Czym s膮 swing states?
Poj臋cie swing states, czyli stan贸w 鈥瀢ahaj膮cych si臋 / wahad艂owych / niezdecydowanych鈥� dotyczy tych terytori贸w administracyjnych Stan贸w Zjednoczonych Ameryki P贸艂nocnej, w kt贸rych podzia艂 poparcia dla kandydat贸w w wyborach prezydenckich wyznaczonych przez dwie g艂贸wne partie polityczne (na temat dwupartyjno艣ci, zob. ), rozk艂ada si臋 mniej wi臋cej po r贸wno. Oznacza to, 偶e 鈥� w zwi膮zku z niewielkimi r贸偶nicami w preferencjach politycznych uprawnionych do g艂osowania mieszka艅c贸w oraz specyfik膮 ameryka艅skiego systemu wyborczego 鈥� obaj kandydaci maj膮 w ww. stanach szans臋 na zwyci臋stwo.
Przeciwie艅stwem ww. stan贸w s膮 tzw. 鈥瀞tany bezpieczne鈥� (ang. safe states), w kt贸rych kandydat Partii Demokratycznej lub Republika艅skiej jest pewny wygranej. Stany z przewa偶aj膮cym poparciem dla kandydata Demokrat贸w okre艣lane s膮 jako 鈥瀞tany niebieskie鈥�, za艣 te, w kt贸rych wi臋kszo艣膰 g艂os贸w otrzymuje kandydat Republikan贸w to 鈥瀞tany czerwone鈥�.
Ze wzgl臋du na ca艂okszta艂t okoliczno艣ci prawnoustrojowych i faktycznych, bez zwyci臋stwa w stanach niezdecydowanych niemo偶liwe jest zdobycie prezydentury. W艂a艣nie dlatego, swing states stanowi膮 obiekty szczeg贸lnego zainteresowania kandydat贸w w trakcie prezydenckiej kampanii wyborczej.
Co powoduje, 偶e swing states s膮 tak istotne w procesie wybor贸w na prezydenta USA?
W celu zrozumienia, jak fundamentalne znaczenie podczas wybor贸w prezydenckich, maj膮 swing states, nale偶y po raz kolejny wspomnie膰 o specyfice sposobu wybierania Prezydenta Stan贸w Zjednoczonych.
Zgodnie z tre艣ci膮 art. 2 sek. 1 Konstytucji Stan贸w Zjednoczonych, wyboru na prezydenta dokonuje si臋 poprzez elektor贸w, kt贸rych ilo艣膰 odpowiada 艂膮cznej liczbie senator贸w i cz艂onk贸w Izby Reprezentant贸w, jakie przys艂uguj膮 danemu stanowi. Ka偶dy stan posiada dw贸ch przedstawicieli w Senacie, za艣 liczba cz艂onk贸w ni偶szej izby ameryka艅skiego parlamentu pozostaje uzale偶niona od wielko艣ci populacji danego stanu. Obecnie, 艂膮czna liczba cz艂onk贸w tzw. Kolegium Elektor贸w wynosi 538 elektor贸w. Jest to liczba odpowiadaj膮ca sumie cz艂onk贸w Izby Reprezentant贸w i senator贸w, do kt贸rej, na mocy 23. Poprawki z 1961 roku, do艂膮czeni zostali trzej elektorzy 鈥� reprezentanci Dystryktu Kolumbia.
Wed艂ug ww. regulacji konstytucyjnej, prezydentem zostaje ta osoba, kt贸ra uzyska艂a najwi臋cej g艂os贸w elektorskich, pod warunkiem, i偶 jest to tak偶e tzw. wi臋kszo艣膰 bezwzgl臋dna wyznaczonych elektor贸w. W praktyce oznacza to, i偶 kandydat potrzebuje co najmniej 270 g艂os贸w elektorskich, by zdoby膰 prezydentur臋.
Nale偶y pami臋ta膰, 偶e okre艣lenie sposobu wy艂aniania elektor贸w pozostaje prerogatyw膮 w艂adz lokalnych. Legislatura stanowa okre艣la zatem kszta艂t i zasady dotycz膮ce nominowania, powo艂ywania kandydat贸w oraz przydzielania ich g艂os贸w do konkretnego kandydata. Zdecydowana wi臋kszo艣膰 w艂adz stanowych przyj臋艂a model wybor贸w powszechnych, w skutek kt贸rych 鈥瀦wyci臋zca bierze wszystko鈥� (ang. winner takes all), co oznacza, 偶e ten kandydat na prezydenta, kt贸ry uzyska艂 wi臋cej g艂os贸w (cho膰by r贸偶nica by艂a minimalna) otrzymuje WSZYSTKIE g艂osy elektorskie z danego stanu.
Nie powinna zatem dziwi膰 pojawiaj膮ca si臋 w dyskursie publicznym opinia, i偶 o wyborze na prezydenta nie decyduj膮 wszyscy uczestnicz膮cy w wyborach obywatele, ale de facto w膮ska grupa g艂osuj膮cych w konkretnych hrabstwach danych stan贸w. W ostatnich kilkudziesi臋ciu latach najg艂o艣niejszym tego rodzaju przypadkiem by艂 wynik wybor贸w prezydenckich w 2000 roku. Wtedy to, kandydat Republikan贸w George W. Bush zwyci臋偶y艂 w stanie Floryda z kandydatem Demokrat贸w Al鈥檈m Gorem r贸偶nic膮 537 g艂os贸w, dzi臋ki czemu uzyska艂 wymagan膮 konstytucyjnie wi臋kszo艣膰 g艂os贸w elektorskich do zdobycia prezydentury.
