Bez w膮tpienia szturmuj膮cy budynek Kongresu t艂um zosta艂 podjudzony przez Prezydenta Donalda Trumpa, kt贸ry w czasie porannego spotkania ze swoimi sympatykami, po raz kolejny og艂osi艂, i偶 przegrane przez niego wybory zosta艂y sfa艂szowane. Pr贸cz tego nak艂ania艂 swoich wyborc贸w, aby ruszyli na Kapitol w celu domagania si臋 鈥瀙rawdy鈥�.
W trakcie zamieszek, prezydent zamie艣ci艂 r贸wnie偶 na swoim profilu na Twitterze kilka wpis贸w oraz nagranie, w kt贸rych nawo艂ywa艂 do zachowania spokoju, jednak ostatecznie nie pot臋pi艂 ataku, a tak偶e ponownie podnosi艂, 偶e wybory zosta艂y sfa艂szowane.
Zachowanie urz臋duj膮cego prezydenta Stan贸w Zjednoczonych wzbudzi艂o powa偶ny niepok贸j jego otoczenia. Zaledwie w ci膮gu kilku godzin od wybuchu zamieszek, rezygnacj臋 z pe艂nionych stanowisk z艂o偶y艂o kilku czo艂owych pracownik贸w prezydenckiej administracji. Dodatkowo, tu偶 przed rozpocz臋ciem ataku na Kapitol, lojalno艣膰 wobec prezydenta wypowiedzia艂 Wiceprezydent Mike Pence, kt贸ry sprzeciwi艂 si臋 偶膮daniom Donalda Trumpa w zakresie podj臋cia krok贸w zmierzaj膮cych do zablokowania procedury zatwierdzenia wybor贸w (wiceprezydent pe艂ni funkcj臋 tzw. president pro tempore, ceremonialnego przewodnicz膮cego wy偶szej izby Kongresu).
Wed艂ug naj艣wie偶szych, nieoficjalnych jeszcze doniesie艅 prasowych, wsp贸艂pracownicy Donalda Trumpa, jak r贸wnie偶 cz臋艣膰 polityk贸w Partii Republika艅skiej, rozwa偶aj膮 wszcz臋cie procedury usuni臋cia go z urz臋du zgodnie z 25 poprawk膮 do Konstytucji USA.
Wspomniana poprawka obowi膮zuje w ameryka艅skim porz膮dku konstytucyjnym od 1967 roku. Jej wprowadzenie stanowi艂o pok艂osie zab贸jstwa Johna F. Kennedy鈥檈go w listopadzie 1963 roku. Uznano wtedy, i偶 dotychczasowe regulacje prawne mog艂y by膰 niewystarczaj膮ce w sytuacji nag艂ego zawakowania najwy偶szego urz臋du w pa艅stwie. W lipcu 1965 roku poprawka zosta艂a przyj臋ta przez Kongres, za艣 10 lutego 1967 roku, trzydziesty 贸smy stan (Nevada) zatwierdzi艂 j膮 (zatwierdzenie poprawki wymaga zgody co najmniej 戮 stan贸w).
Dwudziesta pi膮ta poprawka przewiduje mo偶liwo艣膰 zast膮pienia urz臋duj膮cego prezydenta przez wiceprezydenta w sytuacjach, gdy nie mo偶e on wykonywa膰 swoich zada艅, zmar艂 b膮d藕 zrezygnowa艂 (sekcja 1). Aktualna sytuacja polityczna pozwala przypuszcza膰, i偶 podj臋ta zostanie pr贸ba powo艂ania si臋 na pierwsz膮 ze wskazanych przes艂anek.
W tre艣ci poprawki doprecyzowano, i偶 prezydent mo偶e zosta膰 usuni臋ty z urz臋du ze wzgl臋du na niezdolno艣膰 do pe艂nienia swoich obowi膮zk贸w (President is unable to discharge the powers and duties of his office). Deklaracja tego rodzaju jest nast臋pstwem wyda膰 g艂osowania, w kt贸rym uczestniczy wiceprezydent wraz z cz艂onkowie gabinetu (sekcja 4). G艂osowanie wymaga艂oby jednak determinacji wsp贸艂pracownik贸w prezydenta. Ostatnie godziny pokaza艂y wszak偶e, 偶e sytuacja taka nie mo偶e by膰 wykluczona.
Je艣li dojdzie do g艂osowania, a wiceprezydent wyrazi zgod臋 na doko艅czenie kadencji prezydenckiej, konieczne b臋dzie natychmiastowe powiadomienie w tej sprawie Izby Reprezentant贸w oraz Senatu. Je艣li tego rodzaju kroki zostan膮 podj臋te, niezale偶nie od tego czy Donald Trump zostanie odsuni臋ty od w艂adzy przez swoich wsp贸艂pracownik贸w czy te偶 nie, b臋d膮 mia艂y one charakter bezprecedensowy. Dotychczas nigdy nie starano si臋 zastosowa膰 postanowie艅 sekcji 4 poprawki.
