- Jesieni膮 1918 r. rz膮d premiera J臋drzeja Moraczewskiego budowa艂 jedno z najnowocze艣niejszych pa艅stw Europy. To jego najwi臋ksze osi膮gni臋cie - t艂umaczy艂a dr Ilona Florczak z Uniwersytetu 艁贸dzkiego podczas dyskusji o jednym z najwa偶niejszych polityk贸w II RP.
Odby艂a si臋 tak偶e promocja drugiego tomu ksi膮偶ki "J臋drzej Moraczewski. Wspomnienia. Ludzie, czasy i zdarzenia" opublikowanej nak艂adem Wydawnictwa Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Pierwszy tom podzielony na cz臋艣膰 "M艂odo艣膰 i praca in偶ynierska" oraz "Lata nauki 1870-1896" ukaza艂 si臋 w 2018 r. Autorem opracowania wspomnie艅 jest dr Ilona Florczak, historyk z Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Patronami obchod贸w urodzin oraz publikacji s膮 Muzeum J贸zefa Pi艂sudskiego w Sulej贸wku, Dom Spotka艅 z Histori膮, Uniwersytet 艁贸dzki, Muzeum Historii Polski oraz portal Dzieje.pl.
- J臋drzej Moraczewski spisa艂 swoje wspomnienia, a pisz膮c o sobie, pisa艂 te偶 o polskiej polityce. By艂 nie tylko 艣wiadkiem, ale i uczestnikiem wydarze艅 odradzaj膮cej si臋 Polski. Podczas dyskusji zastanowimy si臋, jakie wnioski p艂yn膮 dzi艣 z lektury jego autorstwa - podkre艣lali organizatorzy.
Zdaniem prof. Andrzeja Friszkego z Instytutu Studi贸w Politycznych PAN, przygl膮daj膮c si臋 niemal p贸艂wiecznej dzia艂alno艣ci Moraczewskiego, nale偶y zaznaczy膰, 偶e by艂 jednym z najwa偶niejszych tw贸rc贸w niepodleg艂ej Polski w 1918 r.
- By艂 drug膮, po Pi艂sudskim, osob膮, kt贸ra tworzy艂a pa艅stwo polskie - jego instytucje, porz膮dek ustrojowy i stosunki mi臋dzynarodowe. Okres jego premierostwa by艂 bardzo kr贸tki, ale to w贸wczas powsta艂o pa艅stwo, p贸藕niej rozwija艂o si臋 wok贸艂 zbudowanych w贸wczas instytucji. To pierwszorz臋dna posta膰 tego okresu - m贸wi艂 historyk, dodaj膮c, 偶e jego zas艂ugi nie s膮 dot膮d odpowiednio upami臋tnione.
Dr Ilona Florczak wyja艣nia艂a, 偶e na kartach wspomnie艅 Moraczewskiego sporz膮dzanych przez niego u schy艂ku 偶ycia widoczny jest proces kszta艂towania si臋 jego pogl膮d贸w. Zdaniem autorki opracowania jego wspomnie艅 na ich kartach widoczny jest dokonany przez Moraczewskiego wyb贸r.
- Mimo 偶e m贸g艂 pozosta膰 in偶ynierem kolejowym i mie膰 stabiln膮 prac臋, zdecydowa艂 si臋 zosta膰 politykiem socjalistycznym. Wydaje mi si臋, 偶e zadecydowa艂y o tym jego przekonania, ch臋膰 pracy spo艂ecznej i wysi艂ku na rzecz spo艂ecze艅stwa - twierdzi艂a. Doda艂a r贸wnie偶, 偶e niezwykle wa偶ne dla jego przysz艂o艣ci by艂y toczone podczas studi贸w dyskusje z kolegami pochodz膮cymi z zaboru rosyjskiego.
Jej zdaniem Moraczewski by艂 politykiem niezwykle skutecznym, czego 艣wiadectwem mo偶e by膰 dynamiczny rozw贸j struktur Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i 艢l膮ska Cieszy艅skiego; najwi臋kszym osi膮gni臋ciem Moraczewskiego jest jego wk艂ad w budowanie struktur pa艅stwa podczas sprawowania przez niego funkcji prezydenta ministr贸w (premiera) mi臋dzy listopadem 1918 a styczniem 1919 r. Jego rz膮d przygotowa艂 m.in. ordynacj臋 wyborcz膮 zapewniaj膮c膮 bierne i czynne prawo wyborcze wszystkim obywatelom oraz szerokie zabezpieczenia pracownicze.
