Wola mniejszo艣ci narzucona ca艂emu narodowi
Powstanie styczniowe, kt贸re wybuch艂o 22 stycznia 1863 r. by艂o najwi臋kszym i najd艂u偶ej trwaj膮cym zrywem niepodleg艂o艣ciowym w polskiej historii. Zamyka艂o ono epok臋 romantycznej koncepcji walki zbrojnej o niepodleg艂o艣膰 kraju. Pomimo kl臋ski styczniowa insurekcja wyra藕nie wp艂yn臋艂a na dalszy bieg naszej historii, dzi臋ki pokoleniom, kt贸re wyros艂y na jego etosie. Jednocze艣nie nale偶y pami臋ta膰, 偶e negatywne konsekwencje tej kl臋ski wyra藕nie odczuli nie tylko bezpo艣redni uczestnicy walk o partyzanckim charakterze, ale tak偶e przedstawiciele wszystkich warstw spo艂ecznych zamieszkuj膮cych 贸wczesne Kr贸lestwo Polskie.
Dlatego te偶 niemal od chwili zako艅czenia walk powsta艅czych podj臋to dyskurs nad ocen膮 styczniowego zrywu. Formu艂owane opinie i oceny by艂y wr臋cz skrajne 鈥� od apoteozy bohater贸w, czyli uczestnik贸w walk a偶 po surow膮 krytyk臋 przyw贸dc贸w i samego sensu wywo艂ania powstania. Kwestia 鈥瀊i膰 si臋 czy nie bi膰?鈥� stawa艂a si臋 jednym z naczelnych pyta艅, na kt贸re odpowiada艂y kolejne pokolenia Polak贸w.
Moralne zwyci臋stwo zwyci臋偶onych
Legenda insurekcji styczniowej kultywowana by艂a przede wszystkim przez J贸zefa Pi艂sudskiego i 艣rodowisko legionowe z nim zwi膮zane, dla kt贸rego sta艂a si臋 mitem za艂o偶ycielskim II Rzeczypospolitej. Jednak inne 贸wczesne ugrupowania polityczne nie wpisywa艂y go do prowadzonych r贸wnolegle swoich narracji, a szczeg贸lnie po zamachu majowym 1926 r.
Pomimo r贸偶nej oceny i stosunku do tego romantycznego zrywu zako艅czonego dramatyczn膮 kl臋sk膮, niezale偶nie od opcji politycznej, jedno sta艂o si臋 wsp贸lne. Narodzi艂 si臋 bowiem jeden z najwa偶niejszych narodowych mit贸w, kult przegranych bohater贸w, moralnego zwyci臋stwa zwyci臋偶onych 鈥� gloria victis.
Tekst: Prof. dr hab. Jaros艂aw Kita ()
Redakcja: Centrum Komunikacji i PR, Pawe艂 艢piechowicz