Wykorzystanie powy偶szej procedury nie musi oznacza膰 ko艅ca k艂opot贸w aktualnego prezydenta. Rozpatrywana jest tak偶e mo偶liwo艣膰 ponownego oskar偶enia prezydenta w drodze procedury impeachment. Nawo艂uj膮 do jej wszcz臋cia przede wszystkim politycy Partii Demokratycznej. Ameryka艅scy prawnicy wskazuj膮 na mo偶liwo艣膰 wykorzystania przepis贸w o pod偶eganiu do pope艂nienia przest臋pstwa okre艣lanego jako seditious conspiracy 鈥� 鈥瀞pisek wywrotowy鈥�.
Ustawodawstwo federalne stanowi, i偶 za takowy nale偶y uzna膰 nast臋puj膮c膮 sytuacj臋:
鈥濲e艣li dwie lub wi臋cej os贸b przebywaj膮cy w jakimkolwiek Stanie b膮d藕 na [jakimkolwiek] Terytorium, czy w jakimkolwiek miejscu podlegaj膮cym jurysdykcji Stan贸w Zjednoczonych, spiskuj膮 w celu obalenia, z艂o偶enia b膮d藕 zniszczenia z u偶yciem si艂y Rz膮du Stan贸w Zjednoczonych, b膮d藕 w celu wytoczenia przeciwko nim wojny, b膮d藕 podwa偶enia z u偶yciem si艂y ich w艂adzy, b膮d藕 za pomoc膮 si艂y uniemo偶liwiaj膮, utrudniaj膮 albo op贸藕niaj膮 wykonania jakiegokolwiek prawa [wydanego] przez Stany Zjednoczone, b膮d藕 za pomoc膮 si艂y konfiskuj膮, zabieraj膮 b膮d藕 posiadaj膮 jak膮kolwiek w艂asno艣膰 Stan贸w Zjednoczonych wbrew przys艂uguj膮ce im w艂adzy, ka偶dy z nich powinien zosta膰 skazany wedle tego tytu艂u lub skazany na kar臋 pozbawienia wolno艣ci na nie wi臋cej ni偶 dwadzie艣cia lat, b膮d藕 na obie [te kary]鈥� (18 U.S. Code 搂 2384).
Skuteczne przeprowadzenie procedury impeachment 鈥� prawnej cho膰 daleko upolitycznionej 鈥� zawsze rodzi wiele trudno艣ci oraz w膮tpliwo艣ci. W przeciwie艅stwie jednak do pr贸by skazania prezydenta, kt贸ra podj臋ta zosta艂a pod koniec 2019 roku, uk艂ad si艂 w Kongresie uleg艂 powa偶nym zmianom. Partia Demokratyczna posiada wi臋kszo艣膰 w Izbie Reprezentant贸w, za艣 w Senacie dosz艂o w zasadzie do r贸wnego podzia艂u mandat贸w (50 鈥� Parta Republika艅ska, 48 Parta Demokratyczna, 2 鈥� politycy niezale偶ni, kt贸rzy, mo偶na przypuszcza膰, w razie g艂osowania popr膮 wniosek Demokrat贸w).
Pr贸cz tego przedstawiciele Partii Republika艅skiej nie s膮 ju偶 dzi艣 sk艂onni 艣lepo popiera膰 prezydenta Trumpa. Przed rokiem jedynym republika艅skim senatorem, kt贸ry opowiedzia艂 si臋 za skazaniem prezydenta by艂 Mitt Romney z Utah. Teraz do otwartej krytyki zachowania prezydenta przyznaj膮 si臋 kolejni senatorzy z jego partii 鈥� m.in. Mitch McConnell, lider partii w Senacie (Kentucky), Liz Cheney (Wisconsin) czy Tom Cotton (Arkansas).
Postawienie prezydenta w stan oskar偶enia dokonuje si臋 w nast臋pstwie 艣ledztwa prowadzonego przez komisj臋 Izby Reprezentant贸w. Formalne oskar偶enie nast臋puje w drodze g艂osowania Izby. Ze wzgl臋du na przewag臋 Demokrat贸w, oskar偶enie nie powinno by膰 trudne. Wyrok w sprawie, wydaje natomiast Senat. Dla skutecznego skazania urz臋dnika pa艅stwowego wymagana jest tzw. supermajority, tzn. 2/3 g艂os贸w senator贸w. Przy zmienionych nastrojach senator贸w republika艅skich, osi膮gni臋cie tej wi臋kszo艣ci nie wydaje si臋 by膰 ju偶 niemo偶liwe.
Trudno orzec czy do usuni臋cia prezydenta z urz臋du b膮d藕 postawienia go w stan oskar偶enia faktycznie dojdzie, szczeg贸lnie, 偶e do ko艅ca jego kadencji pozosta艂y dwa tygodnie. Nie ulega jednak w膮tpliwo艣ci, 偶e czara prawno-politycznej goryczy wreszcie si臋 przepe艂ni艂a. Prezydenta opuszczaj膮 jego najwierniejsi sojusznicy polityczni.
Czy Donald Trump mo偶e liczy膰 ju偶 jedynie na poparcie podburzonego t艂umu? Je艣li tak, to trzeba mie膰 nadziej臋, 偶e warto艣ci demokratyczne, kt贸rymi kierowali si臋 Ojcowie Za艂o偶yciele, jak r贸wnie偶 mechanizmy ustrojowe przez nich wypracowane zostan膮 przypomniane i we w艂a艣ciwy spos贸b wykorzystane.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst: Dr hab. 艁ukasz Korporowicz, prof. U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