Sztuczna inteligencja coraz wyra藕niej zadomawia si臋 w przestrzeni spo艂ecznej, oddzia艂uj膮c na ludzk膮 kultur臋. Od kilku dekad, roboty rozbudzaj膮 fantazje mi艂o艣nik贸w kultury masowej, pojawiaj膮c si臋 w licznych filmach i komiksach. Okazuje si臋, 偶e sztuczna inteligencja odnalaz艂a swoje miejsce tak偶e w przestrzeni dedykowanej kulturze wysokiej.
Analizuj膮c rozw贸j sztucznej inteligencji warto podkre艣li膰, 偶e jeszcze kilka lat temu, jej zastosowanie wi膮za艂o si臋 g艂贸wnie z funkcj膮 wspieraj膮c膮 i komplementarn膮 dla cz艂owieka. Algorytmy i roboty wspiera艂y cz艂owieka w zadaniach powtarzalnych i ryzykownych b膮d藕 pozwala艂y wykonywa膰 pewne zadania efektywniej poprzez wykorzystanie efektu synergii w ramach zespo艂贸w organicznych (czyli ludzi i maszyn). W organizacjach kultury zauwa偶a si臋, 偶e algorytmy wykorzystywane s膮, aby tworzy膰 faktury, rezerwowa膰 miejsca w salach teatralnych i kinowych. Coraz wyra藕niejszym trendem jest tworzenie ca艂ych instytucji w oparciu o inteligentne systemy. Za przyk艂ad s艂u偶y膰 mo偶e British Museum czy Metropolitan Art Museum, kt贸re w swoich przestrzeniach wykorzystuj膮 robotycznych przewodnik贸w, instalacje z technologiami AR i VR czy gry i quizy pozwalaj膮ce utrwali膰 wiedz臋 zdobyt膮 w muzeum. Ilinois Holocaust Museum and Education Center stworzy艂o hologramy z rzeczywistymi wi臋藕niami oboz贸w koncentracyjnych, kt贸rzy prze偶yli holocaust. Zwiedzaj膮cy jest w stanie zadawa膰 pytania w czasie rzeczywistym i odkrywa膰 tragiczn膮 histori臋 dzi臋ki nowych technologiom.
W ostatnich latach coraz wyra藕niej zauwa偶a si臋 tak偶e efekt substytucyjny, w kt贸rym sztuczna inteligencja zast臋puje cz艂owieka w zadaniach, kt贸re wcze艣niej mog艂y by膰 wykonywane wy艂膮cznie przez cz艂owieka. Jednym z takich obszar贸w jest tworzenie obraz贸w. W 2005 roku skonstruowano pierwsze humanoidalne roboty, kt贸re potrafi艂y malowa膰 ludzkie portrety, wykorzystuj膮c do tego celu technologie wykrywania twarzy i rekonstrukcji obrazu. Rysunki, kt贸re stworzy艂y, by艂y tak 艂udz膮co podobne do tych stworzonych przez cz艂owieka, 偶e ludzie byli przekonani co do ich pochodzenia. W kolejnych latach opracowano nowe generacje takich robot贸w, a ich prace coraz bardziej przypomina艂y obrazy tworzone przez ludzi. Tw贸rczo艣膰 ta by艂a jednak pomijana przez ekspert贸w z obszaru sztuki. Prze艂om nast膮pi艂, gdy portret wykonany przez sztuczn膮 inteligencj臋 (zatytu艂owany "Edmond de Belamy"), zosta艂 sprzedany na aukcji za 432 500 $. By艂o to sporym zaskoczeniem dla rynku sztuki, jako 偶e generatywne dzie艂a nigdy wcze艣niej nie osi膮ga艂y podobnych cen. Incydent ten sta艂 si臋 powodem do postawienia pyta艅 dotycz膮cych percepcji i warto艣ci dzie艂 sztuki stworzonych przez sztuczn膮 inteligencj臋.
Kolejnym prze艂omem i 藕r贸d艂em refleksji naukowej sta艂o si臋 uciele艣nienie sztucznej inteligencji tworz膮cej obrazy. Skonstruowany na Uniwersytecie w Leeds i Oksfordzie fembot Ai-Da jest systemem ukrytym w humanoidalnej pow艂oce przypominaj膮cej kobiet臋. Postronne osoby mog膮 obserwowa膰 go przy pracy nad rysunkiem. Mechanizm jest wyposa偶ony w kamer臋, kt贸ra rejestruje obraz. Odpowiednie oprogramowanie dokonuje jego przekszta艂ce艅, a ich efekt jest nanoszony na p艂aszczyzn臋 dzi臋ki sprawnemu ramieniu robota. W ostatnim czasie w Internecie pojawi艂o si臋 mn贸stwo przekaz贸w informuj膮cych o niezwyk艂o艣ci tego mechanizmu.
