Wody jest coraz mniej
Brak wody w kolejnych gminach, susza w mie艣cie, podtopienia po gwa艂townych opadach deszczu, to utrudnienia, kt贸re z roku na roku przybieraj膮 na sile. Pracowali艣my na to dziesi臋ciolecia
鈥� m贸wi dr hab. Tomasz Jurczak, kierownik Katedry UNESCO Ekohydrologii i Ekologii Stosowanej na .
Ju偶 dwadzie艣cia lat temu widzieli艣my, 偶e zimy w naszym regionie staj膮 si臋 coraz mniej 艣nie偶ne. Dzi艣 艣nieg zim膮 wyst臋puje zaledwie przez kilka, kilkana艣cie dni, a bywaj膮 r贸wnie偶 okresy, 偶e nie ma go w og贸le. Czemu to takie wa偶ne? To w艂a艣nie pokrywa 艣nie偶na odpowiada za odbudowywanie si臋 zasobu w贸d gruntowych i w贸d podziemnych. A tych brakuje, i to brakuje coraz bardziej. Statystyki pokazuj膮 r贸wnie偶, 偶e z roku na rok jest coraz wi臋cej gmin, w kt贸rych pojawia si臋 problem z zapewnieniem mieszka艅com wody. Ju偶 na pocz膮tku czerwca tego roku pojawi艂y si臋 w niekt贸rych gminach pierwsze komunikaty z pro艣b膮 o ograniczenie zu偶ycia wody wodoci膮gowej. 鈥� Ma艂e miejscowo艣ci przez wiele lat funkcjonowa艂y i wody nie brakowa艂o, jednak coraz wi臋cej ludzi ucieka z miast, buduje domy na wsiach lub sp臋dza tam ca艂y sezon letni, niejednokrotnie nadmiernie korzystaj膮c z wody g艂贸wnie do podlewania ogr贸dk贸w 鈥� podkre艣la dr hab. Tomasz Jurczak. 鈥� Nagle pompy, kt贸re s膮 przystosowane do obs艂ugi na przyk艂ad dw贸ch tysi臋cy mieszka艅c贸w, musz膮 pobra膰 znacznie wi臋cej wody i okazuje si臋, 偶e albo technicznie jest to niemo偶liwe, albo wody zaczyna porostu brakowa膰. Dopiero zaczyna si臋 lato a ju偶 ponad 100 gmin w Polsce zg艂asza problem z brakiem wody, lub jej z艂膮 jako艣ci膮. W ostatnich latach takich gmin by艂o nawet 400 w skali roku.
To nie jest tylko kwestia 鈥瀗aszego ogr贸dka鈥� i tego, 偶e wkr贸tce nie b臋dzie go czym podlewa膰
Czasopismo naukowe 鈥濭eophysical Research鈥� opublikowa艂o artyku艂, z kt贸rego wynika, 偶e nachylenie naszej planety zmieni艂o si臋 o 80 cm, co jest prawdopodobnie spowodowane tym, 偶e cz艂owiek w ci膮gu ostatnich 20-30 lat wydoby艂 ponad dwa tysi膮ce gigaton wody podziemnej 鈥� t艂umaczy dr hab. Tomasz Jurczak. 鈥� A wydobyli艣my j膮 tylko po to, by po jej jednorazowym zu偶yciu odprowadzi膰 j膮 do kanalizacji i dalej do rzek. Skutkuje to tym, 偶e o 6 mm wzros艂y poziomy w贸d w morzach. Tymczasem woda podziemna jest dobrem naturalnym, kt贸re odbudowuje si臋 w perspektywie setek a nawet tysi臋cy lat. 鈥� Korzystaj膮c w spos贸b nieograniczony z zasob贸w w贸d podziemnych powodujemy ich znaczny ubytek, zaburzaj膮c tym samym jej obieg w przyrodzie 鈥� dodaje dr hab. Jurczak.
Szuka膰 wody g艂臋biej?
