Doktor Jan Rek nale偶y do pokolenia 艂贸dzkich filmoznawc贸w, kt贸rego kariera naukowa przez kilkadziesi膮t lat zwi膮zana by艂a 艣ci艣le z Zak艂adem Wiedzy o Filmie Uniwersytetu 艁贸dzkiego 鈥� pierwszym w kraju tego typu o艣rodkiem badawczym na poziomie uniwersyteckim, za艂o偶onym w roku 1959 przez prof. dra hab. Boles艂awa Lewickiego, p贸藕niejszego rektora 艂贸dzkiej Szko艂y Filmowej.
Jan Rek studiowa艂 polonistyk臋 na Uniwersytecie 艁贸dzkim w latach 1961鈥�1966. Od pocz膮tku by艂 s艂uchaczem wyk艂ad贸w prof. Lewickiego, kt贸re cieszy艂y si臋 niebywa艂ym zainteresowaniem ze wzgl臋du na osobowo艣膰 wyk艂adowcy, nowo艣膰 akademick膮, a tak偶e powi膮zanie z sukcesami 贸wczesnej kinematografii polskiej i rang膮, jak膮 w kulturze polskiej tamtego okresu zajmowa艂 film. W tych okoliczno艣ciach Jan Rek po uzyskaniu dyplomu w 1966 r. (promotorem jego pracy magisterskiej by艂 prof. Boles艂aw Lewicki) zosta艂 asystentem w Zak艂adzie Wiedzy o Filmie U艁. Wtedy jeszcze nie wiedzia艂, 偶e zwi膮偶e si臋 z tym miejscem na ponad 40 lat, jako badacz nale偶膮cy do pierwszego pokolenia filmoznawc贸w akademickich i nauczyciel kolejnych pokole艅 uczonych.
Tematem pierwszych prac badawczych Jana Reka by艂y relacje mi臋dzy literatur膮 a filmem. Pisa艂 o tym w dw贸ch artyku艂ach: Motyw samotno艣ci w polskiej epice i filmie fabularnym lat 1956鈥�1965 (1967) oraz Ideologia jako wyznacznik przemian strukturalnych wsp贸艂czesnych adaptacji filmowych (1970). W sensie metodologicznym w obu pobrzmiewaj膮 echa tzw. przyliterackiej koncepcji filmu, kt贸r膮 prof. Lewicki rozwija艂 od p贸藕nych lat 60. XX w.
W tym pierwszym okresie badania prowadzone przez Jana Reka sytuuj膮 si臋 w g艂贸wnym nurcie 贸wczesnych zainteresowa艅 艣wiatowego filmoznawstwa i dotycz膮 pytania, czy film jest j臋zykiem oraz kwestii narracyjno艣ci filmu. Jan Rek stara艂 si臋 tym wyzwaniom sprosta膰, publikuj膮c nast臋puj膮ce szkice: Jak kino opowiada (1972), O narracji filmowej w kontek艣cie wsp贸艂czesnych bada艅 filmowych (1975), O j臋zyku filmu (1977, wraz z Boles艂awem Lewickim) Film w艣r贸d sztuk narracyjnych (1980) oraz O znaku filmowym ze znakiem zapytania (1981).
W 1974 r. odby艂a si臋 obrona doktorska Jana Reka na podstawie dysertacji O problemach narracji filmowej, kt贸rej promotorem by艂 prof. Lewicki, za艣 recenzentami: prof. dr hab. Stefan 呕贸艂kiewski (PAN) oraz doc. dr Pola Wert (U艁). W贸wczas zosta艂 mu przyznany tytu艂 doktora nauk humanistycznych.
Ta rozprawa wyznacza zmierzch zainteresowa艅 badawczych dra Reka teori膮 filmu, kt贸ra ze swej natury operowa艂a w sferze abstrakcji, natomiast on sam w coraz wi臋kszym stopniu sk艂onny by艂 wkracza膰 w rejony, gdzie refleksj臋 badawcz膮 zamyka艂y ko艅cowe konkluzje weryfikowalne. O tym przesuni臋ciu akcent贸w i przemianach, jakie zacz臋艂y w贸wczas zachodzi膰 w filmoznawstwie, traktowa艂 jego szkic Inspiracje i aspiracje filmoznawstwa (1981). Przyk艂adem zainteresowania badawczego kwesti膮 relacji pomi臋dzy filmem a odbiorc膮 s膮 jego dwa artyku艂y: Mi臋dzy analfabetyzmem a kompetencj膮. Przyczynek do antropologii filmu (1982) oraz O komunikacji filmowej z pragmatycznego punktu widzenia (1985).
W latach nast臋pnych przedmiotem zainteresowa艅 badawczych dra Reka by艂 socrealizm w polskiej kulturze i tw贸rczo艣膰 filmowa Jerzego Kawalerowicza. Kwestia pierwsza by艂a rozwa偶ana w esejach: Stalin鈥檚 sweet revenge, or on some consequences of close encounters between film criticism and politics (2004), W cieniu socrealizmu (2005) oraz The rise and fall of socialist realism in Polish cinema (2010). Kwestia druga za艣 by艂a podejmowana w kilku artyku艂ach 鈥� opublikowanych na 艂amach szeregu czasopism b膮d藕 wyg艂aszanych jako referaty na krajowych i mi臋dzynarodowych konferencjach 鈥� kt贸re w formie rozszerzonej z艂o偶y艂y si臋 na ksi膮偶k臋 wydan膮 przez Wydawnictwo Uniwersytetu 艁贸dzkiego jako Kino Jerzego Kawalerowicza i jego konteksty (2008).
