Prof. Julian Sitarek zajmuje si臋 badaniami 藕r贸de艂 kosmicznych poprzez obserwacje promieniowania gamma bardzo wysokich energii teleskopami czerenkowskimi skupionymi w projekcie MAGIC. Dba o najbardziej efektywne wykorzystaniem dost臋pnego czasu teleskop贸w aby zmaksymalizowa膰 odkrycia w (astro)-fizyce. Na U艁 jest kierownikiem Pracowni Symulacji Komputerowych na . Przewodnicz膮cy polskiej grupy teleskop贸w LST (Large Size Telescope).
Co zainspirowa艂o Pana do zostania naukowcem?
Zafascynowa艂a mnie mo偶liwo艣膰 odtworzenia mechanizm贸w dzia艂ania naszego 艣wiata w symulacji komputerowej. Moj膮 drog臋 naukowca rozpocz膮艂em od komputerowego modelowania proces贸w zachodz膮cych w odleg艂ych galaktykach. Obecnie zajmuj臋 si臋 r贸wnie偶 metodami analizy danych, kt贸re pozwalaj膮 oceni膰 na ile prawid艂owy jest nasz opis 艣wiata.
Jaki wp艂yw otaczaj膮c膮 rzeczywisto艣膰 wywiera Pana praca?
Cho膰 obiekty, kt贸re badam s膮 odleg艂e i zachodz膮 w nich ekstremalne procesy, pozwalaj膮 nam one lepiej zrozumie膰 podstawowe prawa fizyki oraz ewolucj臋 Wszech艣wiata w kt贸rym 偶yjemy. R贸wnie偶 techniki obserwacyjne wykorzystywane w teleskopach (np. czu艂e detektory 艣wiat艂a i szybkie systemy digitalizacji danych) znajduj膮 p贸藕niej zastosowanie m.in. w obrazowaniu medycznym.
Jak Pan rozumie poj臋cie: zaw贸d naukowca?
Wed艂ug mnie naukowiec zajmuje si臋 poszukiwaniem nowych metod odkrywania tajemnic 艣wiata. Dzi臋ki zdobywaniu nowej wiedzy ludzko艣膰 mo偶e si臋 rozwija膰.
Fot: Urs Leutenegger
Og贸lno艣wiatowe przedsi臋wzi臋cie
Badania i instrumenty do ich wykonywania, w kt贸re zaanga偶owany jest prof. Julian Sitarek s膮 bardzo z艂o偶one. Poni偶ej wyja艣niamy niekt贸re poj臋cia dla lepszego zrozumienia skali i wagi prowadzonych projekt贸w.
MAGIC (Major Atmospheric Gamma-ray Imaging Cherenkov Telescope) 鈥� naziemny eksperyment przeznaczony do obserwowania promieniowania gamma w zakresie energii od 50 GeV do 30 TeV. Sk艂ada si臋 z dw贸ch teleskop贸w rejestruj膮cych promieniowanie Czerenkowa o 艣rednicy luster 17 metr贸w.
MAGIC umieszczony jest w Obserwatorium Roque de los Muchachos na La Palmie w archipelagu Wysp Kanaryjskich. Obserwatorium le偶y na wysoko艣ci 2200 m n.p.m.
Pierwszy z teleskop贸w zosta艂 uruchomiony w roku 2004, za艣 jego bli藕niak, MAGIC-II dzia艂a od roku 2009. Ka偶dy z dw贸ch teleskop贸w jest wyposa偶ony w kamer臋 sk艂adaj膮c膮 si臋 z 1039 pikseli, dygitalizowan膮 z pr臋dko艣ci膮 1,6 mld klatek na sekund臋
CTA (Cherenkov Telescope Array) - to obserwatorium nowej generacji naziemnych teleskop贸w czerenkowskich, pracuj膮cych w zakresie energii od kilku GeV do ponad 300 TeV. Aktualnie planowana konfiguracja 鈥瀉lpha鈥� b臋dzie sk艂ada膰 si臋 z 64 atmosferycznych teleskop贸w czerenkowskich trzech typ贸w zainstalowanych na dw贸ch stanowiskach:
- miejsce na p贸艂kuli p贸艂nocnej La Palma (Wyspy Kanaryjskie), kt贸re jest szczeg贸lnie zainteresowane badaniem obiekt贸w pozagalaktycznych przy najni偶szych mo偶liwych energiach,
- oraz drugie miejsce na p贸艂kuli po艂udniowej w pobli偶u Obserwatorium Cerro Paranal w Chile, zapewniaj膮ce dobre warunki obserwacji wi臋kszo艣膰 naszej Galaktyki 鈥� Drogi Mlecznej.
