Gie艂kot (ang. cluttering) to zaburzenie p艂ynno艣ci mowy charakteryzuj膮ce si臋 zbyt szybkim i/lub nieregularnym tempem wypowiedzi, co objawia si臋 m.in. wyst臋powaniem tzw. zwyk艂ych niep艂ynno艣ci w mowie, nieprawid艂owym stosowaniem pauz, akcent贸w wyrazowych i zdaniowych, nadmiern膮 koartykulacj膮 (wymawianie g艂osek z wykorzystaniem uk艂ad贸w narz膮d贸w mowy w艂a艣ciwych dla g艂osek s膮siednich). W艣r贸d cech gie艂kotu wymienia si臋 r贸wnie偶 chaotyczny spos贸b j臋zykowego formu艂owania my艣li.
Mowa bez艂adna nale偶y do tej samej grupy co j膮kanie, czyli zaburze艅 p艂ynno艣ci mowy. Pierwsza wzmianka o gie艂kocie pojawi艂a si臋 w 1717 roku, w 1964 zosta艂a opublikowana prze艂omowa praca 鈥濩luttering鈥� Deso Weissa, a szczeg贸lna intensyfikacja bada艅 nad tym zaburzeniem nast膮pi艂a po 2007 roku, kiedy powo艂ano Mi臋dzynarodowe Stowarzyszenie Gie艂kotu (International Cluttering Association, ICA). Nadal jednak mowa bez艂adna jest nie do ko艅ca zbadana, a przede wszystkim ma艂o znana poza grup膮 specjalist贸w.
鈥� t艂umaczy dr Monika Ka藕mierczak.
Mi臋dzy innymi dlatego dzi艣 trudno dok艂adnie okre艣li膰 skal臋 wyst臋powania gie艂kotu. Na przestrzeni ostatnich dziesi臋cioleci wykonano kilka bada艅 populacyjnych, wed艂ug tych z 2014 roku, gie艂kotem mo偶e by膰 dotkni臋tych np. 1,2 procent dzieci w wieku 10-12 lat. Mowa bez艂adna cz臋sto wsp贸艂wyst臋puje z innymi zaburzeniami, m.in. z j膮kaniem, trudno艣ciami w nauce czy ADHD. Wiele os贸b zmagaj膮cych si臋 z gie艂kotem nie ma 艣wiadomo艣ci swojego zaburzenia lub nigdy nawet nie s艂ysza艂o o mowie bez艂adnej, cho膰 podejrzewa, 偶e 鈥瀋o艣鈥� przeszkadza w skutecznym porozumiewaniu si臋.
Po艣piech spowalniaj膮cy skuteczne dzia艂anie komunikacyjne jest najbardziej charakterystyczn膮 cech膮 osoby z gie艂kotem. Objawy w mowie mog膮 by膰 pot臋gowane przez szybsze tempo 偶ycia, wi臋ksz膮 presj臋 wewn臋trzn膮 (鈥瀙臋d by p臋dzi膰鈥�), wra偶enie konieczno艣ci nad膮偶ania za 艣wiatem, impulsywno艣膰 w dzia艂aniach czy ch臋膰 sprostania wielozadaniowo艣ci. Osoba m贸wi膮ca za szybko i niezrozumiale dla odbiorc贸w mo偶e by膰 postrzegana jako mniej kompetentna w szkole lub w pracy.
艁贸dzka badaczka w swojej pracy naukowej stara si臋 wyr贸偶ni膰 charakterystyczne cechy gie艂kotu, przybli偶y膰 istot臋 mowy bez艂adnej polskim logopedom, pacjentom/klientom oraz ich rodzicom. Nie ogranicza si臋 przy tym do dzielenia sw膮 wiedz膮 na 艂amach naukowych periodyk贸w i podczas konferencji po艣wi臋conych zaburzeniom mowy. W listopadzie 2021 roku z jej inicjatywy powsta艂a na Facebooku strona GRUPA G (JAK GIE艁KOT), skupiaj膮ca osoby zainteresowane problematyk膮 tego zaburzenia mowy. Dr Ka藕mierczak stale poszukuje te偶 nowych narz臋dzi i metod do pracy logopedycznej.
Jaki艣 czas temu zacz臋艂am zastanawia膰 si臋, czy dzi臋ki zastosowaniu metafor osoby zmagaj膮ce si臋 z gie艂kotem b臋d膮 w stanie precyzyjniej scharakteryzowa膰 sw贸j spos贸b my艣lenia i m贸wienia. Okaza艂o si臋, 偶e u偶ycie j臋zyka metaforycznego u艂atwia opisanie tego zaburzenia mowy w procesie diagnozy oraz na kolejnych etapach terapii. Pog艂臋biona analiza oraz wi臋ksza (samo)艣wiadomo艣膰 pomagaj膮 pacjentom/klientom zrozumie膰, z czego wynikaj膮 ich trudno艣ci w komunikacji, a logopedom 鈥� trafnie identyfikowa膰 problemy i lepiej wspiera膰 osoby z gie艂kotem.
- opowiada dr Ka藕mierczak.
Dzia艂alno艣膰 badawcza i popularyzatorska dr Moniki Ka藕mierczak zosta艂a doceniona na forum mi臋dzynarodowym. W najnowszym newsletterze ICA - 鈥濼he T.R.A.D.E鈥� ukaza艂y si臋 artyku艂y przybli偶aj膮ce najnowsze jej publikacje, wyst膮pienia konferencyjne oraz dzia艂alno艣膰 facebookowej grupy prowadzonej przez badaczk臋 z 鲍艁.
Redakcja: Centrum Promocji 鲍艁