W lutym 2015 astronomowie poinformowali o pierwszym, historycznym wykryciu fal grawitacyjnych - zmarszczek w czasoprzestrzeni, przewidzianych w og贸lnej teorii wzgl臋dno艣ci Alberta Einsteina z 1915 roku. Potwierdzenie istnienia tych fal, kt贸rych istnienie Einstein m贸g艂 tylko przewidywa膰 uznano za prze艂om w astrofizyce, a samego Einsteina po raz kolejny okrzykni臋to geniuszem! Fale by艂y echem zderzenia dw贸ch czarnych dziur, oddalonych od Ziemi o 1,3 mld lat 艣wietlnych. Ta obserwacja wstrz膮sn臋艂a 艣wiatem nauki. Na tym nie koniec.
Jesieni膮 2017 r. naukowcy po raz pierwszy zarejestrowali jednocze艣nie fale grawitacyjne i rozb艂ysk, pochodz膮ce od jednego zjawiska - zderzenia dw贸ch gwiazd neutronowych. To zdarzenie sta艂o si臋 pocz膮tkiem nowej ery w astronomii, kt贸ra zyska艂a ju偶 swoj膮 nazw臋 -fizyka, lub astronomia, wieloaspektowa (multi-messenger astronomy).
Do wykrycia fal dosz艂o w galaktyce NGC 4993. Jest to jeden z najbli偶szych Ziemi zarejestrowanych b艂ysk贸w gamma. Obserwacje ujawniaj膮 r贸wnie偶 w rejestrowanym 艣wietle linie widmowe nowo powsta艂ych pierwiastk贸w, w tym z艂ota i platyny. Udziela to odpowiedzi na nierozwi膮zane od dziesi膮tek lat pytanie, sk膮d bierze si臋 w Kosmosie oko艂o po艂owa pierwiastk贸w ci臋偶szych od 偶elaza.
Mimo 偶e wykryto dopiero pierwsze sygna艂y, uwa偶a si臋, 偶e odkrycie zapocz膮tkuje nowy rozdzia艂 w badaniach Wszech艣wiata. St膮d Nagrod臋 Nobla w dziedzinie fizyki w 2017 roku przyznano fizykom - Rainer Weiss, Barry C. Barish oraz Kip S. Thorne, kt贸rych Komitet Noblowski doceni艂 za ich decyduj膮cy wk艂ad w budow臋 detektora LIGO i obserwacje fal grawitacyjnych. Sygna艂 fal grawitacyjnych zarejestrowa艂y 17 sierpnia 2017 bli藕niacze detektory LIGO, znajduj膮ce si臋 w Hanford w stanie Waszyngton i w Livingston w stanie Luizjana (USA).
Udzia艂 obserwatorium Virgo pozwoli艂 na u艣ci艣lenie obszaru nieba, z kt贸rego nadszed艂 sygna艂. Nast臋pnie do prac w艂膮cza艂y si臋 kolejne obserwatoria na Ziemi przeznaczone do badania fal elektromagnetycznych w r贸偶nych zakresach d艂ugo艣ci fali, przeczesuj膮c niebo w poszukiwaniu elektromagnetycznego odpowiednika dla 藕r贸d艂a fal grawitacyjnych (w tym Europejskie Obserwatorium Po艂udniowe -ESO).
Naukowcy z ca艂ego 艣wiata, przeprowadzili tzw. "target of opportunity" czyli jedn膮 z najwi臋kszych przeprowadzonych kiedykolwiek kampanii obserwacyjnych (obserwacje prowadzone przez 70 jednostek na Ziemi i z kosmosu), poszukuj膮c odpowiednika dla 藕r贸d艂a fal grawitacyjnych w wielu zakresach d艂ugo艣ci fali elektromagnetycznej. W jej ramach - jako jeden z pierwszych - optyczny odpowiednik dla 藕r贸d艂a fal grawitacyjnych dostrzeg艂 podczerwony teleskop VISTA.
Do obserwacji wykorzystano r贸wnie偶 liczne inne teleskopy ESO, takie jak Bardzo Du偶y Teleskop (VLT), teleskop VST, teleskop NTT, jak r贸wnie偶 sie膰 radioteleskop贸w ALMA oraz inne partnerskie instrumenty pracuj膮ce w obserwatoriach ESO w Chile. Instrumenty te 艣ledzi艂y obiekt przez kolejne dni i tygodnie po detekcji. Obserwacje by艂y prowadzone tak偶e z kosmosu, np. przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a.
- Pierwsze obserwacje fal grawitacyjnych potwierdzaj膮 wa偶ne przewidywania og贸lnej teorii wzgl臋dno艣ci, sformu艂owanej przez Alberta Einsteina w roku 1915. S膮 one kulminacj膮 dekad wyt臋偶onej pracy o charakterze zar贸wno teoretycznym jak i eksperymentalnym. Posiadanie globalnej sieci z艂o偶onej z trzech detektor贸w otwiera nowe perspektywy dla astronomii wieloaspektowej (multi-messenger astronomy) - m贸wi Federico Ferrini, dyrektor European Gravitational Observatory (EGO), gdzie znajduje si臋 detektor Advanced Virgo.
Projekt Virgo to ponad 280 fizyk贸w i in偶ynier贸w nale偶膮cych do 20 r贸偶nych europejskich grup badawczych: sze艣膰 grup reprezentuje Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) we Francji; osiem Istituto Nazionale di Fisica Nucleare (INFN) we W艂oszech; dwie z Holandii (razem z instytutem Nikhef); grupa MTA Wigner RCP na W臋grzech; grupa POLGRAW w Polsce; zesp贸艂 z hiszpa艅skiego Uniwersytetu w Walencji oraz konsorcjum EGO nadzoruj膮ce detektor Advanced Virgo ulokowany niedaleko Pizy we W艂oszech. Gdy jedna z zagadek wydaje si臋 by膰 rozwi膮zania, pojawiaj膮 si臋 nowe. Obserwowany kr贸tki b艂ysk gamma jest jak do tej pory jednym z najbli偶szych Ziemi, ale jednocze艣nie bardzo s艂abym jak na t臋 odleg艂o艣膰.
- Naukowcy dopiero formu艂uj膮 modele wyja艣niaj膮ce ten aspekt obserwacji, jednak z pewno艣ci膮 dzi臋ki przedstawianym dzi艣 obserwacjom przez nast臋pne lata dokona si臋 du偶y post臋p - uwa偶a profesor Zbigniew Szadkowski, kierownik Katedry Astrofizyki Wysokich Energii na Uniwersytecie 艁贸dzkim.
Redakcja: Centrum Promocji