W pa藕dzierniku br. Komisja Europejska przyj臋艂a pakiet regulacji, tzw. "prawo do naprawiania", maj膮ce przed艂u偶a膰 trwa艂o艣膰 sprz臋tu RTV i AGD. Jest to odpowied藕 na rosn膮ce niezadowolenie klient贸w zwi膮zane z tzw. postarzaniem produkt贸w, czyli planowaniem ich kr贸tszego cyklu 偶ycia, po kt贸rym produkt ulega awarii i nale偶y wymieni膰 go na nowy oraz zwi膮zane z tym koszty, w tym 艣rodowiskowe. Wprowadzone przepisy dotycz膮 10 grup produkt贸w, takich jak: pralki, lod贸wki, telewizory itp. "Prawem do naprawy" nie obj臋to na razie telefon贸w kom贸rkowych, ekspres贸w do kawy czy odkurzaczy, ale wydaje si臋, 偶e b臋dzie to kolejny, naturalny krok w walce o ochron臋 艣rodowiska w UE. W efekcie zainicjowanych zmian prawnych dostarczane na rynek produkty maj膮 by膰 bardziej przyjazne 艣rodowisku, mniej energoch艂onne i 艂atwiejsze do naprawy. Oznacza to r贸wnie偶 dost臋pno艣膰 cz臋艣ci zamiennych i lepsz膮 wiedz臋 o mo偶liwo艣ciach naprawy, a kiedy dany sprz臋t przestanie by膰 u偶yteczny - sposobno艣膰 do recyklingu.
Zaproponowane rozwi膮zanie to jeden z potrzebnych krok贸w maj膮cych na celu ograniczanie zu偶ycia zasob贸w oraz emisji CO2. Naprawianie (ang. repair), zamiast wyrzucania, to prosta zasada b臋d膮ca jedn膮 z wytycznych dla gospodarki obiegu zamkni臋tego. W praktyce oznacza maksymalne wykorzystanie danego towaru, a w przypadku jego awarii naprawianie go w celu przed艂u偶enia jego 偶ywotno艣ci. Firmy przekona艂y nas do tego, 偶eby pozbywa膰 si臋 towar贸w "starych" i zast臋powa膰 je nowszymi modelami. Jako konsumenci nauczyli艣my si臋 kupowa膰 ci膮gle nowe rzeczy, nie zastanawiaj膮c si臋 nad konsekwencjami dla 艣rodowiska. Tymczasem wyprodukowanie ka偶dej nowej rzeczy wi膮偶e si臋 ze zu偶yciem okre艣lonej ilo艣ci zasob贸w i z emisjami do 艣rodowiska. Naprawianie ma spowodowa膰, 偶e tych zasob贸w zu偶ywa膰 b臋dziemy mniej, a jednocze艣nie b臋dziemy lepiej i d艂u偶ej wykorzystywa膰 to, co ju偶 posiadamy.
Nowego modelu funkcjonowania b臋d膮 musieli nauczy膰 si臋 przedsi臋biorcy. Szczeg贸lnie istotne b臋dzie ustalanie cen cz臋艣ci wymiennych. W tym momencie wiele os贸b decyduje si臋 na zakup nowego sprz臋tu, bo naprawa nie op艂aca si臋 ze wzgl臋du na zbyt wysokie koszty. By prawo zadzia艂a艂o w praktyce, element cenowy ma kluczowe znaczenie i mo偶e by膰 wyzwaniem dla producent贸w. Dodatkowo biznes w ramach swojej spo艂ecznej odpowiedzialno艣ci powinien prowadzi膰 dzia艂ania edukacyjno-informacyjne w tym zakresie. Jest to zmiana wzorca konsumpcyjnego, a to wymaga rzetelnej wiedzy i klarownych informacji o powodach, planach i korzy艣ciach takiego dzia艂ania.
My艣l膮c o naprawianiu, nie powinno si臋 go ogranicza膰 tylko do wspomnianego sprz臋tu RTV i AGD. Naprawia膰 mo偶na np. buty, odzie偶, rowery, meble i wiele innych rzeczy. Ciekaw膮 inicjatyw膮 wspieraj膮c膮 konsument贸w w tym zakresie s膮 kawiarenki naprawcze, czyli miejsca, gdzie spotka膰 mo偶na specjalist贸w gotowych pom贸c w naprawie sprz臋tu czy odzie偶y. Idea kawiarenek ma ju偶 kilka lat ale w Polsce dopiero zaczyna si臋 rozwija膰. Wydaje si臋, 偶e ma ona du偶y potencja艂 zw艂aszcza w lokalnych spo艂eczno艣ciach, gdzie po艂膮czenie spotka艅 z dzia艂aniem na rzecz 艣rodowiska mo偶e przynie艣膰 wiele pozytywnych efekt贸w.
Obok naprawiania mamy r贸wnie偶 ide臋 ponownego u偶ycia wpisuj膮c膮 si臋 w podej艣cie ograniczania ilo艣ci odpad贸w. W Szwecji powsta艂a galeria oferuj膮ca towary z "drugiej r臋ki", w Polsce pojawiaj膮 si臋 sklepy spo艂eczne 艂膮cz膮ce ide臋 "second hand贸w" z pomoc膮 potrzebuj膮cym, na Facebooku znale藕膰 mo偶na wiele stron, gdzie u偶ytkownicy daj膮 "drugie 偶ycie" r贸偶nym przedmiotom. W Internecie z 艂atwo艣ci膮 znajdziemy wiele wskaz贸wek, jak odnowi膰 meble, przerobi膰 ubrania itp.
Wszystkie te dzia艂ania s膮 bardzo wa偶ne dla rozwoju 艣wiadomo艣ci 艣rodowiskowej spo艂ecze艅stwa. Ka偶da dodatkowa inicjatywa, projekt czy idea, u podstaw kt贸rej stoi ochrona 艣rodowiska, warta jest upowszechniania i promowania. Musimy zrozumie膰, zar贸wno to, 偶e jednostkowe dzia艂ania na rzecz 艣rodowiska maj膮 sens i 偶e nale偶y podj膮膰 konkretne zobowi膮zania sprzyjaj膮ce ograniczaniu negatywnego oddzia艂ywania na 艣rodowisko i minimalizowaniu g贸ry odpad贸w, z kt贸r膮 ju偶 teraz nie umiemy sobie poradzi膰.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst 藕r贸d艂owy: dr Agata Rudnicka, Wydzia艂 Zarz膮dzania U艁, 殴r贸d艂o: Badania ARC Rynek i Opinia oraz Forum Odpowiedzialnego Biznesu,
Redakcja: Centrum Promocji U艁