dr Magdalena Zadworna (fot. Bartosz Ka艂u偶ny, Centrum Promocji U艁)
Wyzwania zwi膮zane z wiekiem
Wa偶nym wyzwaniem wydaje si臋 zrozumienie indywidualnego do艣wiadczenia podesz艂ego wieku. Generalnie osoby starsze zg艂aszaj膮 wi臋cej pozytywnych postaw wobec starzenia si臋 ni偶 osoby m艂odsze. Jednak przekonania na temat starzenia si臋 mog膮 sta膰 si臋 bardziej negatywne w obecno艣ci wyzwa艅 zwi膮zanych z wiekiem. W jesieni 偶ycia staj膮 bowiem przed jednostk膮 specyficzne zadania, do kt贸rych nale偶膮: przystosowanie si臋 do spadku si艂 fizycznych, emerytury i zmniejszonych dochod贸w, pogodzenie si臋 ze 艣mierci膮 wsp贸艂ma艂偶onka, bliskich i perspektyw膮 w艂asnej 艣mierci oraz dokonywania bilansu swojego 偶ycia.
W obszarze psychologii poszukiwanie wymiar贸w tzw. pomy艣lnego starzenia si臋 zak艂ada mi臋dzy innymi prowadzenie bada艅 z wykorzystaniem dostosowanych kulturowo, rzetelnych i trafnych kwestionariuszy. Identyfikowanie pozytywnych aspekt贸w adaptacji do p贸藕nego wieku mo偶e da膰 z kolei podstawy do kreowania program贸w promocji zdrowia i wzmacniania dobrostanu os贸b starszych.
- m贸wi dr Magdalena Zadworna.
Konieczno艣膰 poszukiwania czynnik贸w sprzyjaj膮cych wysokiej jako艣ci 偶ycia na ostatnim jego etapie podkre艣li艂o Zgromadzenie Og贸lne Narod贸w Zjednoczonych, og艂aszaj膮c lata 2021鈥�2030 Dekad膮 Zdrowego Starzenia Si臋 ().
Positive aging 鈥� koncepcja pozytywnego starzenia si臋
Pozytywne postawy wobec w艂asnego wieku mog膮 r贸wnie偶 by膰 powi膮zane z innymi wymiarami tzw. pozytywnego starzenia si臋 鈥� realizacj膮 zada艅 rozwojowych, dobrostanem, m膮dro艣ci膮, ni偶szym ryzykiem depresji i tendencjami do tzw. gerotranscendencji, czyli specyficznej przemiany osobowej i adaptacji do zmian zwi膮zanych ze staro艣ci膮. S膮 to jednak obszary dot膮d s艂abo poznane.
Brakuje r贸wnie偶 polskoj臋zycznego narz臋dzia pomiaru postaw wobec w艂asnego starzenia si臋. Mimo, i偶 koncepcje pomy艣lnego/pozytywnego starzenia si臋 (succesfull /healthy /active /positive aging) zyskuj膮 coraz wi臋ksz膮 popularno艣膰, nadal wyst臋puj膮 luki w zakresie empirycznej oceny relacji mi臋dzy r贸偶nymi aspektami pozytywnego funkcjonowania w wieku senioralnymi. Mimo istnienia bogatej wiedzy teoretycznej w zakresie psychologii rozwoju w fazie p贸藕nej doros艂o艣ci, psychologii zdrowia i klinicznej, identyfikacja 鈥瀙omy艣lnej staro艣ci鈥� wci膮偶 jest wyzwaniem.
- t艂umaczy dr Magdalena Zadworna.
Nowe narz臋dzie pomiaru 鈥� nowe mo偶liwo艣ci dla senior贸w
Naszym celem jest zaadaptowanie do warunk贸w polskich nowego narz臋dzia pomiaru, tj. Kwestionariusza Postaw wobec Starzenia si臋 (Attitudes to Ageing Questionnaire) [Laidlaw i wsp., 2007, 2018]. Kwestionariusz umo偶liwi ocen臋 do艣wiadczenia w艂asnego starzenia si臋 w trzech wymiarach 鈥� psychospo艂ecznych strat, zmian fizycznych oraz psychologicznego wzrostu. Badania pos艂u偶膮 r贸wnie偶 ocenie psychospo艂ecznych wymiar贸w pozytywnej adaptacji do wieku senioralnego, czyli zwi膮zk贸w pomi臋dzy realizacj膮 zada艅 rozwojowych, ryzykiem depresji, dobrostanem, m膮dro艣ci膮 i gerotranscendencj膮, czyli przemian膮 osobow膮 w p贸藕nych latach 偶ycia a postawami wobec w艂asnego starzenia si臋.
- dodaje dr Magdalena Zadworna.
