Aedes japonicus Theobald, 1901 (fot. Jaros艂aw Brodecki)
Czy czeka nas komarowy urodzaj?
Jak wyja艣nia Kamil S艂omczy艅ski, przewidywanie liczby komar贸w w danym sezonie to trudne zadanie. Wiele zale偶y od pogody: temperatury, opad贸w i wilgotno艣ci. Zmiany klimatyczne dodatkowo komplikuj膮 sytuacj臋. Cieplejsze i bardziej wilgotne warunki sprzyjaj膮 szybkiemu rozwojowi larw. Paradoksalnie to my sami cz臋sto tworzymy idealne warunki dla komar贸w, zostawiaj膮c w ogrodach pojemniki z wod膮, beczki na deszcz贸wk臋 czy nieczyszczone rynny.
Nowi go艣cie z zagranicy
W Polsce 偶yje ponad 50 gatunk贸w komar贸w. Ostatnio do艂膮czy艂 do nich Aedes japonicus, czyli doskwier japo艅ski - gatunek inwazyjny, kt贸ry najprawdopodobniej przyw臋drowa艂 do Europy w艣r贸d transport贸w opon. Klimat w naszym kraju staje si臋 coraz bardziej przyjazny dla takich przybysz贸w, a z nimi ro艣nie te偶 ryzyko przenoszenia nowych chor贸b.
Choroby i zagro偶enia
Komary mog膮 by膰 wektorami niebezpiecznych patogen贸w, takich jak wirus gor膮czki Zachodniego Nilu, dengi, Ziki czy paso偶yt贸w malarii. W Polsce potwierdzono ju偶 przypadek lokalnego zachorowania na gor膮czk臋 Zachodniego Nilu. Cho膰 ryzyko epidemiologiczne wci膮偶 uznawane jest za niskie, rosn膮ca mobilno艣膰 ludzi i zmiany klimatyczne mog膮 ten stan szybko zmieni膰.
Czy komary lubi膮 ,,s艂odk膮 krew"?
Mit czy prawda? C贸偶, to skomplikowane. Komary wybieraj膮 swoje ofiary na podstawie trzech g艂贸wnych czynnik贸w: dwutlenku w臋gla (czyli tego, co wydychamy), temperatury cia艂a oraz sk艂adu chemicznego potu. Niekt贸rzy z nas s膮 po prostu bardziej atrakcyjni dla komar贸w - to mo偶e mie膰 zwi膮zek z metabolizmem, hormonami czy grup膮 krwi (niekt贸re badania sugeruj膮, 偶e komary cz臋艣ciej wybieraj膮 osoby z grup膮 0).
Dlaczego nie mo偶na komar贸w po prostu wyt臋pi膰?
Komary to cz臋艣膰 ekosystemu. S膮 pokarmem dla wielu zwierz膮t, takich jak ptaki, nietoperze czy p艂azy. Dodatkowo, masowe opryski chemiczne zabijaj膮 nie tylko komary, ale r贸wnie偶 po偶yteczne owady, w tym zapylacze. Lepszym podej艣ciem jest monitorowanie i ograniczanie ich populacji w miastach, gdzie zagro偶enie dla ludzi jest najwi臋ksze. Najlepszym sposobem na to jest zachowanie lokalnej bior贸偶norodno艣ci.
Badania w czterech miastach Polski
Kamil S艂omczy艅ski i Jaros艂aw Brodecki koordynuj膮 projekt realizowany przez Studenckie Ko艂o Naukowe Biolog贸w Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Celem projektu jest opracowanie strategii monitoringu komar贸w jako nosicieli wirus贸w w miastach: 艁odzi, Warszawie, Wroc艂awiu i Krakowie. Zesp贸艂 prowadzi badania w parkach, ogrodach dzia艂kowych, a nawet ogrodach zoologicznych. Komary 艂apane w specjalne pu艂apki s膮 analizowane pod k膮tem obecno艣ci wirus贸w i ich r贸偶norodno艣ci genetycznej.
Po co to wszystko?
Wyniki bada艅 pozwol膮 lepiej zrozumie膰, gdzie i w jakich warunkach komary si臋 rozwijaj膮, jakie gatunki dominuj膮 i jakie patogeny mog膮 przenosi膰. To z kolei umo偶liwi stworzenie skutecznych strategii przeciwdzia艂ania epidemiom w miastach.
Wybieg w 艂贸dzkim ZOO, z kt贸rego pobierane s膮 larwy komar贸w (fot. Kamil S艂omczy艅ski)
Wnioski?
Komary s膮 uci膮偶liwe, czasem gro藕ne, ale s膮 te偶 cz臋艣ci膮 naszej przyrody. Zamiast je t臋pi膰, warto nauczy膰 si臋 z nimi wsp贸艂istnie膰 i skutecznie si臋 chroni膰. Projekt zespo艂u z Uniwersytetu 艁贸dzkiego to krok w stron臋 m膮drej i naukowej profilaktyki.
Kamil S艂omczy艅ski 鈥� student Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska Uniwersytetu 艁贸dzkiego na kierunku Biologia (studia magisterskie, spec. biologia 艣rodowiskowa), kt贸rego zainteresowania naukowe skupiaj膮 si臋 na entomologii, a w szczeg贸lno艣ci ekologii komar贸w. Aktualnie w swojej pracy badawczej zajmuje si臋 r贸偶norodno艣ci膮 i fenologi膮 komar贸w w ekosystemach miejskich. Interesuje si臋 r贸wnie偶 wp艂ywem zmian klimatu i urbanizacji na rozmieszczenie gatunk贸w komar贸w oraz ich potencja艂 jako wektor贸w chor贸b.
Projekt finansowany ze 艣rodk贸w bud偶etu pa艅stwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego w ramach Programu 鈥濻tudenckie ko艂a naukowe tworz膮 innowacje鈥�.
Materia艂: Kamil S艂omczy艅ski, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Zdj臋cia: Kamil S艂omczy艅ski, Jaros艂aw Brodecki, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Kamila Knol-Micha艂owska, Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