Niekt贸re miasta i gminy decyduj膮 si臋 na kopanie coraz g艂臋bszych studni w celu wydobywania w贸d znajduj膮cych si臋 jeszcze g艂臋biej. 鈥� To nie jest dobry pomys艂 鈥� twierdzi dr hab. Tomasz Jurczak. 鈥� Chocia偶 s膮 ju偶 miejsca w Polsce, gdzie ludzie podlewaj膮 trawniki wod膮 oligoce艅sk膮, co jest kompletnym absurdem, bo ta jako woda najwy偶szej jako艣ci powinna by膰 przeznaczona wy艂膮cznie do spo偶ycia. Powinni艣my nauczy膰 si臋 korzysta膰 z wody, kt贸ra jest dost臋pna na powierzchni ziemi.
艁atwo powiedzie膰, trudniej zrobi膰, bo woda nam z miast po prostu ucieka. Miasta si臋 rozbudowuj膮, a jednocze艣nie coraz bardziej zabetonowuj膮. 鈥� Na ka偶dej ulicy wysoki kraw臋偶nik powoduje, 偶e woda zamiast trafia膰 do ziemi dostaje si臋 do kanalizacji i rurami jest wyprowadzana z miasta 鈥� alarmuje naukowiec. 鈥� Woda sp艂ywa do wyprostowanych, czasem te偶 wybetonowanych rzek i zbyt szybko odp艂ywa w kierunku morza. Prowadzimy rozmowy z w艂adzami miast i gmin, 偶eby wykorzystywa膰 tereny zwi膮zane z zieleni膮 miejsk膮, g艂贸wnie w obszarach niezwykle cennych przyrodniczo jakimi s膮 doliny rzeczne, kt贸re niestety s膮 coraz cz臋艣ciej zabudowywane, by pozwoli膰 si臋 tam rzekom rozla膰 i wykorzysta膰 t膮 zielono-b艂臋kitn膮 infrastruktur臋 do tego 偶eby zatrzyma膰 wod臋 w gruncie i ro艣linach.
Zachowanie starych drzewostan贸w w miastach daje cie艅 podczas upa艂贸w (Zdj. dr hab. Joanna Grabowska)
Naukowcy podkre艣laj膮 jednak, 偶e b艂臋dne dzia艂ania zwi膮zane z utrzymywaniem rzek prowadz膮ce do wykaszania ro艣linno艣ci i pog艂臋biania koryt rzecznych prowadz膮 do dalszej degradacji tych ekosystem贸w. W okresach bezdeszczowych poziom wody obni偶aj膮cy si臋 w rzekach powoduje, 偶e obni偶eniu ulegaj膮 r贸wnie偶 wody gruntowe zalegaj膮ce w dolinach.
Woda to infrastruktura krytyczna
Zdaniem naukowc贸w nie jest jeszcze za p贸藕no by walczy膰 o wod臋 w mie艣cie. 鈥� Musimy si臋 nauczy膰 my艣le膰 o wodzie i zieleni jak o infrastrukturze krytycznej, podobnie jak ma to miejsce w przypadku infrastruktury drogowej czy przesy艂owej, czyli energetycznej czy gazowej 鈥� podkre艣la dr hab. Jurczak. 鈥� Zagadnienie to jako pierwsza poruszy艂a na 艂amach czasopisma Nature dr hab. Iwona Wagner. Nikt nie buduje dzi艣 domu, biurowca czy osiedla bez uwzgl臋dnienia tych medi贸w, dlaczego wi臋c pomijamy ziele艅 i mo偶liwo艣膰 retencjonowania wody deszczowej? Je艣li nauczymy si臋 odpowiednio zarz膮dza膰 wod膮 w mie艣cie unikniemy nie tylko suszy, ale tak偶e podtopie艅 podczas gwa艂townych opad贸w, kt贸re r贸wnie偶 wyst臋puj膮 coraz cz臋艣ciej. Zatem ju偶 na etapie planowania i projektowania r贸偶nych inwestycji powinno si臋 uwzgl臋dni膰 mo偶liwo艣膰 retencji wody w krajobrazie w miejscu, w kt贸rym si臋 ona pojawia np. w wyniku opadu. Istotnym elementem jest r贸wnie偶 dost臋pno艣膰 teren贸w biologicznie czynnych, zdolnych do gromadzenia tej wody, ale tak偶e obecno艣膰 drzew, zw艂aszcza tych du偶ych, kt贸re na danym terenie ju偶 rosn膮. To w艂a艣nie one daj膮 cie艅 i zatrzymuj膮 najwi臋cej wody oraz pozwalaj膮 obni偶y膰 temperatur臋 nawet o 10 stopni Celsjusza. 鈥� Wycinanie doros艂ych, du偶ych drzew pod nowe inwestycje budowlane i sadzenie w ich miejsce nowych, kt贸re w wielu przypadkach w ci膮gu kr贸tkiego okresu usychaj膮 nie do ko艅ca jest w艂a艣ciwym podej艣ciem. Je艣li nawet te nowe nasadzenia si臋 przyjm膮, potrzeba co najmniej kilkunastu lat by mog艂y 艣wiadczy膰 nam korzy艣ci, kt贸re zapewnia艂y doros艂e osobniki 鈥� dodaje badacz.
