Rodzaje turystyki filmowej
W ramach turystyki filmowej mo偶emy m贸wi膰 o:
turystyce biograficznej, czyli podr贸偶ach, kt贸rych g艂贸wnym celem jest zwiedzanie: muze贸w biograficznych s艂ynnych gwiazd du偶ego i ma艂ego ekranu, miejsc ich urodzin, 偶ycia, pracy i 艣mierci, ogl膮danie po艣wi臋conych im pomnik贸w, tablic pami膮tkowych, rezydencji, w kt贸rych mieszkaj膮, odwiedzanie grob贸w s艂ynnych aktor贸w, re偶yser贸w, operator贸w filmowych itp. turystyce wydarze艅 - udzia艂 w festiwalach, przegl膮dach filmowych, spotkaniach z idolami, uroczystych premierach film贸w, czynny i bierny udzia艂 w plenerowych inscenizacjach, spektaklach teatralnych czy warsztatach filmowych, etc., turystyce przemys艂owej (zabytk贸w techniki) - zwiedzanie muze贸w kinematografii, wytw贸rni filmowych, wreszcie turystyce fikcji filmowej (set-jetting - wg Gretchen Kelly, ameryka艅skiej dziennikarki New York Post), czyli w臋drowaniu w poszukiwaniu (nie zawsze nawet prawdziwych) plener贸w filmowych i telewizyjnych, prze偶ywanie film贸w w naturalnej scenerii (kina "pod chmurk膮"), rodzinny wypoczynek w filmowych parkach rozrywki, podr贸偶owanie szlakami bohater贸w filmowych itp.
艢ladami Harry'ego Pottera鈥�
Celem set-jetting jest dotarcie do miejsca akcji ulubionych czy aktualnie modnych film贸w (zar贸wno telewizyjnych, jak i kinowych), poszukiwanie ich atmosfery, klimatu, zwiedzanie uwiecznionych na filmie obiekt贸w (np. typowego brytyjskiego domu, znanego z ekranizacji powie艣ci J. Austen), niekiedy tak偶e pr贸ba prze偶ycia przyg贸d, kt贸re by艂y udzia艂em g艂贸wnych bohater贸w dzie艂a (np. przeja偶d偶ka 艣cigaczami jak James Bond).
Pierwszym filmem, kt贸ry przyczyni艂 si臋 wzrostu zainteresowania turyst贸w ukazanym miastem by艂 chyba "Lisbon story" (re偶. W. Wenders, 1994). Rozs艂awi艂 on malownicze zau艂ki lizbo艅skiej Alfamy i przede wszystkim ma艂e 偶贸艂te tramwaje wspinaj膮ce si臋 po stromych zboczach tej dzielnicy.
Prawdziwy boom na odwiedzanie filmowych lokacji nast膮pi艂 jednak na pocz膮tku XXI w. "W艂adca pier艣cieni" (2001-03) ukaza艂 przepi臋kne krajobrazy Nowej Zelandii i w艂a艣ciwie wprowadzi艂 ten odleg艂y kraj na turystyczn膮 map臋 艣wiata. Tury艣ci podziwiaj膮 tam nie tylko niezwyk艂膮 przyrod臋, ale tak偶e liczne scenografie pozostawione przez filmowc贸w, zw艂aszcza Matamata - wiosk臋 Hobbit贸w.
Mniej wi臋cej w tym samym czasie pojawi艂y si臋 kolejne ekranizacje przyg贸d Harrego Potera (2001-07). 艢ladami ma艂ego czarodzieja ruszyli jego wielbiciele, m.in. do Londynu, Oxfordu i innych miejsc na Wyspach uwiecznionych w filmie. Zainteresowanie by艂a tak du偶e, 偶e stworzono nawet sztuczne atrakcje, jak np. peron 9 i 戮 na stacji Kings Cross w Londynie.
