Mobbing, czym jest?
Aby sensownie pisa膰 o mobbingu nale偶y si臋 odnie艣膰 do normy spo艂ecznej, do dobrego obyczaju. Przeprowadzi艂am ponad dwie艣cie wyk艂ad贸w i szkole艅 dotycz膮cych mobbingu i coraz cz臋艣ciej musz臋 t艂umaczy膰 rzeczy podstawowe - wychodz膮c od powiedzenia: "nie czy艅 drugiemu, co tobie niemi艂e", bo odwo艂ywanie si臋 do stwierdzenia "s膮 rzeczy, kt贸rych nie uchodzi robi膰", gdzieniegdzie wywo艂uje tylko zdziwienie.
Gdybym mia艂a okre艣li膰 czym jest mobbing, powiedzia艂abym, 偶e jest to w艂a艣nie sprzeniewierzenie si臋 dobremu obyczajowi, kt贸ry nakazuje z szacunkiem traktowa膰 drugiego cz艂owieka. To zachowania i dzia艂ania, kt贸re upokarzaj膮, odbieraj膮 drugiemu godno艣膰, marginalizuj膮 w grupie spo艂ecznej, wystawiaj膮 na szyderstwa i po艣miewisko, odbieraj膮 g艂os i prawo do obrony. Przy czym nie musz膮 by膰 to spektakularne akcje w postaci krzyk贸w i wyzwisk, drastycznej i oczywistej niesprawiedliwo艣ci w traktowaniu pracownika/wsp贸艂pracownika. Najgorszy z mo偶liwych to mobbing w "bia艂ych r臋kawiczkach" - szyderstwo rzucone w twarz, gdy nikt inny nie s艂yszy. Niezauwa偶anie, czyli najwi臋ksza psychiczna m臋ka ostracyzmu, kiedy stajemy si臋 niegodni nawet spojrzenia drugiej osoby, skrajny formalizm stosowany tylko wobec osoby mobbowanej, wbijaj膮ca n贸偶 w plecy intonacja g艂osu w zdawa艂oby si臋 tre艣ciowo neutralnym poleceniu, wykorzystywanie uprawnie艅 managerskich do n臋kania, opowiadanie 偶art贸w, kt贸re odnosz膮 si臋 do cechy osoby mobbowanej, szkodzenie jej poza miejscem pracy poprzez rozsiewanie plotek i r贸偶nego rodzaju insynuacje.
Dodajmy do tego uporczyw膮 powtarzalno艣膰 tych zachowa艅, skutkuj膮c膮 wyczerpaniem emocjonalnym osoby n臋kanej i cz臋st膮 oboj臋tno艣膰 os贸b zarz膮dzaj膮cych - dyrektor贸w i w艂a艣cicieli firm uznaj膮cych, 偶e problemu nie ma.
Problem prawny
Polskie prawo pracy nie daje wystarczaj膮cej ochrony przed mobbingiem. Po pierwsze, w dalszym ci膮gu spotykam si臋 z niewystarczaj膮ca wiedz膮 na temat mobbingu w 艣rodowisku s臋dzi贸w i adwokat贸w. Po drugie, spod tego prawa wy艂膮czona jest znaczna rzesza os贸b pracuj膮cych, np. zatrudnieni na umowach cywilnoprawnych czy policjanci. Po trzecie, poniewa偶 stron膮 w post臋powaniu przed s膮dem pracy jest pracodawca, a ten niekoniecznie jest sprawc膮 mobbingu, faktyczni sprawcy cz臋sto pozostaj膮 bezkarni i co wi臋cej, taka konstrukcja prawna motywuje niekt贸rych pracodawc贸w do "zacierania 艣lad贸w" mobbingu i stawania po stronie mobbera po to by oczy艣ci膰 si臋 ze stawianych przed s膮dem zarzut贸w.
