Tw贸rca broni atomowej, a mo偶e szpieg? Kim by艂 Julius Robert Oppenheimer?
Przysz艂y 鈥瀘jciec broni atomowej鈥� Julius Robert Oppenheimer odebra艂 gruntowne wykszta艂cenie. Tytu艂 licencjata z chemii uzyska艂 na presti偶owym Uniwersytecie Harvarda, nast臋pnie w nie mniej znanym Cambridge zg艂臋bia艂 tajniki fizyki eksperymentalnej pod okiem noblisty Johna J. Thomsona. Przeznaczeniem Oppenheimera okaza艂a si臋 jednak fizyka teoretyczna, dlatego przeni贸s艂 si臋 na Uniwersytet w Getyndze. Po doktoracie (1927) podj膮艂 prac臋 na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkley.
Zaprzyja藕ni艂 si臋 tam z Ernestem Lawrence鈥檈m, kt贸ry na uniwersytecie stworzy艂 centrum fizyki j膮drowej. Dzi臋ki tej wsp贸艂pracy Oppenheimer wzi膮艂 udzia艂 w Projekcie Manhattan 鈥� tajnym programie ameryka艅skiego rz膮du maj膮cym na celu stworzenie broni j膮drowej. Oppenheimer nie mia艂 jednak do艣wiadczenia w pracy eksperymentalnej, 艣miano si臋 z niego, 偶e nie zna sprz臋tu, nie umie go obs艂ugiwa膰, nie potrafi艂 te偶 kierowa膰 zespo艂em. Postrzegany by艂 jako bujaj膮cy w ob艂okach cz艂owiek, niedbaj膮cy o swoj膮 powierzchowno艣膰, kt贸rej g艂贸wnymi atrybutami by艂y zniszczone buty, fajka i kapelusz. To jednak on, decyzj膮 gen. Leslie Grovesa, zosta艂 w 1942 r. wybrany na koordynatora bada艅 w Los Alamos. Trzy lata p贸藕niej dokonano pierwszej, udanej, pr贸by nuklearnej.
W tym samym roku Stany Zjednoczone postanowi艂y wykorzysta膰 now膮 technologi臋 przeciwko Japonii. Zrzucenie bomby atomowej 鈥濴ittle Boy鈥� na Hiroszim臋 (6 sierpnia 1945 r.) usatysfakcjonowa艂o Oppenheimera jako naukowca. Po ataku na Nagasaki (9 sierpnia), 艣wiadomy ju偶 skali skutk贸w u偶ycia tego rodzaju broni, zrezygnowa艂 z dalszego udzia艂u w projekcie i sta艂 si臋 gor膮cym zwolennikiem mi臋dzynarodowej kontroli nad ni膮. Tak膮 postaw膮 narazi艂 si臋 ameryka艅skim politykom, nawet prezydentowi Harry鈥檈mu Trumanowi. Ich argumentacja by艂a oczywista: Amerykanie wkraczali w zimnowojenn膮 rywalizacj臋 ze Zwi膮zkiem Sowieckim, a bro艅 atomowa zapewnia艂a USA przewag臋 nad przeciwnikiem.
Po wycofaniu si臋 z projektu Oppenheimer powr贸ci艂 do roli wyk艂adowcy akademickiego i wraz z innymi naukowcami-fizykami lobbowa艂 za ograniczeniem u偶ycia i rozprzestrzeniania broni atomowej. Sta艂 si臋 gor膮cym przeciwnikiem ameryka艅skich bada艅 nad broni膮 termoj膮drow膮. W jednym ze swoich wyk艂ad贸w z 1946 r. (opublikowane w 1955 r.) m贸wi艂 wprost, 偶e: 鈥濲est tylko jedna przysz艂o艣膰 atomowych materia艂贸w wybuchowych, kt贸r膮 mog臋 postrzega膰 z jakimkolwiek entuzjazmem: nigdy nie powinny by膰 u偶ywane w wojnie鈥�.
