Biografia Janion od samego zarania naznaczona by艂a wielk膮 histori膮. Urodzi艂a si臋 w Wigili臋 1926 r. na Wile艅szczy藕nie. W Wilnie, najpierw okupowanym przez sowiet贸w, p贸藕niej za艣 przez hitlerowc贸w, sp臋dzi艂a okres II wojny 艣wiatowej. W tym czasie by艂a 艂膮czniczk膮 dzia艂aj膮cego przy Armii Krajowej podziemnego Zwi膮zku Harcerstwa Polskiego. Po wojnie studiowa艂a polonistyk臋 na Uniwersytecie 艁贸dzkim. Od 1948 rozpocz臋艂a prac臋 w Instytucie Bada艅 Literackich PAN. Podczas wydarze艅 '68 badaczka sta艂a w skrajnej opozycji wobec popieranej przez cz臋艣膰 艣rodowiska naukowego kampanii antysemickiej. Nie usz艂o to uwagi W艂adzy, kt贸ra nieprzychylnie patrzy艂a przede wszystkim na jej dzia艂alno艣膰 dydaktyczn膮. Janion prezentowa艂a bowiem tradycj臋 literack膮 - szczeg贸lnie romantyczn膮 - zawsze w kontek艣cie rewolucyjnym i wolno艣ciowym. Dlatego 1968 r. zosta艂a zwolniona z Wy偶szej Szko艂y Pedagogicznej w Gda艅sku, za艣 w 1978 usuni臋ta z PZPR za podpisanie aktu za艂o偶ycielskiego niezale偶nego Towarzystwa Kurs贸w Naukowych. By艂a r贸wnie偶 sygnatariuszk膮 Apelu '64 - aktu poparcia strajkuj膮cych robotnik贸w Sierpnia'80. Dzia艂alno艣膰 naukow膮 Janion wyr贸偶nia艂o zawsze jej zaanga偶owanie etyczne: niezgoda na z艂o i wynikaj膮ce z niej wykluczenie. Z tak膮 sam膮 si艂膮 dekonstruowa艂a narodowe fantazmaty doby romantyzmu i totalitarne zap臋dy W艂adzy Ludowej.
Gor膮czka romantyczna
Janion znana jest przede wszystkim jako wybitna specjalistka z zakresu polskiego i europejskiego romantyzmu. Dla autorki Niesamowitej S艂owia艅szczyzny tw贸rczo艣膰 Mickiewicza, S艂owackiego i Krasi艅skiego stanowi艂a pocz膮tek polskiej nowoczesno艣ci. W jej opinii to z 顿锄颈补诲贸飞, Konrada Wallenroda, tw贸rczo艣ci genezyjskiej i 笔谤锄别诲艣飞颈迟耻 narodzi艂a si臋 nowa koncepcja polskiej to偶samo艣ci. Jak jednak zauwa偶a艂a badaczka, koncepcja ta mia艂a odcienie skrajne, niebezpieczne i demoniczne. St膮d jej studia nad pokoleniem Wallenrod贸w - straconych biografii pokolenia polskich powsta艅 XIX wieku - zaanga偶owanego w z g贸ry przegran膮 walk臋 polityczn膮. Z kolei w studium Wobec z艂a analizowa艂a zjawisko z艂a i sataniczno艣ci jako istotnych, cho膰 wypartych element贸w polskiej to偶samo艣ci (nie tylko) romantycznej. Niesamowita S艂owia艅szczyzna to za艣 fascynuj膮ca podr贸偶 ku naszym wy艣nionym korzeniom. Bowiem Polak-S艂owianin to wnuk potulnego Piasta-Ko艂odzieja, czy mo偶e diabolicznego Mas艂awa? Janion nigdy nie oferowa艂a 艂atwych odpowiedzi na takie pytania. Jej celem nie by艂o tworzenie koj膮cych narracji, lecz co艣 znacznie wa偶niejszego. Tw贸rczo艣膰 Janion zogniskowana jest bowiem wok贸艂 postulatu poznawania i integrowania wypartych element贸w naszej to偶samo艣ci. 艁atwiej jest bowiem zapanowa膰 nad z艂em w nas, kt贸re sobie u艣wiadamiamy i tym samym potrafimy przekroczy膰.
Transgresje
Legendarne sta艂y si臋 seminaria prowadzone przez Janion w IBL PAN oraz na Uniwersytecie Gda艅skim. Ich pok艂osiem by艂 unikalny cykl Transgresje: Galernicy wra偶liwo艣ci, 翱诲尘颈别艅肠测, Osoby, Maski i Dzieci. To fascynuj膮ca wyprawa ku nowym metodologiom, perspektywom czytania i odczuwania. Janion burzy艂a skostnia艂e konwencje, zapraszaj膮c swoich uczni贸w i czytelnik贸w do poznania innych punkt贸w widzenia. Inno艣膰 (religijna, kulturowa, p艂ciowa, seksualna) otwiera - wed艂ug badaczki - horyzonty nowych do艣wiadcze艅. Buduje wra偶liwo艣膰 na tych, kt贸rzy w oficjalnych narracjach byli i - jak najlepiej pokazuj膮 to ostatnie wypadki - wci膮偶 s膮 odrzucani. Owa wra偶liwo艣膰 mia艂a wed艂ug Janion s艂u偶y膰 nowemu modelowi polskiego patriotyzmu: pozbawionego l臋ku przed inno艣ci膮, 艣wiadomego swoich korzeni i powinno艣ci. Ten model najlepiej wyra偶a tytu艂 jej wydanej u progu millenium ksi膮偶ki: Do Europy tak, ale z naszymi umar艂ymi.
呕ycie po艣miertne Konrada Wallenroda
Maria Janion pozostawi艂a po sobie bogate grono naukowc贸w i dzia艂aczy. Jej dzie艂a bowiem to nie tylko wybitne studia z zakresu literaturoznawstwa i historii idei, ale przede wszystkim moralne manifesty. Dzia艂alno艣膰 Janion wci膮偶 pokazuje, 偶e polsko艣膰 nie jest zamkni臋tym i skostnia艂ym zestawem dogmat贸w. Dla Janion polsko艣膰 jest potencjalno艣ci膮 - ci膮g艂膮 ewolucj膮 ku nowym formom 偶ycia kulturalnego i spo艂ecznego - sterowan膮 przez galernik贸w wra偶liwo艣ci.
[i] 艢r贸dtytu艂y nawi膮zuj膮 do tytu艂贸w rozpraw autorstwa Marii Janion.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Redakcja: Centrum Promocji U艁