Londyn i Pary偶 sta艂y si臋 celem podr贸偶y mi艂o艣nik贸w "Kodu da Vinci" (2006). Wiele miejsc w Europie odwiedzaj膮 fani przyg贸d J. Bonda (ostatnio np. Czarnog贸r臋), a tak偶e "Gwiezdnych wojen" (m.in. Jezioro Como we W艂oszech). 艢wietn膮 promocj臋 Barcelonie zrobi艂 film W. Allena "Vicky Christina Barcelona". Co ciekawe, mimo du偶ego dofinansowania przez miasta, kolejne dzie艂a re偶ysera kr臋cone w Pary偶u i Rzymie nie odbi艂y si臋 ju偶 tak szerokim echem. Interesuj膮ce s膮 losy ameryka艅skiej komedii "Borat: Podpatrzone w Ameryce, aby Kazachstan r贸s艂 w si艂臋, a ludzie 偶yli dostatniej" (2006). Najpierw uznano, 偶e film o艣miesza Kazach贸w, a p贸藕niej przyznano jego tw贸rcom pa艅stwowe odznaczenia za promocj臋 kraju鈥�
Z ostatnich filmowych przeboj贸w wzbudzaj膮cych nadzwyczajne zainteresowanie turyst贸w nale偶y wymieni膰: ekranizacj臋 trylogii S. Larssona "Millenium" (Sztokholm), kolejne sezony "Gry o tron" (wiele lokacji na Malcie, w Irlandii, Maroku i przede wszystkim w Chorwacji: Dubrownik, wyspa Lokrum, 艩ibenik, PN Krka), a nawet film animowany "Kraina lodu" (Norwegia). Niesamowita jest te偶 hiszpa艅ska miejscowo艣膰 J煤zcar, kt贸rej domostwa filmowcy przemalowali na niebiesko, gdy偶 mia艂a "gra膰" wiosk臋 smerf贸w ("Smerfy 3D" 2011). Przyci膮gn臋艂o to tak wielu turyst贸w, 偶e zabudowaniom nie przywr贸cono ju偶 pierwotnych barw i wioska pozosta艂a b艂臋kitna鈥�
Je艣li chodzi o Polsk臋, to nie mamy a偶 tak spektakularnych przypadk贸w set-jettingu. Przede wszystkim dlatego, 偶e w Polsce nie powstaj膮 filmy o globalnej dystrybucji. Wyj膮tkiem by艂a "Lista Schindlera" (re偶. S. Spilberg). Kilka lat po premierze tego filmu w wyremontowanej fabryce O. Schindlera "Emalia" otwarto muzeum (fili臋 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa). Dzi艣 plac贸wk臋 t臋 odwiedza ponad 400 tys. turyst贸w, g艂贸wnie z zagranicy.
Inn膮 艣wiatow膮 produkcj膮 kr臋con膮 w Polsce by艂y ""Opowie艣ci z Narnii - Ksi膮偶臋 Kaspian". Plener贸w ba艣niowej krainie dostarczy艂y Karkonosze (wodospad Kamie艅czyka) i G贸ry Sto艂owe. Cho膰 akcja "Pianisty" R. Pola艅skiego dzieje si臋 w Warszawie, pr贸偶no szuka膰 widok贸w przedwojennej stolicy. Ulice warszawskiego getta to w du偶ej mierze dzie艂o scenograf贸w. Inny hollywoodzki film "Jakub K艂amca" (z R. Williamsem) kr臋cony by艂 na star贸wce w Piotrkowie Trybunalskim.
Ostatnio do Polski (Tatry, Zakopane, Krak贸w) przyje偶d偶aj膮 filmowcy z Bollywood - indyjskiej fabryki sn贸w. Na razie jednak nie przek艂ada si臋 to na nap艂yw turyst贸w z Indii鈥�
Mo偶na jednak wskaza膰 przynajmniej kilka polskich film贸w, kt贸re wzbudzi艂y ruch turystyczny w danym mie艣cie czy regonie. Najlepszym przyk艂adem jest Sandomierz i serial "Ojciec Mateusz". Dzi臋ki filmowi uda艂o si臋 przypomnie膰 turystom o tym, niemal zapomnianym w latach 90., historycznym grodzie. Tury艣ci podziwiaj膮 malownicze po艂o偶enie miasta na wi艣lanej skarpie, w臋druj膮 lessowymi w膮wozami, zwiedzaj膮 艣redniowieczne zabytki i鈥� dopytuj膮 si臋 o miejsca zwi膮zane z filmem. Wi臋kszo艣膰 jest zdziwiona i bardzo rozczarowana, 偶e filmowa plebania i drewniany ko艣ci贸艂 nie znajduj膮 si臋 w Sandomierzu. Od 2017 r. funkcjonuje za to przy rynku wystawa "艢wiat ojca Mateusza" z oryginaln膮 scenografi膮 i rekwizytami z serialu, woskowymi figurami aktor贸w i sklepikiem z pami膮tkami.W艣r贸d innych miejsc w Polsce odwiedzanych przez turyst贸w filmowych mo偶na wymieni膰: Jeruzal na Mazowszu ("Ranczo"), ma艂e miasteczka na Podlasiu, np. Sok贸艂k臋, Tykocin, Supra艣l (trylogia "U Pana Boga鈥�"), Lubomierz ("Sami swoi"), Warszaw臋 (komedie Barei), zamek Ksi膮偶 ("Magnat", "Tajemnica twierdzy szyfr贸w").
