Pandemia COVID-19 zintensyfikowa艂a globaln膮 dyskusj臋 nad zasadno艣ci膮 szczepie艅 ochronnych. Z jednej strony naukowcy i lekarze podkre艣laj膮 ich bezpiecze艅stwo oraz rol臋 w eliminowaniu wielu gro藕nych chor贸b. Z drugiej 鈥� reprezentanci ruch贸w antyszczepionkowych prowadz膮 narracj臋 opart膮 strachu i teoriach spiskowych.
Jednolity model dla UE
W ramach swojego projektu Sebastian Czechowicz, poprzez analiz臋 modeli obowi膮zuj膮cych w r贸偶nych krajach, szuka najskuteczniejszych rozwi膮za艅 prawnych dotycz膮cych szczepie艅, kt贸re zapewniaj膮 utrzymanie wysokich wska藕nik贸w wyszczepienia w krajach Europy. Skuteczno艣膰 poszczeg贸lnych regulacji 艂贸dzki badacz okre艣la na podstawie statystyk szczepie艅 dzieci oraz raport贸w z poszczeg贸lnych kraj贸w. Stworzony przez badacza model m贸g艂by sta膰 si臋 wzorcem dla wszystkich kraj贸w UE, kt贸re stoj膮 w obliczu powa偶nych wyzwa艅 dotycz膮cych wzrostu odsetka niezaszczepionych dzieci.
Zach臋ca膰 czy kara膰?
Wyb贸r kraj贸w, kt贸rych regulacje sta艂y si臋 przedmiotem jego analizy, nie jest przypadkowy. Polska, Rumunia i Wielka Brytania reprezentuj膮 bowiem bardzo r贸偶ne modele prawne dotycz膮ce szczepie艅 ochronnych. W Polsce s膮 one zabezpieczone sankcjami represyjnymi 鈥� rodzice lub opiekunowie prawni, kt贸rzy nie zaszczepi膮 dzieci, podlegaj膮 karze. W Rumunii odpowiedzialno艣膰 za szczepienia spoczywa na instytucjach o艣wiatowych, czyli 偶艂obkach i przedszkolach, kt贸re nie mog膮 przyjmowa膰 niezaszczepionych dzieci. Je艣li si臋 do tego zakazu nie stosuj膮, mog膮 podlega膰 wysokim karom finansowym. Naj艂agodniejszy jest za艣 model brytyjski, kt贸ry koncentruje si臋 na szeroko rozumianej komunikacji lekarzy z rodzicami.
Czy mo偶na postawi膰 tez臋, 偶e im prawo jest surowsze, tym egzekwowanie szczepie艅 skuteczniejsze? Niekoniecznie. Sebastian Czechowicz opiera si臋 w swoich badaniach na danych statystycznych, kt贸re ukazuj膮 nieskuteczno艣膰 modeli represyjnych. W Polsce i Rumunii z roku na rok wzrasta odsetek dzieci niezaszczepionych. Jak zauwa偶a badacz, niepodejmowanie 偶adnych krok贸w legislacyjnych przez ustawodawc臋 w Polsce spowodowa艂o, 偶e w 2020 odnotowano ponad 50 tys. przypadk贸w uchylania si臋 od obowi膮zkowych szczepie艅 ochronnych. Dla por贸wnania 鈥� w 2010 roku by艂o ich tylko 3,5 tys.
Prowadzone od kilku lat analizy doprowadzi艂y mnie do przekonania, 偶e obecne regulacje krajowe s膮 nieskuteczne, a zr贸偶nicowane podej艣cie do szczepie艅 ochronnych dzieci w Europie nie sprzyja kompleksowemu rozwi膮zaniu problemu.
鈥� zauwa偶a badacz.
笔辞飞谤贸迟 niebezpiecznych chor贸b
Wzrostowa tendencja liczby przypadk贸w nieszczepienia dzieci dotyczy nie tylko Polski, ale i ca艂ej Europy. Zosta艂a ju偶 dostrze偶ona przez 艢wiatow膮 Organizacj臋 Zdrowia oraz European Centre for Disease Prevention and Control. Wskazuj膮 one, 偶e sprowadza to niebezpiecze艅stwo powrotu niekt贸rych chor贸b zaka藕nych. Zw艂aszcza w dobie powszechnej globalizacji biologiczne czynniki chorobotw贸rcze, kt贸re nie znaj膮 granic pa艅stwowych, mog膮 艂atwiej przenosi膰 si臋 na nowe tereny.
