Badania biologiczne w rejonie Centralnego Pacyfiku nie by艂y dotychczas prowadzone. Dlatego wci膮偶 istniej膮 tam pewne grupy organizm贸w, w kt贸rych nawet sto procent to gatunki nowe dla nauki - podkre艣la w rozmowie z PAP prof. Magdalena B艂a偶ewicz z Zak艂adu Biologii Polarnej i Oceanobiologii Uniwersytetu 艁贸dzkiego. "I w艂a艣nie w naszym zak艂adzie zajmujemy si臋 opisywaniem nowych dla nauki gatunk贸w, rodzaj贸w oraz ich klasyfikacj膮" - m贸wi.
Clarion-Clipperton Zone (CCZ) to obszar Centralnego Pacyfiku, o powierzchni 6 mln km kw. po艂o偶ony poni偶ej g艂臋boko艣ci 4 tys. metr贸w. Jest to obszar w贸d mi臋dzyterytorialnych.
Przez mi臋dzynarodowe koncerny metalurgiczne i g贸rnicze strefa ta uwa偶ana jest za Eldorado zasobne w pierwiastki strategiczne, wykorzystywane w r贸偶nych ga艂臋ziach przemys艂u, przede wszystkim w przemy艣le elektronicznym. W艣r贸d nich jest m.in. mied藕, nikiel, cynk, kobalt, mangan, molibden, ale tak偶e pierwiastki ziem rzadkich oraz rudy 偶elaza.
Aktywno艣膰 gospodarcza w CCZ regulowana i kontrolowana jest przez International Seabed Authority - na podstawie ustale艅 Konwencji Narod贸w Zjednoczonych o prawie morza z 1982 r. (tzw. konwencja jamajska). 27 pa艅stw, w tym Polska, uzyska艂o ju偶 licencje poszukiwawcze o 艂膮cznej powierzchni 1,3 mln km kw.
Pierwiastki obecne s膮 na dnie oceanu pod postaci膮 rud metali, tworz膮c ob艂e lub nieforemne bry艂y o 艣rednicy kilku lub kilkudziesi臋ciu centymetr贸w, nazywane konkrecjami polimetalicznymi. Na mi臋kkim dnie oceanicznym tworz膮 one twarde fragmenty, kluczowe dla obecno艣ci wielu organizm贸w.
"Konkrecja polimetaliczna ma budow臋 nieregularn膮, w zwi膮zku z tym powstaje wiele szczelin i zakamark贸w, kt贸re s膮 miejscem bytowania rozmaitych organizm贸w. Ponadto ten fragment twardego dna warunkuje obecno艣膰 organizm贸w osiad艂ych, w tym dobrze znanych g膮bek, kt贸re odpowiadaj膮 za jako艣膰 wody" - opowiada艂a PAP prof. Magdalena B艂a偶ewicz z U艁.
Istnieje olbrzymia pokusa, aby wydobywa膰 konkrecje polimetaliczne. Powsta膰 maj膮 podwodne kopalnie odkrywkowe. Kombajny b臋d膮 zdziera膰 fragmenty dna oceanicznego, a materia艂 ma by膰 zasysany rurami na powierzchni臋 oceanu.
Jednak - zdaniem naukowc贸w - wydobycie tych z艂贸偶 b臋dzie wi膮za艂o si臋 z zaburzeniami w ekosystemie i doprowadzi do jego lokalnej dewastacji. Skutki wydobycia b臋d膮 mia艂y negatywny, wielowymiarowy i d艂ugotrwa艂y wp艂yw na organizmy zamieszkuj膮ce dno oceaniczne. Wed艂ug prof. B艂a偶ewicz wskazuj膮 na to wst臋pne badania eksperymentalne, prowadzone przez mi臋dzynarodowe konsorcja naukowc贸w dzia艂aj膮cych ze wsparciem JPI Oceans - Healthy and Productive Sea and Oceans.
"Konstruowane obecnie kombajny do zbierania konkrecji polimetalicznych z dna b臋d膮 oczywi艣cie powodowa艂y lokalne zaburzenie ekosystemu i jego unicestwienie, ale r贸wnie偶 b臋d膮 powodowa艂y usuni臋cie z powierzchni dnia oceanicznego wierzchnich warstw osad贸w. Poniewa偶 konkrecje polimetaliczne to struktury powstaj膮ce na przestrzeni milion贸w lat, odtworzenie tego ekosystemu w najbli偶szym czasie nie b臋dzie mo偶liwe" - podkre艣li艂a biolog.