Filmowa 艁贸d藕
Szczeg贸lne miejsce na mapie turystyki filmowej w Polsce zajmuje 艁贸d藕 (Holly艂贸d藕). Miasto mo偶e zaoferowa膰 turystom bogate historyczne dziedzictwo filmowe (m.in. s艂ynna Film贸wka, Muzeum Kinematografii, hotel Grand, Wytw贸rnia Film贸w Fabularnych, prawdziwy Oskar w Muzeum Miasta 艁odzi), nowe atrakcje i zagospodarowanie turystyczne (np. hotel Hilton - najwi臋kszy pomnik polskiego filmu, Stare Kino z filmowymi apartamentami, Aleja Gwiazd, Szlak Bajkowy, ), liczne festiwale filmowe (m.in. Transatlantyk), a tak偶e najprawdziwsze plenery rodem z "Ziemi obiecanej".
艁贸dzk膮 architektur臋 i zrewitalizowane fabryki ostatnio przypomina widzom serial "Komisarz Alex". W EC1 powstaje ju偶 najwi臋ksza atrakcja - Narodowe Centrum Kultury Filmowej z trzema multimedialnymi, interaktywnymi wystawami ("Mechaniczne Oko", "Kino Polonia", "Materia Filmu"). Otwarcie planowane jest w przysz艂ym roku. W 2017 r. 艁贸d藕 zosta艂a przyj臋ta do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO jako Miasto Filmu, czas by sta艂a si臋 te偶 miastem turystyki filmowej. Za艂o偶enia szlaku turystycznego "Filmowe 艁贸dzkie" zosta艂y ju偶 opracowane przez Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju REGIO.
Z punktu widzenia naukowca, ale tak偶e os贸b zarz膮dzaj膮cych miastami czy regionalnymi organizacjami turystycznymi intryguj膮ce jest pytanie: dlaczego jedne filmy przyci膮gaj膮 turyst贸w, a inne nie? W jaki spos贸b lokowa膰 miasto w filmie (swego rodzaju product placement), by przynios艂o to korzy艣ci promocyjne, np. wzrost rozpoznawalno艣ci, popraw臋 wizerunku, wzrost liczby turyst贸w.
Nie ma jednej w艂a艣ciwej odpowiedzi na te pytania. Wydaje si臋, 偶e recept膮 na sukces jest po艂膮czenie wysi艂k贸w filmowc贸w i specjalist贸w od marketingu turystycznego. Popularno艣膰 w艣r贸d widz贸w zyskuj膮 dobrze zrobione filmy (ale raczej nie dzie艂a wybitne, hermetyczne), o jak najszerszej dystrybucji, trafiaj膮ce do masowej widowni. Musz膮 ukazywa膰 odpowiednio sfilmowane, charakterystyczne dla miasta obiekty, umiej臋tnie oddawa膰 jego atmosfer臋, klimat.
Z drugiej strony bran偶a turystyczna musi przygotowa膰 profesjonalny, kompleksowy produkt turystyki filmowej (noclegi, gastronomia, pozosta艂o艣ci scenografii, rekwizyty z filmu, przewodnicy w strojach, multimedia, pami膮tki filmowe itd.) i w spos贸b efektywny wypromowa膰 go na niezwykle konkurencyjnym rynku turystycznym.
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych i 艣cis艂ych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst: dr Andrzej Stasiak, WNG U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