W projekcie finansowanym ze 艣rodk贸w Studenckich Grant贸w Badawczych U艁 bada艂a Pani, jak obecno艣膰 koni wp艂ywa na koncentracj臋 uwagi i rytm serca cz艂owieka. Co uda艂o si臋 Pani ustali膰?
Por贸wnywa艂am osoby, kt贸re, na co dzie艅 pracuj膮 z ko艅mi oraz osoby, kt贸re nie maj膮 do czynienia z tymi zwierz臋tami. Je艣li chodzi o pierwsz膮 grup臋, to zebrane dane pokaza艂y, 偶e badani uzyskali lepsze wyniki w testach na koncentracj臋 uwagi i spostrzegawczo艣膰. Okazuje si臋, 偶e kontakt z koniem uczy uwa偶no艣ci i szybkiego reagowania na pojawiaj膮ce si臋 bod藕ce. Konie s膮 mistrzami komunikacji niewerbalnej i nieustannie chc膮 si臋 z nami komunikowa膰, a wysy艂ane przez nie sygna艂y cz臋sto s膮 subtelne i nie zawsze widoczne. Je艣li chodzi o aspekty fizjologiczne, to zdecydowa艂am si臋 na badanie zmienno艣ci rytmu zatokowego serca (ang. Heart Rate Variability, HRV). Odzwierciedla ono napi臋cie, jakie pojawia si臋 w uk艂adzie autonomicznym cz艂owieka. Wybra艂am ten wska藕nik, poniewa偶 dotyczy kr贸tkotrwa艂ej zmienno艣ci pracy serca i na jego podstawie mo偶na wyci膮ga膰 wnioski odno艣nie do stanu emocjonalnego organizmu.
Czemu akurat taka metoda terapii Pani膮 zainteresowa艂a?
Ju偶 jako dziecko rozpocz臋艂am przygod臋 z ko艅mi, kt贸ra trwa do tej pory. Te zwierz臋ta nauczy艂y mnie przede wszystkim cierpliwo艣ci, pewno艣ci siebie oraz wspomnianej wcze艣niej uwa偶no艣ci. 呕eby zrozumie膰 wyj膮tkowo艣膰 relacji pomi臋dzy cz艂owiekiem a koniem, nale偶y najpierw lepiej pozna膰 ten gatunek. Konie s膮 zwierz臋tami przede wszystkim uciekaj膮cymi i stadnymi, kt贸re podczas interakcji poszukuj膮 przyw贸dcy, zar贸wno w innych cz艂onkach stada jak, i w艣r贸d ludzi. Odczytuj膮 te偶 doskonale nasze emocje i mow臋 niewerbaln膮 oraz wyczuwaj膮 rytm serca, kt贸ry m贸wi o naszym nastawieniu i samopoczuciu. Udzielaj膮 nam natychmiastowej informacji zwrotnej i reaguj膮 na nasze aktualne stany psychiczne nie oceniaj膮c wygl膮du czy statusu ekonomicznego.
Rozumiem, 偶e te zdolno艣ci pomagaj膮 im w nawi膮zywaniu komunikacji pozawerbalnej z lud藕mi. W takim razie, jak bardzo odmienne s膮 relacje z nimi od wi臋zi cz艂owieka ze zwierz臋tami domowymi, np. psami i kotami?
To, co r贸偶ni konie od innych zwierz膮t, zw艂aszcza tych domowych, to silny instynkt, kt贸rego nie zatraci艂y nawet po wieloletniej pracy z cz艂owiekiem. Konie przede wszystkim dbaj膮 o swoje potrzeby. Nieustannie sprawdzaj膮, czy mog膮 si臋 przy nas rozlu藕ni膰 i za nami pod膮偶a膰, powierzaj膮c nam swoje 偶ycie, poniewa偶 widz膮 w nas pewnych siebie przyw贸dc贸w. Komunikuj膮 si臋 przez ca艂y czas i poszukuj膮 sygna艂贸w, aby jak najlepiej dopasowa膰 si臋 i odgadn膮膰, czego od nich chcemy, i nast臋pnie, w partnerstwie osi膮gn膮膰 cel. Dla koni bardzo wa偶ny jest te偶 stan spokoju i relaksu. Ca艂y czas do niego d膮偶膮, dzi臋ki temu i my podczas wsp贸lnej interakcji te偶 tego si臋 uczymy.
No w艂a艣nie. W kulturze ko艅 kojarzy si臋 ze spokojem i swoistym majestatem, a jednocze艣nie z odwag膮 i heroizmem.
