagadnienia, jak: rozw贸j jednostki, psychologia zachowa艅 bezpiecznych, kultura bezpiecze艅stwa. Autorka wielu publikacji w zakresie kszta艂towania kultury bezpiecze艅stwa w organizacji, zasad motywowania do podejmowania zachowa艅 bezpiecznych oraz metod wdra偶ania program贸w profilaktycznych, w tym BBS. Opracowa艂a narz臋dzie do diagnozy kultury bezpiecze艅stwa oraz postaw wobec bezpiecze艅stwa.
殴r贸d艂a: Weinstein, N. D. (1980). Unrealistic optimism about future life events. Journal of Personality and Social Psychology, 39(5), 806-820. Czapi艅ski, J. (1998). Jako艣膰 偶ycia Polak贸w w czasie zmiany systemowej. Warszawa: Instytut Studi贸w Spo艂ecznych UW.Helweg-Larsen, M. (1999). (The lack of) optimistic biases in response to the 1994 Northridge earthquake: The role of personal experience. Basic and Applied Social Psychology, 21(2), 119-129. Doli艅ski, D., Gromski, W., Zawisza, E. (1987). Unrealistic pessimism. The Journal of Social Psychology, 127(5), 511-516.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych. Redakcja: Centrum Promocji U艁
Zobacz nasze projekty naukowe na
Materia艂 藕r贸d艂owy: dr Marta Znajmiecka-Sikora, WNoW U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