Teleskop wielkogabarytowy (LST, Large-Sized Telescope) - s艂u偶y do obserwacji promieni gamma o najni偶szych energiach (od 20 do 100 GeV ). Wytwarzaj膮 one niewielk膮 ilo艣膰 艣wiat艂a, kt贸re do efektywnej rejestracji wymaga bardzo du偶ego lustra. Ma 艣rednic臋 23 metr贸w i pole widzenia 4,3 掳. Kamera z艂o偶ona jest z klasycznych detektor贸w 艣wiat艂a: fotopowielaczy. Teleskop o 艂膮cznej masie 103 ton mo偶e wycelowa膰 w dowolny kierunek nieba w zaledwie 30 sekund. Cztery teleskopy tego typu s膮 planowane do rozmieszczenia p贸艂nocnej lokalizacji CTA. W pa藕dzierniku 2018 roku zako艅czy艂a si臋 konstrukcja pierwszego teleskopu LST-1.
Rola prof. Juliana Sitarka
Zar贸wno w przypadku teleskop贸w MAGIC jak i LST, instrumentem zarz膮dza Rada Wsp贸艂pracy b膮d藕 Komitet Steruj膮cy, kt贸ra podejmuje decyzje strategiczne i sk艂ada si臋 z reprezentant贸w wszystkich instytut贸w naukowych zaanga偶owanych w dany projekt.
Prof. Julian Sitarek jest cz艂onkiem Komitetu Steruj膮cego zajmuj膮cego si臋 nowym teleskopem LST oraz Rady Wykonawczej, kt贸ra zajmuje si臋 bie偶膮cym wykorzystaniem teleskopu MAGIC.
W sk艂ad tej drugiej wchodzi dzisi臋ciu naukowc贸w, w szczeg贸lno艣ci m贸wca (spokesperson) wsp贸艂pracy, koordynator techniczny, koordynator oprogramowania, koordynator bezpiecze艅stwa i eksploatacji oraz koordynator fizyki (kt贸rym jest prof. J. Sitarek). Jest on tak偶e koordynatorem wsp贸lnej analizy danych teleskop贸w LST-1 i MAGIC.
Jako koordynator fizyki moim zadaniem jest piecza nad jak najbardziej efektywnym wykorzystaniem dost臋pnego czasu teleskop贸w oraz danych zebranych podczas takich obserwacji aby zmaksymalizowa膰 odkrycia w (astro)-fizyce. Koordynuj臋 grup臋 naukowc贸w kt贸rzy z koleii koordynuj膮 indywidualne grupy robocze po艣wi臋cone r贸偶nych klasom problem贸w fizycznych i obiekt贸w kt贸re mo偶emy obserwowa膰.
Wi臋cej o pracy prof. Juliana Sitarka
Promieniowanie gamma z gwiazd nowych. Odkrycie i presti偶owa publikacja naukowc贸w U艁
Naukowcy z U艁 w mi臋dzynarodowym zespole buduj膮cym teleskopy LST
Materia艂 藕r贸d艂owy: prof. Julian Sitarek ()
Redakcja: Micha艂 Gruda (Centrum Komunikacji i PR)
Misja台 Uniwersytetu 艁o虂dzkiego jest rzetelne prowadzenie badan虂 naukowych oraz aktywne g艂oszenie prawdy z nich p艂yna台cej, tak by ma台drze kszta艂cic虂 kolejne pokolenia, byc虂 uz虈ytecznym dla spo艂eczen虂stwa oraz odwaz虈nie odpowiadac虂 na wyzwania wspo虂艂czesnego s虂wiata. Doskona艂o艣膰 naukowa jest dla nas zawsze najlepszym kompasem. Nasze warto艣ci to: odwaga, ciekawo艣膰, zaanga偶owanie, wsp贸艂praca i szacunek.