CT1 to choroba autoimmunologiczna, w wyniku kt贸rej dochodzi do zniszczenia kom贸rek beta wysp trzustkowych produkuj膮cych insulin臋. Brak insuliny uniemo偶liwia kom贸rkom cia艂a pob贸r glukozy z krwi, co wywo艂uje ci臋偶kie zaburzenia metaboliczne, kt贸re nieleczone prowadz膮 do 艣mierci. CT1 nie mo偶na wyleczy膰. Chorzy wymagaj膮 ci膮g艂ego dostarczania insuliny do organizmu w postaci iniekcji podsk贸rnych, w co zaanga偶owani s膮 zar贸wno m艂odzi pacjenci, jak i ich rodzice. Pocz膮tek choroby w wi臋kszo艣ci przypadk贸w ma miejsce w wieku wczesnodzieci臋cym i w okresie m艂odej doros艂o艣ci, ze 艣redni膮 wieku 8 lat.
M贸wi dr Andrzej 艢liwerski:
Z roku na rok obserwujemy sta艂y wzrost liczby pacjent贸w z CT1. Na 艣wiecie na cukrzyc臋 typu 1 choruje 9,5 procent populacji. W ci膮gu ostatnich o艣miu lat liczba przypadk贸w wzros艂a o 21 procent, co sprawia, 偶e obecnie jest to jedna z najcz臋stszych chor贸b przewlek艂ych u dzieci i m艂odzie偶y.
Depresja, l臋k, strach przed chorob膮鈥� Jak sobie radzi膰?
Cukrzycy typu 1 u dzieci towarzysz膮 dolegliwo艣ci natury psychologicznej 鈥� najcz臋艣ciej depresja i zaburzenia l臋kowe.
Problem opisuje dr Andrzej 艢liwerski:
Zwi膮zek mi臋dzy depresj膮 i l臋kiem a kontrol膮 cukrzycy jest dwukierunkowy - zaburzenia emocjonalne wp艂ywaj膮 na gorszy poziom wyr贸wnania glikemii. Jednocze艣nie nawracaj膮ce hipoglikemie (niskie poziomy cukru we krwi) i hiperglikemie (wysokie poziomy cukru we krwi) powoduj膮 wi臋ksze ryzyko depresji i l臋ku. Poniewa偶 zaburzenia l臋kowe i depresyjne pogarszaj膮 wyr贸wnanie metaboliczne cukrzycy, zwi臋kszaj膮c ryzyko wyst膮pienia ostrych i przewlek艂ych powik艂a艅 choroby, znajomo艣膰 czynnik贸w warunkuj膮cych ich wyst膮pienie mo偶e przyczyni膰 si臋 do opracowania program贸w profilaktyczno-edukacyjnych poprawiaj膮cych stan zdrowia psychicznego dzieci chorych. W konsekwencji doprowadzi to do lepszej samokontroli cukrzycy.
Badacze zak艂adaj膮, 偶e dzieci z tendencj膮 do kierowania uwagi na negatywne bod藕ce i maj膮ce z艂膮 wizj臋 siebie, 艣wiata i przysz艂o艣ci s膮 bardziej podatne na zaburzenia emocjonalne. Ryzyko to mog膮 zwi臋ksza膰 rodzice, kt贸rzy r贸wnie偶 kieruj膮 uwag臋 i pami臋膰 na negatywne bod藕ce oraz nadmiernie kontroluj膮 swoje dzieci.
Projekt badawczy realizowany z udzia艂em dra Andrzeja 艢liwerskiego ma interdyscyplinarny charakter. Pracuj膮 nad nim psycholodzy z Instytutu Psychologii U艁 oraz lekarze diabetolodzy i psycholog z Kliniki Pediatrii, Diabetologii, Endokrynologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w 艁odzi.
Co warunkuje zaburzenia depresyjne i l臋kowe?
W badaniach mi臋dzynarodowego projektu Cognitive Vulnerability to Depression wykazano wcze艣niej, 偶e czynniki poznawcze, jak tendencyjnie ukierunkowana uwaga, pami臋膰 oraz negatywna wizja siebie, s膮 istotnym elementem kszta艂tuj膮cym podatno艣膰 na zaburzenia emocjonalne. Model ten zosta艂 zweryfikowany tak偶e w populacji polskiej, ale w odniesieniu do depresji i tendencji samob贸jczych oraz do zaburze艅 nastroju zwi膮zanych z wahaniami poziomu hormon贸w.
