Polskie problemy z CC
Prace nad udoskonaleniem systemu licencji CC trwaj膮 we wszystkich rozwini臋tych pa艅stwach 艣wiata. Ich sukces zale偶y w du偶ej mierze od umiej臋tnego zespolenia wzorc贸w umownych opracowanych przez organizacj臋 Creative Commons z rodzimymi instytucjami prawnymi. Tymczasem, pomimo stale rosn膮cej popularno艣ci zjawiska tzw. otwartego i wolnego dost臋pu do utwor贸w chronionych prawem autorskim (g艂贸wnie w sieci internetowej), tendencja ta w dalszym ci膮gu nie zosta艂a dostrze偶ona przez polskiego ustawodawc臋.
艢wiadczy膰 o tym mo偶e chocia偶by nieumiej臋tne wdro偶enie do polskiego porz膮dku prawnego art. 5 ust. 3 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/26/UE z dnia 26 lutego 2014 r., utrudniaj膮ce udzielanie licencji CC przez podmioty, kt贸re powierzy艂y przys艂uguj膮ce im autorskie uprawnienia maj膮tkowe w zarz膮d organizacji zbiorowego zarz膮dzania - dalej tak偶e jako "OZZ".
- Nale偶y zastanowi膰 si臋, czy ustawodawca prawid艂owo implementowa艂 do polskiego porz膮dku prawnego art. 5 ust. 3 Dyrektywy nr 2014/26/UE. W obowi膮zuj膮cej obecnie ustawie z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarz膮dzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi odpowiednikiem powy偶szego przepisu jest art. 30. Zgodnie z jego tre艣ci膮 uprawniony (tj. - m贸wi膮c w uproszczeniu - podmiot kt贸remu przys艂uguj膮 prawa autorskie lub prawa pokrewne), kt贸ry powierzy艂 swoje prawa w zarz膮d Organizacji Zbiorowego Zarz膮dzania, mo偶e w dalszym ci膮gu udziela膰 innym podmiotom licencji na korzystanie z utwor贸w lub przedmiot贸w praw pokrewnych, o ile korzystanie to nie 艂膮czy si臋 z osi膮ganiem bezpo艣rednich lub po艣rednich korzy艣ci maj膮tkowych. Mowa tutaj zatem o tzw. "u偶ytku niekomercyjnym". Niestety, kolejny - 31 art. powo艂anej powy偶ej ustawy w ust. 1 nak艂ada na uprawnionego obowi膮zek niezw艂ocznego przekazania OZZ, z kt贸r膮 zawar艂 on umow臋 o zbiorowe zarz膮dzanie, informacji wskazanych w wymienionym powy偶ej przepisie, w tym m.in. imienia i nazwiska albo nazwy licencjobiorcy oraz daty udzielenia licencji. Problem w tym, 偶e zawarcie umowy licencyjnej CC z zasady nie wymaga kontaktu pomi臋dzy tym, kt贸ry tworzy, a tym, kt贸ry korzysta z utworu. W konsekwencji licencjodawca najcz臋艣ciej nie wie z kim oraz kiedy zawar艂 umow臋 licencyjn膮 Creative Commons. Efektem opisanej (nie jedynej zreszt膮) "niezr臋czno艣ci" powo艂anej powy偶ej ustawy jest praktyczne uniemo偶liwienie tw贸rcom, kt贸rzy zawarli umow臋 z OZZ jednoczesnego pos艂u偶enia si臋 mechanizmem licencji CC w celu upowa偶nienia osoby trzeciej do korzystania z utworu lub przedmiot贸w praw pokrewnych do u偶ytku niekomercyjnego bez nara偶ania si臋 na niebezpiecze艅stwo ponoszenia z tego tytu艂u dodatkowych koszt贸w - wyja艣nia 艁ukasz Syrek-Gerstenkorn.
Skutek ten - co oczywiste - jest dok艂adnie odwrotny od postulowanego przez wymienion膮 powy偶ej Dyrektyw臋.
- Mam nadziej臋, 偶e przygotowane przeze mnie opracowanie stanie si臋 przyczynkiem do pog艂臋bionej refleksji dotycz膮cej licencji Creative Commons, kt贸ra z pewno艣ci膮 w najbli偶szym czasie przeprowadzona zostanie przez przedstawicieli doktryny polskiego prawa autorskiego oraz prawa cywilnego. Swoj膮 prac臋 badawcz膮 chcia艂bym r贸wnie偶 kontynuowa膰 w ramach studi贸w doktoranckich na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu 艁贸dzkiego - m贸wi 艁ukasz.
Logo Creative Commons (fot. Pixabay)
Czym jest CC?
Po raz pierwszy poj臋cie Creative Commons - dalej tak偶e jako "CC" - pojawi艂o si臋 w przestrzeni publicznej w 2001 r. Pod t膮 w艂a艣nie nazw膮 zosta艂a wtedy powo艂ana do 偶ycia ameryka艅ska organizacja non-profit. Za jej pomys艂odawc臋 i za艂o偶yciela powszechnie uznaje si臋 Lawrence'a Lessinga - ameryka艅skiego profesora prawa, pocz膮tkowo zajmuj膮cego si臋 prawem konstytucyjnym, a nast臋pnie prawem w艂asno艣ci intelektualnej, b臋d膮cego tw贸rc膮 g艂o艣nej ksi膮偶ki pt. "Wolna Kultura".
