艢rodowisko miejskie jest terenem ekstremalnie przekszta艂conym przez cz艂owieka. W mie艣cie mamy wysokie budynki, niewielkie tereny zielone kontrolowane przez cz艂owieka, zupe艂nie inny sk艂ad gatunkowy ro艣lin. Zw艂aszcza mikroklimat, temperatura i wilgotno艣膰 r贸偶ni膮 si臋 w miastach i na s膮siednich terenach podmiejskich 鈥� podkre艣la dr Maciej Kami艅ski z Katedry Badania R贸偶norodno艣ci Biologicznej, Dydaktyki i Bioedukacji .
Mog艂oby si臋 wydawa膰, 偶e miasto b臋dzie obszarem niego艣cinnym dla dzikich zwierz膮t. Tymczasem niekt贸re gatunki ptak贸w doskonale odnajduj膮 si臋 w mie艣cie. A nawet s膮 takie gatunki, kt贸re wr臋cz preferuj膮 艣rodowisko miejskie. Te ptaki tworz膮 miejskie populacje, kt贸re s膮 liczniejsze lub osi膮gaj膮 wi臋ksze zag臋szczenie ni偶 populacje w 艣rodowiskach naturalnych. Mo偶e to 艣wiadczy膰 o tym, 偶e niekt贸re gatunki ptak贸w mog膮 dobrze dostosowa膰 si臋 do tak nienaturalnych, miejskich warunk贸w
鈥� wyja艣nia dr Kami艅ski.
Modraszka, to jeden z gatunk贸w sikor, kt贸re 艂atwo zaobserwowa膰 zim膮 w mie艣cie.
Kto wybiera miasto?
W艣r贸d tych gatunk贸w wymieni膰 mo偶na kosa, kt贸ry z upodobaniem gniazduje na terenach parkowych i innych miejskich terenach zielonych. 鈥� Te ptaki osi膮gaj膮 w mie艣cie znacznie wi臋ksze zag臋szczenie populacji ni偶 na terenach le艣nych, kt贸re by艂y ich pierwotnymi terenami 鈥� wyja艣nia dr Kami艅ski. 鈥� Co ciekawe jest to gatunek zasiedlaj膮cy miasta od niedawna, pierwsze l臋gi kosa w 艁odzi odnotowano w latach 50.
Kolejne ptaki, kt贸re 艂atwo spotka膰 w mie艣cie to sikory, bogatka i modraszka, kt贸rych populacje s膮 liczne zar贸wno na terenach zabudowanych, jak i pozamiejskich. Od niedawna, liczne w miastach s膮 r贸wnie偶 pleszki, sympatyczne szaro-rude ptaki wr贸blowe. Nie spos贸b tak偶e nie wspomnie膰 o go艂臋biach. 鈥� Tutaj sytuacja jest nieco inna 鈥� podkre艣la dr Kami艅ski. 鈥� To gatunek, kt贸remu poprzez udomowienie u艂atwili艣my kolonizacj臋 miast. Niemniej jednak, miejskie go艂臋bie to zwierz臋ta dzikie.
Nie spos贸b przeoczy膰 w miastach du偶ych i licznych ptak贸w krukowatych. Od nieco ponad stu lat w miastach gniazduj膮 sroki, kt贸rych charakterystyczne kuliste gniazda 艂atwo zauwa偶y膰 na rosn膮cych w mie艣cie drzewach. Z kolei kawki wybieraj膮 obszary miejskie, poniewa偶 ch臋tnie gniazduj膮 w otworach wysokich budynk贸w. 鈥� Do miejskich ptak贸w mo偶na te偶 z powodzeniem zaliczy膰 gawrony, kt贸re 艂atwo zauwa偶y膰, poniewa偶 zbijaj膮 si臋 w liczne stada i przylatuj膮 do miast w okresie zimowym 鈥� dodaje dr Kami艅ski. 鈥� Jednocze艣nie jest to gatunek wpisany na czerwon膮 list臋 ptak贸w Polski w kategorii gatunk贸w nara偶onych na wygini臋cie. Gawrony jako ptaki l臋gowe gwa艂townie zmniejszaj膮 swoj膮 liczebno艣膰, poniewa偶 ich gniazda s膮 usuwane przez ludzi. Kto wie, czy za kilkadziesi膮t lat widok gawrona w mie艣cie nie b臋dzie rzadko艣ci膮.
Kolejnym gatunkiem, bardzo uwa偶nie obserwowanym przez badaczy jest 艂yska, jest to gatunek ptaka wodnego, kt贸ry w艂a艣nie teraz kolonizuje polskie miasta. 鈥� Jest to ptak wodny, zwi膮zany z ro艣linno艣ci膮 szuwarow膮, a tej w miastach jest niewiele 鈥� m贸w dr Kami艅ski. 鈥� Tymczasem ptaki tego gatunku z sukcesem osiedlaj膮 si臋 w miastach i przystosowuj膮 si臋 do nowych warunk贸w. To niezwykle interesuj膮ce zjawisko, bo dzieje si臋 dos艂ownie na naszych oczach.