W 1954 r., wskutek tzw. drugiej fali 鈥瀞trachu przed czerwonymi鈥�, zosta艂 oskar偶ony o bycie komunist膮 oraz szpiegostwo. Jego przedwojenne kontakty z Komunistyczn膮 Parti膮 Stan贸w Zjednoczonych (do kt贸rej nale偶eli jego dziewczyna Jean Tatlock oraz jego brat Frank) nie by艂y tajemnic膮 鈥� ameryka艅ski wywiad wiedzia艂 o nich jeszcze przed powo艂aniem go do zespo艂u Projektu Manhattan. W贸wczas nie podwa偶ano jego lojalno艣ci wobec ojczyzny. Sytuacja mi臋dzynarodowa po 1945 r. jednak si臋 zmieni艂a, co dla Oppenheimera oznacza艂o utrat臋 po艣wiadczenia bezpiecze艅stwa Komisji Energii Atomowej. Dopiero w grudniu 2022 r., 55 lat po jego 艣mierci, administracja obecnego prezydenta Joe Bidena cofn臋艂a decyzj臋, wykluczaj膮c mo偶liwo艣膰 antyameryka艅skich dzia艂a艅 Oppenheimera.
Tekst: dr Magdalena Pogo艅ska-Pol Katedra Historii Polski i 艢wiata po 1945 r.,
Barbie, kim tak naprawd臋 jest Barbara Millicent Roberts?
Barbie jako produkt firmy Mattel debiutuje w USA 1959 roku. Bezpo艣redni膮, cho膰 nieoficjaln膮 inspiracj膮 dla powstania Barbie mia艂a by膰 pochodz膮ca z Niemiec lalka Lilli. Lilli by艂a odwzorowaniem ekskluzywnej prostytutki z niemieckich grafik dla doros艂ych autorstwa Reinharda Beuthiena. Jej przygody publikowane by艂y w hamburskim pi艣mie 鈥濨ild Zeitung鈥�. Bohaterka grafik uchodzi艂a za zdecydowan膮, pe艂n膮 klasy, modn膮, budz膮c膮 podziw posta膰, kt贸rej wygl膮d niekt贸rzy 艂膮czyli z wizerunkiem Marleny Dietrich. Lilli nie mia艂a 偶adnych opor贸w, by m贸wi膰 o seksie, modzie, polityce. Po wykupieniu praw do niemieckiej lalki, pierwszym zadaniem stoj膮cym przed w艂a艣cicielami Mattel by艂o wi臋c stworzenie takiego odpowiednika Lilli, kt贸ry zainteresowa艂by ca艂kowicie inn膮 grup臋 konsument贸w.
Po raz pierwszy oficjalnie Barbie, czy te偶 Barbara Millicent Roberts, pojawi艂a si臋 na targach American International Toy Fair 9 marca 1959 roku. Ubrana by艂a w jednocz臋艣ciowy str贸j pla偶owy w bia艂o-czarne paski. Jej wymiary wynosi艂y w贸wczas: 36鈥�20鈥�32. Przy odpowiednim przeniesieniu tych proporcji na warunki rzeczywiste by艂aby wi臋c, i jest do dzi艣, postaci膮 niemo偶liw膮. Protesty organizacji walcz膮cych z anoreksj膮 spowodowa艂y, 偶e ju偶 w kolejnej dekadzie Barbie przyby艂o kilka milimetr贸w w talii. Producenci t艂umaczyli si臋 z takiego wygl膮du Barbie jej charakterem 鈥� mia艂a ona by膰 鈥瀕alk膮 modow膮鈥�, tr贸jwymiarow膮 odpowiedzi膮 na papierowe postaci kobiece, kt贸re ubiera膰 mo偶na by艂o w papierowe ubrania. Wymiary dostosowane mia艂y by膰 do mo偶liwo艣ci ekspozycji ubra艅 w odpowiedni, zminiaturyzowany spos贸b. Oczywi艣cie kontrowersje nie zosta艂y przez to zapewnienie uciszone, a sama firma wypuszczaj膮c na rynek jedn膮 z wersji lalki jeszcze tylko je podsyci艂a. Mowa tu o Barbie z 1965 roku, kt贸ra w zestawie mia艂a wag臋 艂azienkow膮 wskazuj膮c膮 wynik 50 kg oraz ksi膮偶eczk臋 z przepisem na odchudzanie na ok艂adce, kt贸ry g艂osi艂 鈥瀌on鈥檛 eat鈥�.
Tekst: dr Aleksandra Krupa-艁awrynowicz i dr Alicja Piotrowska.
Czytaj tak偶e:
Redakcja: Ronald W贸jcik ()