Dogodna sytuacja mi臋dzynarodowa wynikaj膮ca g艂贸wnie ze skupienia uwagi Rosji na wojnie z Turcj膮, bezprecedensowa decyzja o wyborze nowych pos艂贸w po dwuletniej kadencji w czasie Sejmu zwanego po czasie Wielkim i dokooptowaniu ich do pos艂贸w z poprzedniej kadencji oraz przed艂u偶enie konfederacji sejmowej, kt贸ra uniemo偶liwia艂a korzystanie z liberum veto - to najwa偶niejsze fakty pozwalaj膮ce na zrozumienie, w jaki spos贸b majowa konstytucja zosta艂a uchwalona. Nie oby艂o si臋 bez burzliwych dyskusji, chocia偶by w sprawie dziedziczno艣ci tronu czy utrzymaniu wolnej elekcji w Rzeczypospolitej Obojga Narod贸w.
Za zapisami zawartymi w konstytucji stali konkretni ludzie, g艂贸wnie Ignacy Potocki czy Hugo Ko艂艂膮taj, jak r贸wnie偶 kr贸l Stanis艂aw August, kt贸rzy nie zapomnieli o dzia艂aniach popularyzuj膮cych (czy - jak kto woli - propagandowych) maj膮cych przekona膰 sceptyk贸w. W promowanie nowej ustawy rz膮dowej zosta艂 te偶 w艂膮czony Ko艣ci贸艂 katolicki - wyg艂aszano okoliczno艣ciowe kazania oraz publikowano modlitewniki upowszechniaj膮ce zapisy konstytucji. Bardzo szybko, bo ju偶 8 czerwca 1791 r. w "Suplemencie" do "Gazety Warszawskiej" ukaza艂 si臋 utw贸r ukazuj膮cy znaczenie konstytucji w dziejach narodu. Tw贸rc膮 anonimowo opublikowanego dzie艂ka by艂 ksi膮偶臋 poet贸w, Ignacy Krasicki.
Z du偶ym rozmachem przygotowywano si臋 do obchod贸w pierwszej rocznicy uchwalenia konstytucji. Krasicki stworzy艂 kolejny utw贸r - "Pie艣艅 na dzie艅 3 Maja" - tym razem w formie modlitwy do Boga, w kt贸rej poeta prosi o pok贸j, zgod臋 oraz praworz膮dno艣膰 dla Rzeczypospolitej.
Konstytucja 3 maja szybko sta艂a si臋 wydarzeniem w dziejach pa艅stwa i narodu, do kt贸rego ch臋tnie powracano, by przypomina膰 o tym, czego w danym momencie brakowa艂o, zw艂aszcza niepodleg艂o艣ci pa艅stwowej i jedno艣ci spo艂ecznej.
Jednym z najpopularniejszych upami臋tnie艅 jest obraz Jana Matejki, kt贸ry z jednej strony pokazuje 贸w wielki entuzjazm spo艂eczny wiosn膮 1791 roku, z drugiej ukazuje ludzi odpowiedzialnych za losy Rzeczpospolitej Obojga Narod贸w - zar贸wno tych d膮偶膮cych do modernizacji pa艅stwa, jak i tych, kt贸rzy za wszelk膮 cen臋 dbali o zachowanie stanu, w kt贸rym mieli w艂adz臋.
Materia艂 Zamku Kr贸lewskiego w Warszawie:
Dr Joanna Orze艂, Wydzia艂 Filozoficzno-Historyczny U艁 (fot. Bartosz Ka艂u偶ny)
Redakcja: Centrum Promocji U艁