Obecne prace r贸偶ni膮 si臋 od poprzednich skal膮, czyli odej艣ciem od wykonywanych przewa偶nie r臋cznie wykop贸w sonda偶owych i odwiert贸w na rzecz r贸wnolegle przylegaj膮cych do siebie pas贸w wykop贸w o szeroko艣ci 1鈥�3 m, uzyskiwanych przy wykorzystaniu minikoparek. Cz臋艣膰 prac wykonywanych musi by膰 nadal r臋cznie ze wzgl臋du na silnie zadrzewiony teren. Efektem tak prowadzonych bada艅 jest szerokop艂aszczyznowy ogl膮d badanej powierzchni przy zachowaniu mo偶liwo艣ci precyzyjnego 艣ledzenia stratygrafii w 艣cianach wykop贸w. W terenie le艣no-polnym, jakim jest dawny poligon na Brusie, pozwala to na niemal ca艂kowite przebadanie ca艂ej powierzchni wyznaczonych sektor贸w, co w kolejnych sezonach badawczych powinno doprowadzi膰 do pe艂nej weryfikacji archeologicznej obszar贸w wytypowanych na podstawie zezna艅, wspomnie艅, archiwalnych zdj臋膰 lotniczych oraz nieinwazyjnej prospekcji terenowej.
W tym roku badania ukierunkowane by艂y w szczeg贸lno艣ci na odnalezienie miejsca poch贸wku kpt. Stanis艂awa Sojczy艅skiego 鈥濿arszyca鈥� i siedmiu innych 偶o艂nierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego straconych na mocy wyroku Wojskowego S膮du Rejonowego w 艁odzi 19 lutego 1947 r. Naukowcy z Biura Poszukiwa艅 i Identyfikacji IPN pozyskali z Centralnego Archiwum Wojskowego zdj臋cia lotnicze poligonu z r贸偶nych okres贸w Polski Ludowej. Uda艂o im si臋 r贸wnie偶 pozyska膰 z archiw贸w ameryka艅skich wysokiej jako艣ci zdj臋cia tego obszaru z 1942 r. Na ich podstawie badacze z IPN oraz Instytutu Archeologii U艁 wytypowali zupe艂nie nowy obszar badawczy, znajduj膮cy si臋 z przodu strzelnicy do broni d艂ugiej.
Sporz膮dzony zosta艂 szczeg贸艂owy zarys obwa艂owa艅 strzelnicy (stan na 1949 r.) na podk艂adzie ortofotomapy z 2021 r. Przy u偶yciu odbiornika GPS uchwycono punkty skrajne nast臋puj膮cych obiekt贸w: dwa kulochwyty strzelnicy do broni kr贸tkiej, budynek przy strzelnicy do broni kr贸tkiej, g艂贸wny budynek strzelnicy, droga dojazdowa do g艂贸wnego budynku strzelnicy. Wyznaczony do bada艅 obszar koresponduje z zeznaniami nie偶yj膮cego ju偶 prokuratora wojskowego Henryka Szweda, obecnego przy egzekucji kpt. Stanis艂awa Sojczy艅skiego 鈥濿arszyca鈥� i siedmiu innych 偶o艂nierzy. Przes艂uchany w 1993 r. prokurator kierowa艂 si臋 lokalizacj膮 obiekt贸w, kt贸re wybudowane zosta艂y dopiero w latach 60. XX w. Teren strzelnicy zosta艂 bowiem diametralnie przebudowany w艂a艣nie na prze艂omie lat 60. i 70. XX w., co mocno zatar艂o 艣lady tej komunistycznej zbrodni.
Podczas tegorocznych bada艅 przebadano rozleg艂y teren o powierzchni blisko 52 ar贸w. W ich wyniku odnaleziono niepe艂ny szkielet nale偶膮cy do jednej osoby. Szcz膮tki nie znajdowa艂y si臋 w uk艂adzie anatomicznym, lecz by艂y wt贸rnie przemieszane. Prawdopodobnie natrafiono na nie podczas przebudowy strzelnicy w latach 60. i 70. XX w.鈥� gr贸b zosta艂 zniszczony, a pochodz膮ca z niego ziemia wraz ze szcz膮tkami pos艂u偶y艂a do usypania jednego z wa艂贸w strzelnicy do broni d艂ugiej. Szcz膮tki poddane zosta艂y ogl臋dzinom antropologicznym, podczas kt贸rych pobrano materia艂 kostny do dalszych bada艅 genetycznych. W ramach prac badawczych uchwycono tak偶e podziemne relikty budynk贸w zwi膮zanych ze strzelnicami wojskowymi z r贸偶nych okres贸w funkcjonowania poligonu na Brusie w XX w. Odkryto i zinwentaryzowano tak偶e kilkaset artefakt贸w 艣wiadcz膮cych o przesz艂o艣ci poligonu, m.in elementy amunicji r臋cznej broni palnej oraz innego wyposa偶ania wojskowego, fragmenty oraz zachowane w ca艂o艣ci egzemplarze ceramicznej i szklanej zastawy sto艂owej.
Prace wykonywane by艂y pod kierunkiem dr. Tomasza Borkowskiego z Biura Poszukiwa艅 i Identyfikacji IPN oraz dr. Olgierda 艁awrynowicza z Instytutu Archeologii U艁 przy sta艂ym merytorycznym i organizacyjnym wsparciu dr. Krzysztofa Latochy (BPiI IPN, Oddzia艂 IPN w 艁odzi). W badaniach wzi臋li udzia艂 tak偶e dr Micha艂 Nowak (BPiI IPN), mgr Aleksandra Dolewska-Szafra艅ska (BPiI IPN, Oddzia艂 IPN w 艁odzi), mgr Agata W膮sewicz-Madejek (BPiI IPN, Oddzia艂 IPN w Poznaniu), mgr Bartosz Kida (BPiI IPN, Oddzia艂 IPN we Wroc艂awiu) oraz studenci archeologii Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Dzia艂ania w terenie na bie偶膮co konsultowane by艂y z prof. Krzysztofem Szwagrzykiem, Dyrektorem Biura Poszukiwa艅 i Identyfikacji IPN oraz prof. Marianem G艂oskiem, kt贸ry w 2008 r. zapocz膮tkowa艂 wieloletnie prace archeologiczne na Brusie.
Prowadz膮cy badania chcieliby serdecznie podzi臋kowa膰 Urz臋dowi Miasta 艁odzi za udost臋pnienie terenu oraz pomoc w organizacji prac, a tak偶e 偶o艂nierzom z 25 Brygady Kawalerii Powietrznej w Tomaszowie Mazowieckim za codzienne zabezpieczenie saperskie i ambulatoryjne.
Tekst: dr Krzysztof Latocha, dr Olgierd 艁awrynowicz
Fot. O. 艁awrynowicz, K. Latocha, D. Kacprowicz, A. Szel膮g