Wymiar 鈥瀙sychospo艂ecznych strat" mierzy dostrzegane negatywne do艣wiadczenia zwi膮zane ze starzeniem si臋, obejmuj膮ce straty psychologiczne i spo艂eczne. Wymiar 鈥瀦mian fizycznych" skupia si臋 na do艣wiadczeniu wzgl臋dnego zdrowia i sprawno艣ci oraz osobistego odczucia starzenia si臋. Wymiar 鈥瀙sychologicznego wzrostu鈥� jest wyra藕nie pozytywny i mo偶na go podsumowa膰 jako m膮dro艣膰 osobist膮 zwi膮zan膮 z do艣wiadczeniami dotychczasowego 偶ycia. Trzy wymiary testu odzwierciedlaj膮 zatem pozytywne i negatywne aspekty starzenia si臋.
Nowe narz臋dzie pomiaru zapewni badaczom, ale i praktykom pracuj膮cym z seniorami, mo偶liwo艣膰 oceny indywidualnych do艣wiadcze艅 starzenia si臋. Umo偶liwi tak偶e nowe perspektywy oceny proces贸w adaptacji do wieku senioralnego, wspieraj膮c rozw贸j bada艅 naukowych nad wymiarami pozytywnego starzenia si臋. Wyniki przeprowadzonych bada艅 pos艂u偶y膰 mog膮 do projektowania strategii wspierania rozwoju osobistego w okresie p贸藕nej doros艂o艣ci.
Procesy pozytywnego starzenia si臋 mo偶na bowiem skutecznie wzmacnia膰. Podejmowane oddzia艂ywania poprzedzi膰 nale偶y rzetelnym pomiarem psychometrycznym, co mo偶e by膰 pierwszym krokiem do kszta艂towania samo艣wiadomo艣ci osoby starszej, zar贸wno w wymiarze retrospektywnym, jak i prospektywnym. Kwestionariusz do badania indywidualnych postaw wobec starzenia si臋 znajdzie swoje zastosowanie w o艣rodkach wsparcia dla senior贸w, domach pomocy spo艂ecznej, plac贸wkach s艂u偶by zdrowia i pomocy rodzinie oraz w innych o艣rodkach oferuj膮cych wsparcie psychologiczne dla os贸b starszych.
- podsumowuje badaczka.
Kierownik projektu 鈥濸ostawy wobec w艂asnej staro艣ci. Identyfikacja nowych wymiar贸w pozytywnego starzenia si臋鈥�: dr Magdalena Zadworna. 奥蝉辫贸艂辫谤补肠补: dr Pawe艂 Brudek z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Granty IDUB U艁
Inicjatywa Doskona艂o艣ci 鈥� Uczelnia Badawcza U艁 to konkursy grantowe, w ramach kt贸rych Uniwersytet 艁贸dzki finansuje pomys艂y badawcze swoich naukowc贸w i doktorant贸w. Poprzez wspieranie ich w uprawianiu dobrej nauki uczelnia realizuje strategi臋 d膮偶enia do doskona艂o艣ci badawczej we wszystkich dziedzinach i dyscyplinach. Konkursy s艂u偶膮 tak偶e umi臋dzynarodowieniu 鈥� rozwijaniu i zacie艣nianiu wsp贸艂pracy uniwersytetu z badaczami z zagranicy. W ramach grant贸w skierowanych do naukowc贸w spoza uczelni do zespo艂u U艁 do艂膮czaj膮 do艣wiadczeni i m艂odzi badacze. Sprzyja to fuzji do艣wiadcze艅 i podnoszeniu potencja艂u naukowego uniwersytetu, wspiera nawi膮zywanie kontakt贸w i mobilno艣膰 pracownik贸w.
Granty s膮 finansowane w ramach zwi臋kszonej o 2% subwencji dla uczelni, kt贸re w 2019 roku przyst膮pi艂y do konkursu (IDUB). Uniwersytet 艁贸dzki b臋dzie otrzymywa艂 dodatkowe 艣rodki na badania naukowe do 2026 roku. Wewn臋trzne konkursy grantowe s膮 realizowane od 2020 roku.
Obecnie, w II edycji kwot膮 ponad 3 miliona z艂otych dofinansowano m艂odych, do艣wiadczonych badaczy oraz doktorant贸w w takich konkursach grantowych, jak: IDUB U艁 鈥濭ranty dla m艂odych i do艣wiadczonych badaczy鈥� oraz 鈥濪oktoranckie granty badawcze鈥�.
惭补迟别谤颈补艂: dr Magdalena Zadworna,
Redakcja: Iwona Ptaszek-Zieli艅ska, fot. Bartosz Ka艂u偶ny, Centrum Promocji U艁