Quasi - o g艂贸wnych za艂o偶eniach filmu
Zgodnie z formu艂膮 zaj臋膰 praktykowanie humanistyki studenci I roku okcydentalistyki przygotowali projekt, kt贸ry stanowi艂 pr贸b臋 praktycznego zastosowania wiedzy teoretycznej zgromadzonej na podstawie wskazanej literatury i s艂ownik贸w uwzgl臋dniaj膮cych zar贸wno etymologi臋 omawianych poj臋膰, jak i ich znaczenie w j臋zyku polskim.
Efektem pracy student贸w by艂 film zatytu艂owany Quasi, zrealizowany w konwencji mockumentu. Wybieraj膮c ten gatunek filmowy autorzy projektu pr贸bowali podda膰 krytycznej ocenie promowany w dyskursie medialnym wizerunek miasta, nara偶ony wed艂ug student贸w na trywializacj臋. Konfrontuj膮c si臋 zar贸wno z powierzchownymi i nieprzychylnymi opiniami o 艁odzi, jak i dzia艂aniami zmierzaj膮cymi do 鈥瀘dczarowania鈥� negatywnego obrazu miasta, autorzy zamierzali zwr贸ci膰 uwag臋 odbiorc贸w na miejsca i obiekty ich zdaniem niedoceniane, a jednak wyj膮tkowe. Dokonany przez nich wyb贸r wyj膮tkowych miejsc i obiekt贸w zach臋ca do dyskusji, zw艂aszcza w kontek艣cie ich potencjalnej unikatowo艣ci i osobliwo艣ci, a tak偶e u偶ycia ich jako argument贸w do polemiki ze schematycznym oraz poczt贸wkowym wizerunkiem 艁odzi. Trzeba od razu zaznaczy膰, 偶e studenci wykazali si臋 du偶膮 samodzielno艣ci膮 i niezale偶no艣ci膮 w realizacji projektu. Wykorzystuj膮c 艣rodki w艂a艣ciwe dla filmowego medium i wybranego gatunku wyrazili w艂asny pogl膮d na temat tego, co wed艂ug nich kuriozalne i wyj膮tkowe, zapraszaj膮c odbiorc贸w do dyskusji nie tylko nad kluczowymi dla zaj臋膰 kategoriami, ale tak偶e codziennym do艣wiadczeniem estetycznym miasta.
Z perspektywy opiekunki projektu interesuj膮ce jest dla mnie nie tylko to, co studenci ukazali za pomoc膮 obrazu, ale przede wszystkim dob贸r g艂贸wnego poj臋cia i pozosta艂ych kategorii, kt贸rymi pos艂ugiwali si臋 w filmie. W podsumowaniu pierwszej cz臋艣ci filmu narrator wspomina o 鈥瀔uriozalno艣ci鈥� przeciwstawiaj膮c j膮 鈥瀢yj膮tkowo艣ci鈥�. Mamy zatem zar贸wno na poziomie j臋zyka, jak i element贸w wizualnych wyra藕n膮 opozycj臋 pomi臋dzy tym, co w wymiarze aksjologicznym negatywne a pozytywne. Pod膮偶aj膮c za definicjami s艂ownikowymi warto zaznaczy膰, 偶e s艂owo 鈥瀔uriozalne鈥� oznacza膰 mo偶e tak偶e 鈥瀝zadko spotykane, budz膮ce zdumienie swoj膮 niezwyk艂o艣ci膮 lub dziwaczno艣ci膮鈥� (Ba艅ko, 2000, s. 735). 鈥濳uriozalne鈥� czasem u偶ywane jest z odcieniem dezaprobaty (Ba艅ko, 2000, s. 735). I to w艂a艣nie ten 鈥瀘dcie艅 dezaprobaty鈥� zosta艂 moim zdaniem przez student贸w uchwycony i przeciwstawiony wyj膮tkowo艣ci, jako okre艣leniu dowarto艣ciowuj膮cemu i pozytywnemu. Jednocze艣nie u Krzysztofa Pomiana kuriozalno艣膰, a w艂a艣ciwie francuskie curieux, koresponduje z osobliwo艣ci膮 jako tym, co 鈥瀝zadkie鈥�, 鈥瀢yj膮tkowe鈥�, 鈥瀗adzwyczajne鈥� (1996, s. 76). Wida膰 zatem, 偶e na poziomie leksykalnym i teoretycznym zar贸wno s艂owa 鈥瀔uriozalny鈥�, 鈥瀢yj膮tkowy鈥�, jak i zdefiniowane wy偶ej terminy, kt贸re mog膮 funkcjonowa膰 jako nieklasyczne kategorie estetyczne nie s膮 jednoznaczne aksjologicznie.