Dr Andrzej 艢liwerski t艂umaczy:
Teraz sprawdzimy, w jakim stopniu te same czynniki stanowi膮 o podatno艣ci na zaburzenia depresyjne i l臋kowe u dzieci z CT1, uwzgl臋dniaj膮c spos贸b funkcjonowania ich rodzin. Warto podkre艣li膰, 偶e na co dzie艅 偶yj膮 one w specyficznych, trudnych warunkach, bior膮c cho膰by pod uwag臋 obowi膮zek permanentnej kontroli poziomu cukru u dzieci, jaki spoczywa na rodzicach. Dzieci z cukrzyc膮 i ich matki b臋d膮 mia艂y do wykonania dwa zadania komputerowe, w kt贸rych b臋d膮 musia艂y zapami臋ta膰 s艂owa i policzy膰 twarze wyra偶aj膮ce emocje. Zadania te pozwol膮 zweryfikowa膰, czy z wi臋ksz膮 艂atwo艣ci膮 zapami臋tuj膮 i kieruj膮 swoj膮 uwag臋 na negatywne bod藕ce.
I dodaje:
Nieustanne ryzyko zagro偶enia 偶ycia dziecka, wynikaj膮ce z nadmiernego spadku poziomu cukru oraz ryzyko ci臋偶kich powik艂a艅 zdrowotnych z powodu zbyt wysokiego poziomu, wywo艂uje u wielu rodzic贸w l臋k i nadmiern膮 potrzeb臋 kontroli jego funkcjonowania. Prowadzi to do obni偶enia u dziecka poczucia w艂asnej warto艣ci. W niekt贸rych przypadkach pot臋gowa膰 je mo偶e brak akceptacji choroby przez rodzic贸w. Z drugiej strony badania pokazuj膮, 偶e pozytywne postawy rodzic贸w mog膮 w znacz膮cy spos贸b obni偶a膰 ryzyko wyst膮pienia depresji 鈥� na przyk艂ad poprzez zaanga偶owanie i pomaganie dzieciom w adaptacji do choroby.
Badacze przyznaj膮, 偶e zar贸wno styl nadmiernie ochraniaj膮cy, jak i nadmiernie wymagaj膮cy, oraz wzmo偶ona kontrola s膮 istotnymi elementami kszta艂tuj膮cymi podatno艣膰 poznawcz膮. Wprowadzone rozwi膮zania mog膮 przyczyni膰 si臋 do tworzenia program贸w, kt贸re pomog膮 radzi膰 sobie z trudnymi aspektami choroby, daj膮c niezb臋dne wsparcie m艂odemu pacjentowi i jego rodzinie.
Podsumowuje dr Andrzej 艢liwerski:
Dzieci z cukrzyc膮 typu 1 wraz ze swoimi rodzinami maj膮 obowi膮zkowe szkolenia diabetologiczne przed opuszczeniem szpitala. Poruszane s膮 na nim tematy insulinoterapii, diety i codziennego funkcjonowania. W naszym badaniu bierze udzia艂 psycholog z oddzia艂u diabetologicznego, wi臋c wyniki wykorzystamy w szkoleniach dla rodzic贸w ze wsparcia i sposob贸w prowadzenia dzieci chorych na CT1.
Granty IDUB U艁
Inicjatywa Doskona艂o艣ci 鈥� Uczelnia Badawcza U艁 to konkursy grantowe, w ramach kt贸rych Uniwersytet 艁贸dzki finansuje pomys艂y badawcze swoich naukowc贸w i doktorant贸w. Poprzez wspieranie ich w uprawianiu dobrej nauki uczelnia realizuje strategi臋 d膮偶enia do doskona艂o艣ci badawczej we wszystkich dziedzinach i dyscyplinach. Konkursy s艂u偶膮 tak偶e umi臋dzynarodowieniu - rozwijaniu i zacie艣nianiu wsp贸艂pracy uniwersytetu z badaczami z zagranicy. W ramach grant贸w skierowanych do naukowc贸w spoza uczelni do zespo艂u U艁 do艂膮czaj膮 do艣wiadczeni i m艂odzi badacze. Sprzyja to fuzji do艣wiadcze艅 i podnoszeniu potencja艂u naukowego uniwersytetu, wspiera nawi膮zywanie kontakt贸w i mobilno艣膰 pracownik贸w.
Granty s膮 finansowane w ramach zwi臋kszonej o 2% subwencji dla uczelni, kt贸re w 2019 roku przyst膮pi艂y do konkursu (IDUB). Uniwersytet 艁贸dzki b臋dzie otrzymywa艂 dodatkowe 艣rodki na badania naukowe do 2026 roku. Wewn臋trzne konkursy grantowe s膮 realizowane od 2020 roku.
Obecnie, w II edycji kwot膮 ponad 3 miliona z艂otych dofinansowano m艂odych, do艣wiadczonych badaczy oraz doktorant贸w w takich konkursach grantowych, jak: IDUB U艁 鈥濭ranty dla m艂odych i do艣wiadczonych badaczy鈥� oraz 鈥濪oktoranckie granty badawcze鈥�.
惭补迟别谤颈补艂: dr Andrzej 艢liwerski, Instytut Psychologii U艁, Wydzia艂 Nauk o Wychowaniu
Redakcja: Iwona Ptaszek-Zieli艅ska, Centrum Promocji U艁