Dotychczas opisano 52 tysi膮ce gatunk贸w paj膮k贸w. Mimo, 偶e jest to jedna z najwi臋kszych i najbardziej r贸偶norodnych grup zwierz膮t, jest ona jednocze艣nie do艣膰 s艂abo poznana. Na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁 trwaj膮 badania dotycz膮ce strategii 艂owieckich paj膮k贸w skacz膮cych. 鈥� To najbardziej r贸偶norodna i najciekawsza rodzina paj膮k贸w, s膮 to paj膮ki aktywnie poluj膮ce, co oznacza, 偶e nie buduj膮 sieci, tylko poluj膮 aktywnie, podchodz膮c i skacz膮c na ofiar臋 nawet z odleg艂o艣ci kilkudziesi臋ciu centymetr贸w 鈥� m贸wi prof. Maciej Bartos. 鈥� Co ciekawe, w zale偶no艣ci od rodzaju ofiary, paj膮ki wybieraj膮 r贸偶ne taktyki polowania, my zajmujemy si臋 badaniem tego, na jakiej podstawie podejmuj膮 swoje decyzje.
Wydawa膰 by si臋 mog艂o, 偶e nie ma w tym nic nadzwyczajnego, przecie偶 inaczej poluje si臋 na lwy, a inaczej na w臋偶e. Podobnie jest z owadami, inna taktyka 艂owiecka sprawdzi si臋 w przypadku powolnych g膮sienic, a inna w przypadku szybkich i zwinnych much. 鈥� Niesamowite jest to, jak te paj膮ki s膮 w stanie zidentyfikowa膰 r贸偶ne kategorie ofiar i to cz臋sto z du偶ej odleg艂o艣ci 鈥� m贸wi prof. Bartos. - Paj膮ki skacz膮ce to doskona艂y model badawczy, poniewa偶 proces polowanie bywa do艣膰 d艂ugi i sk艂ada si臋 z wielu etap贸w. Paj膮ki skacz膮ce (skakuny) maj膮 kilka cech, kt贸rych pr贸偶no szuka膰 u innych gatunk贸w. 鈥� Po pierwsze maj膮 oczy o bardzo du偶ej rozdzielczo艣ci, kt贸ra pozwala zidentyfikowa膰 bardzo drobne szczeg贸艂y 鈥� t艂umaczy badacz. 鈥� Skakuny widz膮 tylko nieco gorzej ni偶 ludzie, a lepiej ni偶 koty czy wi臋kszo艣膰 ptak贸w. I mowa tu tylko o g艂贸wnej parze oczu, a trzeba pami臋ta膰, 偶e paj膮ki maj膮 ich a偶 cztery pary i ka偶da pe艂ni inn膮 funkcj臋. 鈥� To bardzo ciekawy modu艂owy system, kt贸ry pozwala mie膰 ogl膮d bliski 3600 a jednocze艣nie poradzi膰 sobie z nadmiarem informacji 鈥� wyja艣nia prof. Bartos. 鈥� Bo trzeba pami臋ta膰, 偶e paj膮ki maj膮 niewielkie m贸zgi (oko艂o p贸艂 mln neuron贸w, czyli 170 tys. razy mniej ni偶 cz艂owiek). Prowadzone w 艁odzi badania pokazuj膮, 偶e mimo niewielkich m贸zg贸w, zwierz臋ta te potrafi膮 podejmowa膰 bardzo skomplikowane decyzje.
U ssak贸w naczelnych znana jest zdolno艣膰 tworzenia map mentalnych, to znaczy, 偶e nie mog膮c doj艣膰 bezpo艣rednio do jakiego艣 punktu, kt贸ry widz膮, mog膮 zaplanowa膰 alternatywn膮 tras臋 i trafi膰 do niego, nawet trac膮c go na jaki艣 czas z oczu. To bardzo unikalna umiej臋tno艣膰, kt贸r膮 posiadaj膮 tylko najlepiej rozwini臋te ssaki.Okazuje si臋, 偶e paj膮ki skacz膮ce te偶 to potrafi膮! S膮 w stanie dotrze膰 do ofiary, nawet je艣li straci艂y j膮 z oczu na p贸艂 godziny
鈥� wyja艣nia prof. Maciej Bartos.