Zjawisko globalizacji i udzia艂 medi贸w w jej kszta艂towaniu by艂y tematem kolejnych artyku艂贸w dra Jana Reka. Pisa艂 o tym w szkicach: Jak zdobywano 艣wiat, czyli o badaniach nad globalizacj膮 i mediami (2004) oraz On certain limitations of the global discourse in Poland (2013).
Aktualnie dr Rek pracuje badawczo nad kinem ameryka艅skim lat 40. i 50. XX w. W druku znajduje si臋 jego szkic Apokalipsa w ameryka艅skim filmie noir, wchodz膮cy w sk艂ad tomu Koniec 艣wiata w literaturze i filmie, kt贸ry uka偶e si臋 pod koniec bie偶膮cego roku.
Na osobn膮 uwag臋 zas艂uguj膮 liczne konferencje naukowe, w kt贸rych dr Rek bra艂 czynny udzia艂, prezentuj膮c referaty, w tym zagraniczne, organizowane przez Massachusetts Institute of Technology czy przez uniwersytety w Amsterdamie i Osnabr眉ck.
Poza dzia艂alno艣ci膮 naukowo-badawcz膮 Jan Rek uprawia艂 dydaktyk臋 z zakresu filmoznawstwa. Opr贸cz uczelni macierzystej, czyli Uniwersytetu 艁贸dzkiego, gdzie w latach 1966鈥�2009 aktywnie uczestniczy艂 w kszta艂ceniu polonist贸w, kulturoznawc贸w i filmoznawc贸w, wyk艂ada艂 w Pa艅stwowej Wy偶szej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w 艁odzi, na Uniwersytecie Miko艂aja Kopernika w Toruniu, jak r贸wnie偶 w Spo艂ecznej Akademii Nauk w 艁odzi.
Niezwykle wa偶ne miejsce zajmuje dzia艂alno艣膰 organizacyjna dra Reka, prowadzona w spos贸b niestrudzony, kreatywny i legendarnie wr臋cz skuteczny. Jan Rek by艂 organizatorem bardzo wielu konferencji krajowych i mi臋dzynarodowych na Uniwersytecie 艁贸dzkim, uczestniczy艂 w tworzeniu program贸w studi贸w. By艂 te偶 na macierzystej uczelni jednym z pionier贸w nowego podej艣cia do wsp贸艂pracy mi臋dzynarodowej jako g艂贸wny koordynator w latach 1999鈥�2001 projektu 鈥濫uropean Cinema in Film Studies鈥�, realizowanego wraz z uniwersytetami w Reading (Wielka Brytania) oraz w Sztokholmie (Szwecja) pod auspicjami Komisji Europejskiej w ramach programu TEMPUS. Polska nie by艂a jeszcze wtedy cz艂onkiem Unii Europejskiej, wi臋c ten rodzaj wsp贸艂pracy, pod polskim kierownictwem, by艂 zupe艂n膮 nowo艣ci膮. W latach 2002鈥�2003 Jan Rek by艂 te偶 koordynatorem krajowym projektu 鈥濱n-visible Out-skirt鈥�, realizowanym wraz z sze艣cioma partnerami z Europy pod kierunkiem Comune di Roma, przy wsparciu Komisji Europejskiej w ramach programu Kultura 2000.
Zamykaj膮c ten kr贸tki rys biograficzny dra Reka, warto przywo艂a膰 refleksj臋, kt贸ra pojawi艂a si臋 w ko艅cowym fragmencie jego Wprowadzenia do ksi膮偶ki Kino ma 100 lat. Dekada po dekadzie (1998), zawieraj膮cej materia艂y mi臋dzynarodowej konferencji z okazji setnej rocznicy urodzin kina, a redagowanej wsp贸lnie z El偶biet膮 Ostrowsk膮. W tonie nieco nostalgicznym Jan Rek zauwa偶y艂 tam, 偶e jeste艣my 艣wiadkami rewolucji technologicznej, kt贸ra niejako przy okazji niszczy wsp贸lnot臋 zgromadzon膮 w ciemnej sali przed ekranem, budowan膮 przez kilka pokole艅 od roku 1895, skazuj膮c widza nowych czas贸w na bolesn膮 samotno艣膰. Zasiadaj膮c w gamingowym fotelu przed monitorem, otoczeni kompaktowym systemem audio, kt贸ry jest w stanie zaoferowa膰 d藕wi臋k przestrzenny, pozbawieni dotyku 艂okcia s膮siada z lewej i prawej strony, tracimy mo偶liwo艣膰 wsp贸艂uczestniczenia w celebrowaniu filmowego seansu na prawach swoistego widowiska son et lumi褠re. Jeste艣my wtedy sami, zdaj膮c si臋 jedynie na towarzystwo ekranowych fantom贸w. To ca艂kiem realna gro藕ba, pozbawiaj膮ca nas poczucia komfortu bycia razem.
Doktor Jan Rek zd膮偶y艂 bada膰 kino w jego tradycyjnej postaci. Uroczysto艣膰 odnowienia doktoratu jest godn膮 okazj膮 do przypomnienia jego aktywno艣ci naukowo-badawczej, dydaktycznej i organizacyjnej.