Insektokalipsa czy inwazja?
Jak t艂umaczy badacz z Katedry Zoologii Do艣wiadczalnej i Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu 艁贸dzkiego, spadek liczby i r贸偶norodno艣ci owad贸w nazywany jest "insektokalips膮". Wskutek og贸lnego spadku bior贸偶norodno艣ci i zanieczyszczenia 艣rodowiska gin膮 dziko 偶yj膮ce pszczo艂y i inne owady zapylaj膮ce. Jednak zjawiskiem, kt贸re budzi szczeg贸lne emocje, s膮 inwazje gatunk贸w obcych.
"Post臋puj膮ce ocieplenie klimatu sprawia, 偶e gatunki spotykane do tej pory w Europie Po艂udniowej coraz liczniej migruj膮 na p贸艂noc, docieraj膮c m.in. do Polski, a nawet zimuj膮 tu i skutecznie si臋 rozmna偶aj膮. To samo zjawisko sprawia, 偶e gatunki rodzime, lecz spotykane niegdy艣 tylko lokalnie, na szczeg贸lnie ciep艂ych stanowiskach, szybko rozprzestrzeniaj膮 si臋 po ca艂ym kraju" - m贸wi dr Michalski.
Dodaje, 偶e migracj臋 owad贸w u艂atwia dzia艂alno艣膰 cz艂owieka. Czasami naukowcy celowo wprowadzaj膮 pewne gatunki, aby pomog艂y w walce ze szkodnikami ro艣lin lub wykona艂y inne po偶yteczne zadanie. Cz臋艣ciej jednak, przewo偶膮c najr贸偶niejsze towary, zabieramy wraz z nimi owadzich "pasa偶er贸w na gap臋". Niekt贸rzy z nich potrafi膮 zadomowi膰 si臋 w nowym miejscu, co przynosi niekiedy katastrofalne skutki.
Wielki powr贸t modliszki i czarnej pszczo艂y
W艣r贸d naszych krajowych owad贸w, kt贸re aktualnie s膮 w wyra藕nej ekspansji, badacz wymienia modliszk臋 zwyczajn膮 Mantis religiosa. To jedyny spo艣r贸d ponad 2300 gatunk贸w modliszek wyst臋puj膮cy w 艣rodkowej Europie. Owad ten, uwa偶any do niedawna za rzadki i bardzo lokalny okaz, w ci膮gu ostatnich kilkunastu lat wyruszy艂 ze swych ostoi w po艂udniowo-wschodniej Polsce i dotar艂 a偶 do Suwa艂k i Olsztyna. Pojedyncze osobniki by艂y r贸wnie偶 widziane w 艁odzi, a w niedalekim Przedborskim Parku Krajobrazowym odnajdowano stanowiska, w kt贸rych stwierdzano setki kokon贸w z jajami. Doros艂e modliszki zazwyczaj pojawiaj膮 si臋 w drugiej po艂owie lata. S膮 du偶e, dobrze lataj膮, nawet w nocy, i s膮 cz臋sto obserwowane na balkonach i przy lampach ulicznych.
Drugim krajowym owadem, kt贸rego ekspansja budzi spore zainteresowanie, jest zadrzechnia fioletowa Xylocopa violacea, zwana powszechnie "czarn膮 pszczo艂膮". Gatunek ten obserwowano na pojedynczych stanowiskach na prze艂omie XIX i XX wieku, po II wojnie 艣wiatowej zosta艂 uznany za wymar艂y w Polsce. Tymczasem od 2000 roku zacz臋艂y pojawia膰 si臋 pojedyncze doniesienia o wyst臋powaniu zadrzechni fioletowej na po艂udniu Polski. P贸藕niej pojawi艂y si臋 kolejne doniesienia, z niemal ca艂ego kraju, z wyj膮tkiem rejon贸w p贸艂nocno-wschodnich. Owad ten, buduj膮cy dla swych larw gniazda w suchym drewnie, od偶ywia si臋 nektarem kwiat贸w uprawianych cz臋sto w ogr贸dkach, takich jak groszek pachn膮cy, przegorzan czy rozchodnik. Ze wzgl臋du na bardzo du偶e rozmiary i charakterystyczne ubarwienie jest on bardzo 艂atwy do zaobserwowania.