Problem zachowania wysokich wska藕nik贸w wyszczepienia spo艂ecze艅stwa europejskiego jest immanentnym sk艂adnikiem utrzymania zdrowia publicznego Europejczyk贸w na odpowiednim poziomie.
鈥� podkre艣la Sebastian Czechowicz.
Strach i manipulacja
Op艂akane skutki dla 偶ycia i zdrowia ludzi mo偶e mie膰 rosn膮ca aktywno艣膰 antyszczepionkowc贸w, kt贸rzy propaguj膮 cz臋sto niesprawdzone informacje o w膮tpliwej jako艣ci naukowej, bazuj膮c na strachu wielu ludzi przed szczepieniami.
Ruchy antyszczepionkowe funkcjonuj膮 przewa偶nie w przestrzeni internetowej. Popularno艣膰 zyskuj膮 przez podawanie w w膮tpliwo艣膰 skuteczno艣ci i bezpiecze艅stwa szczepie艅 ochronnych, np. przeciwko ospie, odrze czy gru藕licy. Uznaj膮 obowi膮zek szczepie艅 ochronnych za naruszanie praw cz艂owieka.
W Polsce na przyk艂ad doprowadzi艂o to w 2018 roku do skierowania do Sejmu obywatelskiego projektu ustawy zak艂adaj膮cego likwidacj臋 obowi膮zkowych szczepie艅 ochronnych, gdy偶 rzekomo ich wykonywanie 鈥瀗arusza艂o prawo do wolno艣ci rodzic贸w, a tak偶e godno艣膰 osoby ludzkiej鈥�. By艂o to dzia艂anie wymierzone w obowi膮zuj膮cy model zapewniaj膮cy szeroki katalog obowi膮zkowych szczepie艅 ochronnych dzieci. Projekt nie zyska艂 aprobaty w艂adzy ustawodawczej, lecz pokazuje skal臋 zjawiska. Zebranie podpis贸w ponad 100 tys. obywateli pod tym projektem 艣wiadczy o skuteczno艣ci ruch贸w antyszczepionkowych.
鈥� komentuje 艂贸dzki badacz.
Granty IDUB U艁
Inicjatywa Doskona艂o艣ci 鈥� Uczelnia Badawcza U艁 to konkursy grantowe, w ramach kt贸rych Uniwersytet 艁贸dzki finansuje pomys艂y badawcze swoich naukowc贸w i doktorant贸w. Poprzez wspieranie ich w uprawianiu dobrej nauki uczelnia realizuje strategi臋 d膮偶enia do doskona艂o艣ci badawczej we wszystkich dziedzinach i dyscyplinach. Konkursy s艂u偶膮 tak偶e umi臋dzynarodowieniu 鈥� rozwijaniu i zacie艣nianiu wsp贸艂pracy uniwersytetu z badaczami z zagranicy. W ramach grant贸w skierowanych do naukowc贸w spoza uczelni do zespo艂u U艁 do艂膮czaj膮 do艣wiadczeni i m艂odzi badacze. Sprzyja to fuzji do艣wiadcze艅 i podnoszeniu potencja艂u naukowego uniwersytetu, wspiera nawi膮zywanie kontakt贸w i mobilno艣膰 pracownik贸w.
Granty s膮 finansowane w ramach zwi臋kszonej o 2% subwencji dla uczelni, kt贸re w 2019 roku przyst膮pi艂y do konkursu (IDUB). Uniwersytet 艁贸dzki b臋dzie otrzymywa艂 dodatkowe 艣rodki na badania naukowe do 2026 roku. Wewn臋trzne konkursy grantowe s膮 realizowane od 2020 roku.
Obecnie, w II edycji kwot膮 ponad 3 miliona z艂otych dofinansowano m艂odych, do艣wiadczonych badaczy oraz doktorant贸w w takich konkursach grantowych, jak: IDUB U艁 鈥濭ranty dla m艂odych i do艣wiadczonych badaczy鈥� oraz 鈥濪oktoranckie granty badawcze鈥�.
Materia艂 藕r贸d艂owy: mgr Sebastian Czechowicz, SDNS U艁; redakcja: Mateusz Grabowski z Centrum Obs艂ugi Student贸w i Doktorant贸w U艁