Prof. Przemys艂aw Waingertner doda艂, 偶e wp艂yw na wybory ideowe Moraczewskiego mia艂a praca in偶yniera kolejowego.
- Buduj膮c kolej, widzia艂 to, co dzi艣 nazywamy n臋dz膮 galicyjsk膮. Tory kolejowe, kt贸re k艂ad艂, doprowadzi艂y go do socjalizmu - zaznaczy艂. W opinii prof. Waingartnera budowana przez lata pozycja polityczna doprowadzi艂a Moraczewskiego do stania si臋 wa偶n膮 postaci膮 tego 艣rodowiska.
- Na Moraczewskiego mo偶na patrze膰 jako na symbol lewicy niepodleg艂o艣ciowej. Tak jak inni jego przedstawiciele w pewnym momencie musia艂 sobie odpowiedzie膰, czy jest w wi臋kszym stopniu socjalist膮, czy pi艂sudczykiem - stwierdzi艂.
Prof. Waingartner por贸wna艂 te偶 pogl膮dy Pi艂sudskiego i Moraczewskiego oraz ich wsp贸lne zas艂ugi w r贸偶nych momentach historii mi臋dzywojnia.
- W latach 1918-1919 Moraczewski wsp贸lnie z Pi艂sudskim budowa艂 instytucje demokratyczne, m.in. przygotowuj膮c ordynacj臋 wyborcz膮. W 1926 r. pomaga艂 Pi艂sudskiemu, bo nie m贸g艂 wiedzie膰, jak b臋dzie wygl膮da艂a przysz艂o艣膰 Polski po zamachu - zaznaczy艂. Jego zdaniem, mimo 偶e w 1926 r. znalaz艂 si臋 po stronie Pi艂sudskiego, to jednak do ko艅ca 偶ycia pr贸bowa艂 realizowa膰 swoje idee, m.in. poprzez dzia艂alno艣膰 w ramach Zwi膮zku Zwi膮zk贸w Zawodowych.
- Celem jego dzia艂a艅 by艂o zakorzenienie obozu sanacji w r贸偶nych grupach spo艂ecznych - wyja艣ni艂 historyk z U艁.
Prof. Andrzej Friszke rozwa偶aj膮c realizowanie przez Moraczewskiego idei lewicy niepodleg艂o艣ciowej, por贸wna艂 osi膮gni臋cia jego rady ministr贸w z postulatami programowych socjalist贸w z 1892 r. Wedle prof. Friszkego by艂a to faktyczna realizacja tych zamierze艅.
- Pi艂sudski wysiad艂 z czerwonego tramwaju, ale zarazem zrealizowa艂 tzw. program minimum PPS. Jego za艂o偶enia zosta艂y wprowadzone przez rz膮d Moraczewskiego w ci膮gu zaledwie kilku tygodni - t艂umaczy艂.
Prof. Andrzej Friszke jest zwyci臋zc膮 IV edycji konkursu o Nagrod臋 im. Pierwszego Rektora Uniwersytetu 艁贸dzkiego Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego za wybitn膮 prac臋 naukow膮 z zakresu nauk humanistycznych, za ksi膮偶k臋 Sprawa Jedenastu. Uwi臋zienie przyw贸dc贸w NSZZ "Solidarno艣膰" i KSS "KOR" 1981-1984.
Opr贸cz prelegent贸w, w spotkaniu udzia艂 wzi臋li: wnuczki J臋drzeja Moraczewskiego (Hanna Ruci艅ska i Krystyna Smosarska), w艂a艣ciciel domu Moraczewskich w Sulej贸wku i inicjator wydania pami臋tnik贸w pierwszego premiera Krzysztof Miros艂aw Smosarski, dyrektor Muzeum J贸zefa Pi艂sudskiego w Sulej贸wku Robert Supe艂; dyrektor Szko艂y Podstawowej im. Rodziny Moraczewskich w Sulej贸wku Anna Dr臋偶ek.
Tekst 藕r贸d艂owy: Micha艂 Szuka艂a, PAP;
Redakcja: Centrum Promocji U艁