Inwazja na lip臋
Ciep艂olubnym, 艣r贸dziemnomorskim owadem, kt贸ry w ci膮gu ostatnich kilku lat wyra藕nie zwi臋ksza sw贸j zasi臋g w Europie, jest skupieniec lipowy Oxycarenus lavaterae. Nale偶y do rz臋du pluskwiak贸w r贸偶noskrzyd艂ych. Przypomina popularnego kowala (zwanego "tramwajarzem"), lecz jest od niego mniejszy i nie tak jaskrawo ubarwiony. 艁atwo go zauwa偶y膰, bo tworzy w okresie jesienno-zimowym ogromne skupiska na pniach lip, zw艂aszcza przy ulicach, nawet w centrach miast. Owad ten ginie w temperaturach poni偶ej -15 stopni C, ale 艂agodna zima umo偶liwia przetrwanie ca艂ych kolonii. Dr Michalski zaznacza, 偶e dot膮d nie stwierdzono, by skupieniec powodowa艂 wi臋ksze uszkodzenia drzew.
Z po艂udnia Europy wywodzi si臋 tak偶e gliniarz na艣cienny Sceliphron destilatorium z rz臋du b艂onk贸wek. Jest to du偶y, jaskrawo ubarwiony owad. Jego samice buduj膮 na 艣cianach budynk贸w, a czasem wewn臋trzach mieszka艅, na meblach, zas艂onkach itp. miejscach, spore gniazda z gliny. Zanosz膮 tam paj膮ki, b臋d膮ce pokarmem dla larw. Dla cz艂owieka gliniarz jest w zasadzie niegro藕ny, cho膰 w razie zagro偶enia potrafi s艂abo u偶膮dli膰. Bywa mylony z osami, a nawet z szerszeniami i cz臋sto zabijany.
Inwazje obcych - pozaeuropejskich - gatunk贸w owad贸w, to m.in. masowe pojawy drobnego motyla szrot贸wka kasztanowcowiaczka Cameraria ohridella. R贸wnolegle dotarli do naszego kraju jego kuzyni, 偶eruj膮cy m.in. na lipach, robiniach, platanach czy ogniku szkar艂atnym. W艣r贸d owad贸w inwazyjnych, kt贸re obecnie s膮 w ekspansji, dr Michalski wymienia te偶 tzw. 膰m臋 bukszpanow膮, zwan膮 fachowo - przezierk膮 bukszpanow膮 Cydalima perspectalis. Zosta艂a ona zawleczona do Europy z Azji Wschodniej wraz z sadzonkami bukszpanu, na kt贸rym 偶eruj膮 jej g膮sienice.
"Motyl ten ma wyj膮tkowo kr贸tki czas rozwoju, w ci膮gu roku mo偶e rozwin膮膰 si臋 nawet 4 do 5 jego pokole艅. Dodatkowym czynnikiem u艂atwiaj膮cym ekspansj臋 przezierki bukszpanowej w Europie jest ca艂kowity brak tzw. naturalnych wrog贸w - nawet owado偶erne ptaki nie s膮 zainteresowane jej g膮sienicami" - wyja艣nia naukowiec z U艁.
Innym 艂atwym do zauwa偶enia owadem inwazyjnym, kt贸ry w ci膮gu ostatnich lat opanowuje Polsk臋, jest wtyk ameryka艅ski Leptoglossus occidentalis. Ten du偶y, charakterystycznie wygl膮daj膮cy pluskwiak, 偶eruje na sosnach, w tym r贸wnie偶 na drzewach sadzonych w parkach i ogrodach. Jesieni膮 doros艂e osobniki, szukaj膮ce miejsc do przezimowania tak偶e w s膮siedztwie siedzib ludzkich, pr贸buj膮 chowa膰 si臋 w mieszkaniach.
Badacz z dystansem odnosi si臋 do niepotwierdzonych informacji o znalezieniu w Polsce tzw. komara tygrysiego czy szerszenia azjatyckiego. Podkre艣la, 偶e na naszych oczach, zachodz膮 rzeczywiste ekspansje i inwazje innych gatunk贸w owad贸w. Jego zdaniem, sprzyjaj膮 im coraz 艂agodniejsze zimy i ciep艂e lata.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Materia艂: dr Marek Michalski, Katedra Zoologii Do艣wiadczalnej i Biologii Ewolucyjnej U艁;
Redakcja: Centrum Promocji U艁