Obecnie poj臋cie to kojarzone jest przede wszystkim z opracowanym przez organizacj臋 CC zbiorem licencji, kt贸rego pierwsza wersja udost臋pniona zosta艂a pod t膮 sam膮 nazw膮 w grudniu 2002 r. Model stworzony przez organizacj臋 Creative Commons postrzegany jest najcz臋艣ciej jako al ternatywa dla tradycyjnych regu艂 obrotu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
Tym samym, poprzez odpowiednio zredagowane wzorce um贸w licencyjnych, przystosowane przede wszystkim do ich wykorzystywania w Internecie, organizacja CC - przy poszanowaniu prawa autorskiego obowi膮zuj膮cego w poszczeg贸lnych pa艅stwach - stwarza nieznane do tej pory mo偶liwo艣ci nieodp艂atnego wykorzystywania i dalszego rozwijania utwor贸w, bez konieczno艣ci nawi膮zywania bezpo艣redniego kontaktu z ich tw贸rcami.
- Tematem licencji Creative Commons zainteresowa艂em si臋 w 2017 r. przy okazji I edycji programu "Studenckich Grant贸w Badawczych" organizowanych przez Uniwersytet 艁贸dzki, w kt贸rym wzi膮艂em udzia艂 za namow膮 Pani Profesor Beaty Giesen. Korzystaj膮c ze 艣rodk贸w finansowych przeznaczonych na realizacj臋 bada艅 naukowych prowadzonych przez student贸w Uniwersytetu 艁贸dzkiego, odby艂em kwerend臋 biblioteczn膮 w Instytucie Maxa Plancka w Monachium i opracowa艂em artyku艂 pt. "Nawi膮zanie stosunku licencji Creative Commons w prawie polskim", kt贸ry nast臋pnie opublikowany zosta艂 w Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Jagiello艅skiego - Pracach z Prawa W艂asno艣ci Intelektualnej. Dzi臋ki tej publikacji z kolei, uda艂o mi si臋 zdoby膰 stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego - m贸wi przysz艂y prawnik.
Seminarium w艂asno艣ci intelektualnej WPiA U艁
W 2016 r., na Wydziale Prawa i Administracji U艁, wprowadzono do programu studi贸w prawniczych proseminarium z Prawa W艂asno艣ci Intelektualnej. W kolejnych latach utworzone zosta艂y zaj臋cia seminaryjne z tego przedmiotu dla IV oraz V roku. Uczestnictwo w nim cieszy si臋 sporym zainteresowaniem student贸w, ale nie tylko. Nierzadko bior膮 w nim udzia艂 osoby spoza uczelni: adwokaci, radcowie prawni, s臋dziowie, w tym tak偶e s膮d贸w apelacyjnych. Seminarium go艣ci艂o w przesz艂o艣ci r贸wnie偶 naukowc贸w z innych o艣rodk贸w badawczych, w tym r贸wnie偶 z zagranicy.
Na czele zespo艂u, kt贸ry cz臋sto zajmuje si臋 zupe艂nie nowymi obszarami prawa, stoj膮 profesor Beata Giesen oraz doktor Krzysztof Kurosz - pracownicy Katedry Prawa Cywilnego Wydzia艂u Prawa i Administracji U艁. Pomimo tego, 偶e seminarium funkcjonuje zaledwie od 2,5 roku, mo偶e si臋 ono ju偶 poszczyci膰 organizacj膮 konferencji naukowych, grantami badawczymi oraz publikacjami naukowymi, kt贸rych autorami s膮 tak偶e studenci.
Uczestnicy seminarium stworzyli zesp贸艂 badawczy zajmuj膮cy si臋 zagadnieniami prawa w艂asno艣ci intelektualnej takimi jak np. - obr贸t grami komputerowymi, "kradzie偶" d贸br wirtualnych w grach sieciowych, czy zjawiska downgrade, ale nie tylko. W obszarze zainteresowa艅 seminarzyst贸w le偶y r贸wnie偶 tematyka ochrony: wizerunku, informacji czy te偶 problematyka sztucznej inteligencji.
Uczestnicy seminarium ch臋tnie brali udzia艂 w wydarzeniach organizowanych przez inne o艣rodki badawcze w Polsce takich jak chocia偶by seminaria naukowe dla doktorant贸w, kt贸re regularnie odbywaj膮 si臋 w Katedrze Prawa W艂asno艣ci Intelektualnej UJ oraz konferencje naukowe. Du偶e zainteresowanie student贸w problematyk膮 zwi膮zan膮 z prawem w艂asno艣ci intelektualnej zaowocowa艂o r贸wnie偶 za艂o偶eniem Ko艂a Ochrony W艂asno艣ci Intelektualnej, kt贸rego przewodnicz膮cym jest Micha艂 Gralak. W przysz艂ym roku seminarzy艣ci planuj膮, wsp贸lnie z kolegami z UJ, konferencj臋 po艣wi臋con膮 Fashion Law.
Uniwersytet
艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮
jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu
dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych i 艣cis艂ych. U艁 wsp贸艂pracuje z
biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych
pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z
r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na
艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a
polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋,
wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z
艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w
spo艂eczno-kulturalnych. Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst: 艁ukasz Syrek-Gerstenkorn, prof. B. Giesen (WPiA U艁)
Redakcja: Centrum Promocji U艁