Bogatki przy karmniku.
Czemu lepiej 偶yje si臋 w mie艣cie?
Wszystko wskazuje na to, 偶e w okresie zimowym niekt贸rym ptakom 偶yje si臋 w mie艣cie lepiej, ni偶 na terenach pierwotnie przez nie wybieranych. 鈥� Wp艂yw na to zjawisko ma wiele czynnik贸w 鈥� podkre艣la dr Kami艅ski. 鈥� Przede wszystkim b臋dzie to 艂atwo艣膰 zdobywania pokarmu, co szczeg贸lnie zim膮 ma ogromne znaczenie. Po pierwsze ptaki 鈥瀖iejskie鈥� mog膮 liczy膰 na obfito艣膰 po偶ywienia pozostawianego przez ludzi, a czasami nawet na celowe dokarmianie. Po drugie w mie艣cie rosn膮 ro艣liny, kt贸rych owoce s膮, szczeg贸lnie zim膮, dla ptak贸w bardzo atrakcyjne, jak cho膰by jarz臋bina, winobluszcz czy czeremchy. Ptaki ch臋tnie wybieraj膮 ten pokarm ze wzgl臋du na du偶膮 zawarto艣膰 cukru.
Kolejnym aspektem, kt贸ry mo偶e mie膰 znaczenie dla ptak贸w jest temperatura 鈥� w mie艣cie jest po prostu cieplej. 鈥� Ma to niebagatelny wp艂yw na ptaki, kt贸re z jednej strony potrzebuj膮 dzi臋ki temu nieco mnie energii, 偶eby si臋 ogrza膰, a po drugie 艂atwiej im dosta膰 si臋 do po偶ywienia, poniewa偶 pokrywa 艣nie偶na w mie艣cie utrzymuje si臋 znacznie kr贸cej ni偶 poza nim 鈥� wyja艣nia badacz.
Co ciekawe, wp艂yw na osiad艂y tryb 偶ycia 鈥瀖iejskich鈥� ptak贸w b臋dzie te偶 mia艂o鈥� 艣wiat艂o. 鈥� Zim膮 dzie艅 jest kr贸tszy, wi臋c czasu na poszukiwanie pokarmu jest mniej 鈥� podkre艣la dr Kami艅ski. 鈥� Tymczasem tak zwane 鈥瀦anieczyszczenie 艣wiat艂em鈥�, sk膮din膮d zjawisko o wielu negatywnych konsekwencjach, przyczynia si臋 do zmian aktywno艣ci dobowej i wyd艂u偶a czas 偶erowania ptak贸w przebywaj膮cych w mie艣cie.
Ferie w mie艣cie
Naukowcy obserwuj膮, 偶e niekt贸re gatunki ptak贸w, kt贸re do niedawna migrowa艂y na zim臋, teraz pozostaj膮 w miastach. 鈥� Chodzi g艂贸wnie o populacje miejskie tych ptak贸w, na przyk艂ad sikor 鈥� m贸wi dr Kami艅ski. 鈥� Sikory zasiedlaj膮ce dzikie tereny odlatuj膮 do Europy po艂udniowo-zachodniej. Tymczasem ich miejscy krewni zostaj膮 na zim臋 w Polsce. Wp艂yw na to zjawisko ma na pewno ocieplenie klimatu, kt贸re sprawia, 偶e zimy s膮 coraz 艂agodniejsze, ale r贸wnie偶 dostosowanie si臋 ptak贸w do warunk贸w panuj膮cych w mie艣cie.
Proces kolonizacji teren贸w miejskich i przystosowywania si臋 gatunk贸w do 偶ycia w mie艣cie w ekologii nazywany jest synurbizacj膮. 鈥� Obserwujemy i badamy zmiany w zachowaniu czy trybie 偶ycia ptak贸w. Czasem tak偶e zmiany morfologiczne, czyli zmiany wygl膮du czy rozmiaru. Temu zjawisku towarzysz膮 tak偶e zmiany genetyczne 鈥� m贸wi dr Kami艅ski. 鈥� To bardzo ciekawe i warte badania procesy.
Warto wi臋c przyjrze膰 si臋 ptakom w mie艣cie. 鈥� To najliczniejsza gromada kr臋gowc贸w l膮dowych na 艣wiecie i jednocze艣nie najliczniejsza gromada kr臋gowc贸w w polskiej faunie 鈥� podkre艣la dr Kami艅ski. 鈥� Ptaki towarzysz膮 nam przez ca艂y czas, nie spos贸b wyj艣膰 z domu i nie napotka膰 kliku z nich, warto wi臋c je obserwowa膰. Zim膮 jest to 艂atwe, poniewa偶 mo偶emy je zaprosi膰 do siebie, wystawiaj膮c karmnik.
S贸jka zwyczajna w zimowej scenerii.
惭补迟别谤颈补艂测:
Tekst: Justyna Kowalewska (3PR)
Zdj臋cia: Sebastian Linczewski