Symbolika i wizerunek konia budz膮 w ludziach respekt, poczucie pi臋kna i tajemnicy. Mimo 偶e zwierz臋ta te s膮 bardzo delikatne i subtelne, to czujemy emanuj膮c膮 od nich odwag臋, kt贸ra nape艂nia nas si艂膮. I to wszystko uwa偶am za sedno i wyj膮tkowo艣膰 relacji cz艂owiek 鈥� ko艅. Powstaje coraz wi臋cej bada艅, kt贸re s膮 dowodem pozytywnego wp艂ywu koni na cz艂owieka, jednak wci膮偶 jest wiele obszar贸w do zbadania.
Od lat coraz g艂o艣niej m贸wi si臋 o hipoterapii, czyli terapii prowadzonej w oparciu o budowanie relacji mi臋dzy cz艂owiekiem i koniem. Jakie s膮 jej og贸lne za艂o偶enia?
Hipoterapia ma na celu przywracanie oraz popraw臋 zdrowia i sprawno艣ci cz艂owieka. Przeznaczona jest dla os贸b z problemami psychoruchowymi lub upo艣ledzeniem umys艂owym. Wraz z rozwojem hipoterapii, spowodowanym pozytywnymi efektami i zapotrzebowaniem, wyodr臋bnione zosta艂y r贸偶ne formy takiego wsparcia. Pierwsz膮 z nich jest fizjoterapia 鈥� to odpowiednia gimnastyka wykonywana na koniu w celu przywr贸cenia sprawno艣ci fizycznej. Druga to psychopedagogiczna jazda konna 鈥� zesp贸艂 dzia艂a艅, kt贸rych celem jest usprawnienie poznawcze, intelektualne, emocjonalne i fizyczne. To, czym zajmuj臋 si臋 w kontek艣cie moich bada艅, to terapia, kt贸ra polega na umo偶liwieniu pacjentowi zapoznania si臋 ze zwierz臋ciem i nawi膮zania z nim kontaktu. Efekt, kt贸ry ma przynie艣膰 proces terapeutyczny, to poprawa komunikacji cz艂owieka ze 艣wiatem zewn臋trznym. Nie ma nic wsp贸lnego z jazd膮 konn膮, a zwierz臋 jest katalizatorem przyczyniaj膮cym si臋 do pracy nad sob膮.
W konkursie Doktoranckie Granty Badawcze skupia si臋 Pani na tym, jak terapia metod膮 HAE wp艂ywa na poziom oksytocyny w organizmie cz艂owieka. Na czym polega ten model?
Metoda Horse Assisted Education (HAE) zak艂ada, 偶e cz艂owiek uczy si臋 w towarzystwie koni i rozwija umiej臋tno艣ci spo艂eczne, takie jak komunikacja, motywacja, przyw贸dztwo, wyznaczanie cel贸w, budowanie relacji oraz praca z emocjami. HAE znana jest i ceniona na ca艂ym 艣wiecie od prawie 30 lat, a programy kierowane s膮 do firm oraz os贸b indywidualnych. Metoda wykorzystywana jest tak偶e w pracy z osobami z problemami psychicznymi, w tym z zespo艂em stresu pourazowego (PTSD) czy depresj膮. HAE powsta艂a na bazie do艣wiadcze艅 i obserwacji interakcji cz艂owiek 鈥� ko艅, jest te偶 poparta wiedz膮 psychologiczn膮, a podstawy modeli teoretycznych s膮 dost臋pne w opracowaniach naukowych.
Jak wygl膮da praca t膮 metod膮?
To prosta interakcja, kt贸ra polega na wykonywaniu zada艅 ze zwierz臋ciem. Co wa偶ne, nie ma w niej element贸w jazdy konnej. Wykonanie 膰wiczenia jest cz臋sto pocz膮tkiem g艂臋bszej pracy, kt贸ra opiera si臋 na do艣wiadczeniu, a nast臋pnie dyskusji i analizie. Pracuje si臋 tu na symbolach, skojarzeniach i emocjach, kt贸re odczuwamy w danym momencie. Jestem facylitatorem HAE (osob膮, kt贸rej zadaniem jest czynny udzia艂 w udra偶nianiu procesu komunikacji 鈥� przyp. red.) od 2015 roku. Podczas warsztat贸w rozwojowych wielokrotnie widzia艂am, jak konie uruchamiaj膮 w ludziach refleksyjne my艣lenie i poszerzaj膮 samo艣wiadomo艣膰. Cz臋sto jedno spotkanie to dopiero pocz膮tek pracy nad sob膮, ale do艣wiadczenie jest na tyle g艂臋bokie, 偶e na d艂ugo zapada w pami臋膰, a proces trwa miesi膮cami. Do tej pory, pracuj膮c metod膮 HAE, skupia艂am si臋 na wp艂ywie koni na procesy poznawcze i samopoczucie os贸b zdrowych. Tym razem pragn臋 sprawdzi膰, jak na kontakt z koniem zareaguje osoba chora na zaburzenia depresyjne nawracaj膮ce.