Za ka偶dym razem, gdy s艂ysz臋 o wygranych przez pracownik贸w sprawach o odszkodowanie lub zado艣膰uczynienie z tytu艂u mobbingu i gdy czytam uzasadnienia wyroku, czuj臋 zadowolenie, ale te偶 widz臋 cz臋sto wieloletni膮 samotn膮 walk臋 o w艂asn膮 godno艣膰 i sprawiedliwo艣膰, cierpienie wynikaj膮ce z cz臋sto powtarzaj膮cych si臋 wniosk贸w o opinie bieg艂ych w zakresie skutk贸w zdrowotnych mobbingu, insynuacje prawnik贸w reprezentuj膮cych pracodawc贸w, sugeruj膮ce, 偶e nie tyle czyn sam w sobie podlega ocenie moralno-prawnej, ale cechy osoby n臋kanej.
Oczywi艣cie, s膮 sytuacje, w kt贸rych powodem do powstania problemu jest zachowanie osoby, kt贸ra w konsekwencji jest p贸藕niej mobbowana, ale to na pewno nie niweluje moralnej i prawnej niedopuszczalno艣ci czynu. Nie zgodziliby艣my si臋 przecie偶 ze stwierdzeniem, 偶e Pani Kowalska, wielokrotnie okradana ze swoich zapas贸w, jest sama sobie winna, bo robi takie pyszne przetwory, ani z tez膮, 偶e spacer noc膮 i kr贸tka sp贸dniczka, kt贸r膮 nosi艂a nasza c贸rka, usprawiedliwiaj膮 gwa艂t.
Mobbing w Polsce dotyka ok. 10% pracownik贸w, rujnuje kariery, zdrowie psychiczne poszkodowanych, przynosi cierpienie ich bliskim. Ofiarami mobbingu s膮 te偶 jego cisi obserwatorzy - wsp贸艂pracownicy. Koszty ponosz膮 tak偶e pracodawcy - to z艂a opinia o firmie, rotacje kadr, brak lojalno艣ci i zaanga偶owania, zachowania odwetowe w mediach, w tym mediach spo艂eczno艣ciowych, absencja.
Jak chroni膰 si臋 przed mobbingiem?
Istot膮 sprawy jest nie dopu艣ci膰, by pocz膮tkowo pojedyncze wrogie zachowania sprawcy przerodzi艂y si臋 w systematyczne n臋kanie. Aby da膰 skuteczny odp贸r osobom przekraczaj膮cym granice przyzwoitego zachowania powinni艣my reagowa膰 na ka偶de takie przekroczenie. Nale偶y zauwa偶a膰 i g艂o艣no komentowa膰 to co si臋 dzieje. Np. "Czy zauwa偶y艂a Pani, 偶e kiedy rozmawiamy, m贸wi Pani podniesionym g艂osem, co nie zdarza si臋 Pani przy innych pracownikach?" czy "Bardzo Pana prosz臋 by nie komentowa艂 Pan mojej osoby ani mojej pracy na forum publicznym."
Je艣li jednak zachowania innych os贸b powtarzaj膮 si臋 warto szuka膰 sprzymierze艅c贸w w艣r贸d wsp贸艂pracownik贸w, odnotowywa膰 zaistnia艂e fakty by m贸c w spos贸b kompletny przestawi膰 je swojemu szefowi, albo gdy to on jest sprawc膮, wy偶szej kadrze zarz膮dzaj膮cej, zwi膮zkom zawodowym. Wa偶ne jest by na pierwszym etapie swoich dzia艂a艅 d膮偶y膰 do polubownego rozwi膮zania sprawy. W organizacjach, kt贸re wdro偶y艂y procedury antymobbingowe, mo偶na z艂o偶y膰 oficjaln膮 skarg臋 i podda膰 jej zasadno艣膰 pod ocen臋 tzw. komisji antymobbingowej.
Warto te偶 korzysta膰 z mediacji w celu wypracowania porozumienia do standard贸w zachowania pomi臋dzy osob膮 skar偶膮c膮 a oskar偶an膮. Oczywi艣cie pracownikom przys艂uguje prawo do z艂o偶enia pozwu do s膮du pracy przeciwko pracodawcy, kt贸ry w spos贸b niedostateczny chroni ich przed mobbingiem. Nale偶y jednak pami臋ta膰 o tym, 偶e jest to proces o zado艣膰uczynienie lub/i odszkodowanie za doznane szkody (np. uszczerbek na zdrowiu), kluczowe jest wykazanie zasadno艣ci oskar偶enia.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst: prof. Dorota Merecz-Kot, Instytut Psychologii U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