Mechanicznie usuni臋cie konkrecji polimetalicznych mo偶e doprowadzi膰 do trwa艂ej eliminacji organizm贸w osiad艂ych m.in. g膮bek korali, ukwia艂贸w i mszywio艂贸w.
Zdaniem prof. B艂a偶ewicz kombajny b臋d膮 powodowa艂y r贸wnie偶 wiele innych zaburze艅, w tym sprasowanie osad贸w dna oceanicznego, jak te偶 zaburzenie r贸wnowagi mikrobiologicznej. Mo偶e to oznacza膰 daleko id膮ce konsekwencje: uniemo偶liwienie odbudowy ekosystemu.
Dodatkowo drobnoziarniste osady denne, kt贸re przedostan膮 si臋 do wody wraz z podnoszeniem konkrecji z dna, b臋d膮 stanowi膰 bezpo艣rednie zagro偶enie dla fauny filtruj膮cej (g膮bki). Transport takiej zawiesiny przez pr膮dy morskie mo偶e destrukcyjnie wp艂ywa膰 na ekosystemy w obszarach bezpo艣rednio nie obj臋tych pracami wydobywczymi.
Badaczka podkre艣la, 偶e chocia偶 CCZ stanowi bardzo wa偶ny komercyjnie obszar, to jest on wci膮偶 nierozpoznany pod wzgl臋dem biologicznym. "Nie tylko nie wiemy, jakie zwierz臋ta tam 偶yj膮, jakie s膮 ich wymagania 艣rodowiskowe i co stanowi ich pokarm - ale tak偶e, jak d艂ugo 偶yj膮, w jaki spos贸b si臋 poruszaj膮 i jakich warunk贸w potrzebuj膮, by m贸c si臋 rozmna偶a膰" - zaznaczy艂a prof. B艂a偶ewicz.
Obecne biolodzy chc膮 oceni膰, w jakim stopniu ekosystemy zwi膮zane z konkrecjami polimetalicznymi s膮 odporne na dzia艂ania antropogeniczne. Chc膮 te偶 wiedzie膰, jaka jest szansa na odbudow臋 ekosystem贸w po zako艅czonej eksploracji dna oceanicznego. "Oczywi艣cie by m贸c takie rzeczy ocenia膰, musimy doskonale wiedzie膰, jak ta fauna wygl膮da" - doda艂a.
Biolog贸w interesuje nie tylko r贸偶norodno艣膰 zamieszkuj膮cych tam organizm贸w, ale r贸wnie偶 ich struktura genetyczna. Naukowcy z Zak艂adu Biologii Polarnej i Oceanobiologii U艁 prowadz膮 badania nad zr贸偶nicowaniem morfologicznym i genetycznym bardzo drobnych skorupiak贸w morskich z tej strefy. w艂a艣nie tam s膮 one szczeg贸lnie r贸偶norodne.
"To s膮 badania bardzo wst臋pne, kt贸re maj膮 na celu przede wszystkim poznanie tej fauny. Nasze prace rozpoczynamy od bada艅 morfologicznych, od opisu nowych dla nauki takson贸w tj. gatunki, rodzaje, rodziny. Nast臋pnie zajmujemy si臋 analiz膮 molekularn膮, czyli tak naprawd臋 struktur膮 genetyczn膮 badanych przez nas populacji" - wyja艣ni艂a biolog.
Badania 艂贸dzkich naukowc贸w pozwoli艂y ju偶 ustali膰, 偶e fauna, kt贸ra zamieszkuje poszczeg贸lne strefy CCZ, jest bardzo lokalna - wyst臋puje tylko na danym obszarze. "Zniszczenie czy unicestwienie takiego fragmentu mo偶e spowodowa膰 zniszczenie pewnej grupy organizm贸w i nie mo偶liwo艣膰 odtworzenia ich w przysz艂o艣ci" - m贸wi prof. Magdalena B艂a偶ewicz. (PAP)
PAP - Nauka w Polsce