W swych badaniach opr贸cz wska藕nik贸w psychologicznych, analizuje Pani r贸wnie偶 te biologiczne.
Tak. Zdecydowa艂am si臋 na u偶ycie kwestionariuszy dotycz膮cych osobowo艣ci, inteligencji emocjonalnej i skali depresji. Bior膮c pod uwag臋 wska藕nik biologiczny, wybra艂am zbadanie poziomu oksytocyny, poniewa偶 hormon ten odpowiedzialny jest mi臋dzy innymi za budowanie relacji i tworzenie si臋 wi臋zi. Co wi臋cej osoby z depresj膮 cz臋sto maj膮 zani偶one wyniki tego neuropeptydu. Literatura wskazuje, 偶e kontakt ze zwierz臋tami (do tej pory g艂贸wnie tymi domowymi) zwi臋ksza st臋偶enie oksytocyny, a co za tym idzie poprawia relacje z innymi.
Oba projekty 鈥� prowadzone w ramach Studenckich i Doktoranckich Grant贸w Badawczych 鈥� s膮 elementem szerszych bada艅, kt贸re prowadzi Pani w ramach pracy doktorskiej. Jaki jest ich cel?
Wraz z moj膮 promotork膮, pani膮 prof. dr hab. n. zdr. Monik膮 Talarowsk膮, pragniemy zbada膰 pod艂o偶e psychologiczne i biologiczne terapii z wykorzystaniem koni, dedykowanej osobom cierpi膮cym na depresj臋. Jest to choroba coraz cz臋艣ciej wyst臋puj膮ca u ludzi w ka偶dym wieku, a jej skutki rzutuj膮 na jako艣膰 偶ycia spo艂ecznego. Celem naszych bada艅 jest sprawdzenie, czy cykliczne spotkania z ko艅mi oddzia艂uj膮 na poziom oksytocyny w organizmie cz艂owieka. Dodatkowo b臋dziemy analizowa膰 zwi膮zek osobowo艣ci, inteligencji emocjonalnej i stopnia depresji osoby badanej z efektywno艣ci膮 terapii z koniem. Mamy nadziej臋, 偶e wyniki pos艂u偶膮 jako podstawa do rozpatrzenia, czy w艂膮czenie koni do tradycyjnej psychoterapii i farmakoterapii b臋dzie nios艂o pozytywne korzy艣ci. Liczymy na to, 偶e nowa mo偶liwo艣膰 leczenia przyczyni si臋 do wzrostu efektywno艣ci terapii oraz szybko艣ci poprawy samopoczucia i zdrowia.
Granty IDUB U艁
to konkursy grantowe, w ramach kt贸rych Uniwersytet 艁贸dzki finansuje pomys艂y badawcze swoich naukowc贸w i doktorant贸w. Poprzez wspieranie ich w uprawianiu dobrej nauki uczelnia realizuje strategi臋 d膮偶enia do doskona艂o艣ci badawczej we wszystkich dziedzinach i dyscyplinach. Konkursy s艂u偶膮 tak偶e umi臋dzynarodowieniu - rozwijaniu i zacie艣nianiu wsp贸艂pracy uniwersytetu z badaczami z zagranicy. W ramach grant贸w skierowanych do naukowc贸w spoza uczelni do zespo艂u U艁 do艂膮czaj膮 do艣wiadczeni i m艂odzi badacze. Sprzyja to fuzji do艣wiadcze艅 i podnoszeniu potencja艂u naukowego uniwersytetu, wspiera nawi膮zywanie kontakt贸w i mobilno艣膰 pracownik贸w.
Granty s膮 finansowane w ramach zwi臋kszonej o 2% subwencji dla uczelni, kt贸re w 2019 roku przyst膮pi艂y do konkursu (IDUB). Uniwersytet 艁贸dzki b臋dzie otrzymywa艂 dodatkowe 艣rodki na badania naukowe do 2026 roku. Wewn臋trzne konkursy grantowe s膮 realizowane od 2020 roku.
Obecnie, w II edycji kwot膮 ponad 3 miliona z艂otych dofinansowano m艂odych, do艣wiadczonych badaczy oraz doktorant贸w w takich konkursach grantowych, jak: IDUB U艁 鈥濭ranty dla m艂odych i do艣wiadczonych badaczy鈥� oraz 鈥濪oktoranckie granty badawcze鈥�.
Materia艂 藕r贸d艂owy: Kinga Rucka, SDNS U艁; redakcja: Mateusz Grabowski, COSiD U艁