Warto r贸wnie偶 zauwa偶y膰, 偶e w filmie ani osobliwo艣膰, ani unikatowo艣膰 czy oryginalno艣膰 nie wyst臋puj膮 鈥� w ka偶dym razie na poziomie werbalnym. Autorzy pos艂uguj膮 si臋 jednak ironi膮, metafor膮, kt贸r膮 dostrzec mo偶na w tytule i podtytule filmu 鈥� Quasi 鈥� pierwszy cz艂on wyraz贸w tworz膮cych nazwy i okre艣lenia os贸b, rzeczy lub zjawisk, kt贸re s膮 czym艣 tylko pozornie lub nie s膮 tym w og贸le 鈥� a tak偶e potocznym s艂ownictwem (鈥瀙anie kierowniku鈥�, 鈥瀦apach 偶ulika w powietrzu鈥�, 鈥瀍j mordo鈥�, 鈥瀕ata 90. w pigu艂ce鈥�, 鈥瀞tarbaksik鈥�) przeplataj膮cym si臋 z literackim stylem wypowiedzi.
Quasi w autoanalizie
Praca nad filmem zrealizowanym w semstrze zimowym mia艂a sw膮 kontynuacj臋 w ramach prowadzonych przez prof. Wiolett臋 Kazimiersk膮-Jerzyk w semestrze letnim 2021/2022 zaj臋膰 Recepcja i analiza dzie艂 sztuki. Wykorzystuje si臋 w ich trakcie r贸偶ne metody analizy (formaln膮, tre艣ciow膮, strukturaln膮, intertekstualn膮). Studenci korzystali z nich tak偶e, analizuj膮c w艂asny film. Przygotowali komentarz b臋d膮cy dopowiedzeniem i wyja艣nieniem kluczowych kwestii podj臋tych w Quasi. Uczestnicz膮c w zaj臋ciach mogli skonfrontowa膰 si臋 z w艂asnym dzie艂em, dokona膰 jego krytycznej oceny, jak i nakr臋ci膰 komentarz, w kt贸rym odbiorcy otrzymuj膮 szereg zakulisowych informacji odnosz膮cych si臋 do produkcji Quasi.
Wyb贸r filmu jako formy analizy nie tylko korespondowa艂 z zainteresowaniami autor贸w, ale tak偶e zosta艂 przez nich uznany za atrakcyjne i 鈥炁紋we鈥� dla wsp贸艂czesnego odbiorcy medium. Ponadto, tw贸rcy Quasi odnie艣li si臋 do problem贸w, z kt贸rymi musieli zmierzy膰 si臋 podczas produkcji - mogli pokaza膰 w formie filmowego obrazu. Istotne na przyk艂ad, je艣li nie kluczowe, dla postrzegania miasta (zw艂aszcza dla student贸w spoza 艁odzi) okaza艂y si臋 jesienno-zimowe warunki atmosferyczne, kt贸re zar贸wno inspirowa艂y autor贸w na poziomie koncepcji, jak i stanowi艂y wyzwanie ze wzgl臋d贸w technicznych. Dodatkowym utrudnieniem by艂 brak wsp贸艂pracy ze strony wszystkich uczestnik贸w zaj臋膰, w efekcie autorzy projektu pracowali w kilkuosobowej grupie. Zwrot informacji, jaki mogliby uzyska膰 dzi臋ki opinii os贸b mniej zaanga偶owanych w pisanie scenariusza czy monta偶, by艂 tym, czego oczekiwali i co w ka偶dym dzia艂aniu jest stymuluj膮ce, nawet je艣li nie jest w pe艂ni konstruktywne.
Dzi臋ki filmowi, kt贸ry stanowi komentarz do Quasi dowiadujemy si臋, 偶e powy偶sze problemy mia艂y istotny wp艂yw na konwencj臋 stanowi膮c膮 skuteczn膮 prowokacj臋 do dyskusji nad kategoriami, kt贸re mog膮 zosta膰 strywializowane, o艣mieszone, 鈥瀢zi臋te w nawias鈥�. Warto zauwa偶y膰, 偶e r贸wnie偶 w komentarzu pojawi膮 si臋 ironia oraz ponownie pytanie o kuriozalno艣膰.
Interesuj膮ce jest te偶 i to, 偶e autorzy filmu w szczeg贸lny spos贸b podkre艣laj膮 znaczenie pory roku i atmosfery miejsca dla warto艣ciowania zjawisk oraz obiekt贸w i opisywania ich w kategoriach unikatowo艣ci, osobliwo艣ci, oryginalno艣ci czy kuriozalno艣ci. Obserwacja ta jest cenna nie tylko z punktu widzenia estetyki 偶ycia codziennego, ale r贸wnie偶 samych kategorii, kt贸re w warunkach szerokiego spektrum kontekst贸w ich wyst臋powania, nios膮 ze sob膮 konieczno艣膰 zachowania ostro偶no艣ci przy ich stosowaniu.
Bibliografia:
Ba艅ko, M. (2000). Inny s艂ownik j臋zyka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ba艅ko, M. (2007). Wielki s艂ownik wyraz贸w bliskoznacznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pomian, K. (1996). Zbieracze i osobliwo艣ci. Warszawa: Pa艅stwowy Instytut Wydawniczy.