Du偶e drzewa daj膮 du偶o cienia i pozwalaj膮 obni偶y膰 temperatur臋 nawet o 10 stopni Celsjusza (Zdj. dr hab. Joanna Grabowska)
Miasta 鈥瀘dbetonuj膮鈥� si臋 same
Gdzie zatem szuka膰 rozwi膮za艅? Czy miasta i gminy podejmuj膮 jakie艣 dzia艂ania w tym kierunku? 鈥� Bardzo cz臋sto w艂adze samorz膮dowe prosz膮 nas o pomoc w 鈥瀘dbetonowaniu鈥� miast 鈥� m贸wi dr hab. Jurczak. 鈥� Co ciekawe, jako najbardziej krytyczne najcz臋艣ciej wskazywane s膮 miejsca (dworce, place, arterie), kt贸re wybudowano lub gruntownie przebudowano w ci膮gu kilku ostatnich lat. Niestety, 鈥瀘dbetonowanie鈥� istniej膮cej ju偶 infrastruktury jest du偶o trudniejsze i znacznie dro偶sze ni偶 zaplanowanie jej prawid艂owo (czyli na przyk艂ad z uwzgl臋dnieniem zieleni) na etapie projektowym. Czasami zmiany nie s膮 w og贸le mo偶liwe, ze wzgl臋du na infrastruktur臋 podziemn膮. Jak wi臋c poradzi膰 sobie z betonem, brakiem zieleni i brakiem wody w mie艣cie? 鈥� Miasta mog膮 鈥瀘dbetonowa膰鈥� si臋 same 鈥� twierdzi dr hab. Tomasz Jurczak. 鈥� Jeste艣my w stanie osi膮gn膮膰 zadowalaj膮cy efekt w ci膮gu kilkunastu lat, pod warunkiem jednak, 偶e zmiany zaczniemy wprowadza膰 natychmiast. Wystarczy, 偶e przy ka偶dej nowej inwestycji b臋dziemy uwzgl臋dnia膰 mo偶liwo艣膰 pozostawienia odpowiedniej powierzchni biologicznie czynnej, pokrytej wielogatunkow膮 ro艣linno艣ci膮, kt贸ry to teren wykorzystywany b臋dzie r贸wnie偶 do retencjonowanie jak najwi臋kszej ilo艣ci wody deszczowej. Je艣li podejdziemy w ten spos贸b do ka偶dej inwestycji, poczynaj膮c od parkingu, przebudowy ulicy czy chodnika, po budow臋 nowych obiekt贸w, w ci膮gu kr贸tkiego okresu jeste艣my w stanie osi膮gn膮膰 sukces. Z jednej strony s膮 to wi臋c cz臋sto niewielkie zmiany na poziomie realizowanych i planowanych inwestycji, a z drugiej jest to ogromna zmiana, czyli zmiana my艣lenia o wodzie i zieleni jako infrastrukturze krytycznej.
System nawadniania nowo posadzonych drzew w parku im. J. D膮browskiego w 艁odzi (Zdj. dr hab. Joanna Grabowska)
惭补迟别谤颈补艂:
Tekst: Justyna Kowalewska (3PR)
Zdj臋cia: dr hab. Joanna Grabowska, dr hab. Tomasz Jurczak