W ostatnich latach badania w tej dziedzinie znacznie przyspieszy艂y, ze wzgl臋du na rozw贸j technologii. 鈥� Za pomoc膮 program贸w graficznych tworzymy animacje - projektujemy obiekt (ofiar臋) i jej otoczenie i wy艣wietlamy paj膮kowi na male艅kim ekranie 鈥� wyja艣nia prof. Maciej Bartos. 鈥� Manipuluj膮c tymi obiektami, mo偶emy obserwowa膰, jak paj膮k zinterpretowa艂 rodzaj ofiary, jak膮 strategi臋 polowania wybra艂 i jakie czynniki mia艂y wp艂yw na podj臋cie decyzji.
W艂oscy naukowcy, z kt贸rymi wsp贸艂pracuje Uniwersytet 艁贸dzki prowadz膮 podobne badania, ale z u偶yciem sprz臋tu opartego na dzia艂aniu podobnym do gogli VR. 鈥� Paj膮ka umieszcza si臋 na kulce zawieszonej w strumieniu powietrza i wy艣wietla si臋 r贸偶ne obiekty na ekranach umieszczonych wok贸艂 niego 鈥� t艂umaczy badacz. - Ruchy kulki i paj膮ka s膮 rejestrowane przez odpowiednio szybk膮 kamer臋 i na tej podstawie mo偶na obserwowa膰, jak paj膮k reaguje na wy艣wietlane mu obrazy. W ten spos贸b mo偶na stworzy膰 iluzj臋 rzeczywisto艣ci. Ta technologia b臋dzie ju偶 wkr贸tce wykorzystywana tak偶e w U艁.
Czemu maj膮 s艂u偶y膰 badania paj膮k贸w? - To jak my ludzie postrzegamy 艣wiat, ma zwi膮zek z tym jak robili to nasi przodkowie. Mamy wsp贸lne mechanizmy identyfikacji obiekt贸w 鈥� zapewnia prof. Maciej Bartos. 鈥� Najlepiej bada膰 je na prostych organizmach, takich jak na przyk艂ad paj膮ki, szczeg贸lnie je艣li interesuj膮 nas zachowania wrodzone 鈥� nie wszystko da si臋 zbada膰 na ludziach. Dzi臋ki tego typu badaniom, mo偶emy si臋 wiele dowiedzie膰 o mechanizmach dzia艂ania zwierz膮t, ale tak偶e ludzi.
Co ciekawe, niekt贸re z tych mechanizm贸w s膮 ju偶 wykorzystywane w technologii. 鈥� Okazuje si臋, 偶e skakuny maj膮 na tyle unikaln膮 zdolno艣膰 mierzenia odleg艂o艣ci, 偶e tym mechanizmem mo偶na si臋 pos艂u偶y膰 tworz膮c nowoczesne kamery 鈥� wyja艣nia prof. Maciej Bartos. - Ameryka艅scy naukowcy, kt贸rzy prowadzili badania nad wzrokiem paj膮k贸w, dzi艣 pracuj膮 dla Apple i bior膮 udzia艂 w budowie aparat贸w do smartfon贸w. Badaj膮c wzrok paj膮k贸w mo偶na dos艂ownie 鈥瀦ajrze膰 im w oczy鈥� i widzie膰 na co patrz膮, a to z kolei mechanizm wykorzystywany w reklamie. Badania prowadzone na innych grupach zwierz膮t (na przyk艂ad modliszkach) by艂y wykorzystywane przy projektowaniu pojazd贸w autonomicznych. 鈥� Identyfikacja obiekt贸w w przestrzeni, kt贸r膮 badamy analizuj膮c zachowanie paj膮k贸w skacz膮cych, mo偶e by膰 wykorzystywana w wielu dziedzinach 偶ycia 鈥� podsumowuje dr hab. Bartos.