Czarna sukienka 鈥� ubi贸r, 偶a艂oba i or臋偶. Kobiety i powstanie styczniowe
鈥濷 ! nie 偶artujcie z ni膮, z t膮 polsk膮 kobiet膮 ! Ona prawdziwie niebezpieczna鈥� 鈥� pisa艂 rosyjski publicysta Miko艂aj Berg, wspominaj膮c powstanie styczniowe.
Wybucha 22 stycznia 1863r. i jest to pierwsze militarne wydarzenie, w kt贸re kobiety licznie si臋 anga偶uj膮, przecieraj膮c szlaki dla uczestniczek wydarze艅 I i II wojny 艣wiatowej, czy kobiet we wsp贸艂czesnej armii. Pisz膮c o wojnach, powstaniach, dzia艂aniach militarnych opowiada si臋 o m臋偶czyznach, pora jednak na odmaskulinizowanie pami臋ci o przesz艂o艣ci i w 160. rocznic臋 wybuchu powstania styczniowego na scen臋 historii wkrocz膮 kobiety w czarnych krynolinach. Barwa kobiecej sukienki z katalogu mody przesz艂a do kategorii narodowych symboli.
Obowi膮zek noszenia czarnych sukien wprowadzi艂a warszawska ulica podczas religijno 鈥� patriotycznych manifestacji 1861 roku. Kiedy 14 pa藕dziernika w Kr贸lestwie Polskim zarz膮dzono stan wojenny, na murach pojawi艂y si臋 og艂oszenia, w kt贸rych obok zakaz贸w manifestacji i 艣piew贸w zabroniono te偶 noszenia 偶a艂obnych stroj贸w. Poprzez takie dzia艂ania temu symbolowi carska w艂adza nada艂a rang臋 or臋偶a.
Z broni膮 w r臋ku walczy艂y tak偶e same kobiety w oddzia艂ach powsta艅czych, jak Maria Piotrowiczowa, kt贸ra b臋d膮c w ci膮偶y zgin臋艂a na polu walki pod Dobr膮 (ko艂o 艁odzi), rozniesiona na szablach kozackich. Konspirowa艂y dzia艂aj膮c w tzw.鈥漰i膮tkach鈥�. By艂y kurierkami - przewozi艂y rozkazy powsta艅cze zaplatane w warkoczach, amunicj臋 chowa艂y w pantalonach czy pod gorsetami, tajne dokumenty skrywa艂y pod krynolinami. Czasami chowa艂y pod nimi powsta艅c贸w, jak Eliza Orzeszkowa, kt贸ra przewioz艂a poszukiwanego przez Rosjan Romualda Traugutta, ostatniego przyw贸dc臋 insurekcji. Te wszystkie aktywno艣ci sprzyja艂y emancypacji kobiet, by艂y 鈥瀋贸rkami ojczyzny鈥�, a stawa艂y si臋 obywatelkami wykuwaj膮c sobie now膮 pozycj臋 w spo艂ecze艅stwie.
Powstanie nie tylko upad艂o. Powstanie zako艅czy艂o si臋 kl臋sk膮 i fal膮 represji wobec polskiego spo艂ecze艅stwa, przede wszystkim w zaborze rosyjskim. Narodow膮 偶a艂ob臋 nale偶a艂o przybra膰 nie tylko po poleg艂ych, straconych, zes艂anych, ale r贸wnie偶 po zawiedzionych nadziejach i dniach chwa艂y. Nale偶a艂o tak偶e szuka膰 nowych sposob贸w obrony to偶samo艣ci narodowej w czym rola kobiet kultywuj膮cych pami臋膰 zrywu 1863 鈥� 1864 by艂a nie do przecenienia. A czarna sukienka znalaz艂a si臋 zbiorze narodowych imponderabili贸w. Do dzi艣 w szkolnych podr臋cznikach pod has艂em 鈥瀙owstanie styczniowe鈥� pojawia si臋 obraz Artura Grottgera 鈥濸o偶egnanie powsta艅ca鈥� 鈥� kobieta w czarnej krynolinie wyprawia m臋偶czyzn臋 do walki. A偶 tyle czy tylko tyle鈥�.. ? Pora odczarowa膰 ten wizerunek.
Tekst: dr Ewelina Kostrzewska
Redakcja: Centrum Komunikacji i PR, Pawe艂 艢piechowicz