Dok艂adnie rok przed tymi doniesieniami robot ten przyku艂 uwag臋 Paw艂a Fortuny z Katedry Psychologii Eksperymentalnej KUL i Artura Modli艅skiego z Centrum Bada艅 nad Sztuczn膮 Inteligencj膮 i Cyberkomunikacj膮 przy Wydziale Zarz膮dzania Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Inspirowani przekazami stawiaj膮cymi znak r贸wno艣ci mi臋dzy Ai-Da a artystami, postanowili艣my sprawdzi膰, jaki na ten temat maj膮 zdanie osoby, kt贸re nie zajmuj膮 si臋 na co dzie艅 sztuk膮. Badanych podzielono na cztery grupy. We wszystkich eksponowano ten sam obraz wykonany przez Ai-Da. Po艂owa uczestnik贸w dowiedzia艂a si臋, 偶e jego autorem jest cz艂owiek, a pozostali, 偶e robot. Zadaniem os贸b badanych by艂o oszacowanie warto艣ci obrazu w polskich z艂otych, ale dodatkowo badacze wprowadzili standard por贸wnywania, stanowi膮cy kontekst oceny.
W dw贸ch grupach uczestnicy okre艣lali kwot臋 wiedz膮c, 偶e podobny obraz namalowany przez cz艂owieka jest wart 1000 z艂otych, a w kolejnych dw贸ch, 偶e identyczn膮 kwot臋 oferuje si臋 za dzie艂o wykonane przez robota. Spodziewano si臋, 偶e je艣li badani wykluczaj膮 Ai-Da z kategorii ludzkich tw贸rc贸w, wtedy cena obrazu rzekomo namalowanego przez cz艂owieka b臋dzie istotnie wy偶sza, gdy kontekstem oceny b臋dzie warto艣膰 dzie艂a robotycznego, ni偶 wtedy, gdy standardem por贸wnywania b臋dzie kwota, kt贸r膮 osi膮ga dzie艂o tw贸rcy-cz艂owieka. Innymi s艂owy przewidywano, 偶e w umy艣le badanych pojawi si臋 nast臋puj膮ca refleksja: "je艣li 1000 z艂otych wart jest malunek robota, kt贸ry nie jest artyst膮, to cz艂owiek powinien dosta膰 wi臋cej za analogiczne dzie艂o". W odniesieniu do obrazu rzekomo namalowanego przez robota przewidywano odwrotn膮 zale偶no艣膰, a wi臋c zani偶enie warto艣ci ocenianego obrazu, gdy kwot膮 por贸wnawcz膮 jest cena przedstawienia namalowanego przez cz艂owieka, w por贸wnaniu z cen膮 oferowan膮 za robotyczne dzie艂a. W tym przypadku s膮dzono, 偶e 艣cie偶ka wnioskowania badanych b臋dzie nast臋puj膮ca: "skoro cz艂owiek otrzymuje za obraz 1000 PLN, to analogiczne dzie艂o robota, kt贸ry nie jest artyst膮, powinno by膰 mniej warte". Uzyskane wyniki potwierdzi艂y sformu艂owane hipotezy.
Waloryzowanie warto艣ci dzie艂a cz艂owieka w kontek艣cie pracy robota oraz deprecjonowanie jego malunku w por贸wnaniu z obrazem stworzonym przez przedstawiciela Homo sapiens prowadzi do wniosku, 偶e badani wykluczyli Ai-Da z grona ludzi-artyst贸w. Czy tego typu opinie mog膮 ulec zmianie? Wiele zale偶y od perswazyjnej si艂y przekaz贸w medialnych, ale b臋d膮 si臋 musia艂y one zmierzy膰 z bardziej fundamentalnym pojmowaniem tw贸rczo艣ci.
Badanie eksperymentalne zosta艂o opublikowane w presti偶owym, ameryka艅skim czasopi艣mie "The Journal of Arts Management, Law, and Society" posiadaj膮cym Impact Factor.
Link do tekstu: Pawe艂 Fortuna & Artur Modli艅ski (2021): A(I)rtist or Counterfeiter? Artificial Intelligence as (D)Evaluating Factor on the Art Market, The Journal of Arts Management, Law, and Society, DOI: 10.1080/10632921.2021.1887032
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Materia艂: Wydzia艂 Zarz膮dzania U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