Swing states 鈥瀢 teorii i praktyce鈥�
W przeciwie艅stwie do m.in. elektor贸w, poj臋cie swing states nie ma umocowania prawnego, jest to kategoria stosowana m.in. w naukach politycznych. Tym samym warto zaznaczy膰, i偶 nie istnieje sta艂y i zamkni臋ty zbi贸r stan贸w wahaj膮cych si臋. Co prawda cz臋艣膰 stan贸w niejako tradycyjnie zaliczana jest do ww. kategorii (m.in. Floryda, Ohio, Pensylwania, New Hampshire), jednak, ze wzgl臋du na szereg czynnik贸w natury pozaprawnej, obejmuj膮cych strukturalne zmiany populacyjne, w tym przede wszystkim zmiany demograficzne (zwi膮zane m.in. z wiekiem, ras膮 i p艂ci膮 g艂osuj膮cych), stan kt贸ry podczas jednych wybor贸w uznawanych by艂 za niezdecydowany, w trakcie kolejnych mo偶e by膰 traktowany jako 鈥瀊ezpieczny鈥�. Dla przyk艂adu, w wyborach prezydenckich w 2000 roku a偶 17 stan贸w by艂o uznawane za swing states, za艣 w 2016 鈥瀟ylko鈥� 9.
Wspomniana powy偶ej zasada ma tak偶e zastosowanie odwrotne 鈥� ze wzgl臋du na ewolucj臋 preferencji politycznych, stan okre艣lany jako 鈥瀊ezpieczny鈥� mo偶e trafi膰 do kategorii wahaj膮cych si臋 lub te偶 鈥瀦mieni膰 barwy鈥� (przed rozpocz臋ciem tegorocznej kampanii prezydenckiej niekt贸rzy analitycy przewidywali, 偶e do grupy swing states mo偶e wej艣膰 kilka nowych stan贸w, ze wzgl臋du na przemieszczenie si臋 cz臋艣ci populacji pomi臋dzy stanami w trakcie pandemii COVID-19, np. du偶a grupa os贸b pochodz膮cych z Kalifornii przenios艂a si臋 do 艣rodkowych stan贸w, ze wzgl臋du na s艂abszy re偶im sanitarny tam obowi膮zuj膮cy; te wst臋pne analizy jak na razie si臋 nie potwierdzi艂y).
Istotne jest wskazanie, 偶e wp艂yw na te zmiany maj膮 zar贸wno czynniki dotycz膮ce takich kwestii jak dorastanie dzieci migrant贸w z grup mniejszo艣ciowych (kt贸rych rodzice nie posiadali prawa do g艂osowania), zmniejszenie stosunku urodze艅 do zgon贸w w grupach wi臋kszo艣ciowych czy zwi臋kszenie / zmniejszenia zainteresowania uczestnictwem w wyborach po艣r贸d konkretnych grup spo艂ecznych (wiekowych, zawodowych etc.).
Wartym podkre艣lenia jest, i偶 sztaby wyborcze kandydat贸w ju偶 na etapie przygotowania strategii kampanijnych, pieczo艂owicie analizuj膮 tego rodzaju zmiany. Jak zosta艂o wskazane powy偶ej, to w艂a艣nie na swing states koncentruje si臋 w g艂贸wnej mierze uwaga startuj膮cych w wyborach. Kandydaci cz臋艣ciej pojawiaj膮 si臋 w tych stanach, po艣wi臋caj膮 znaczniejsze nak艂ady finansowe na materia艂y wyborcze (materia艂y promocyjne w 艣rodkach masowego przekazu, tak偶e lokalnych, ulotki, plakaty), za艣 kwestie spo艂eczne, gospodarcze, polityczne i prawne b臋d膮ce przedmiotem zainteresowania g艂osuj膮cych w tych jednostkach administracyjnych znajduj膮 istotne miejsce w programach wyborczych. Wizyty w 鈥瀞tanach bezpiecznych鈥� s膮 z regu艂y rzadsze, nie przynosz膮 bowiem 偶adnych wymiernych korzy艣ci ubiegaj膮cym si臋 prezydentur臋 (skoro zwyci臋stwo i tak jest tam pewne), poza ewentualnym wzmocnieniem ich wizerunku.
Walka o zdobycie g艂os贸w elektorskich ze stan贸w wahaj膮cych si臋 nie powinna dziwi膰. Bez elektor贸w ze swing states 鈥� przy uwzgl臋dnieniu 鈥瀟radycyjnego鈥� podzia艂u na stany niebieskie i czerwone 鈥� niemo偶liwym pozostaje uzyskanie, konstytucyjnie wymaganej, bezwzgl臋dnej wi臋kszo艣ci g艂os贸w elektorskich, umo偶liwiaj膮cej zwyci臋stwo w wyborach prezydenckich. W trakcie tegorocznych wybor贸w trzeba b臋dzie trzeba zatem szczeg贸lnie dok艂adnie obserwowa膰 wyniki w Arizonie, Georgii, Michigan, Newadzie, Pensylwanii, P贸艂nocnej Karolinie oraz Wisconsin.
Tekst: dr Jakub St臋pie艅
Katedra Prawa Konstytucyjnego U艁 / Centre for Anglo-American Legal Tradition U艁
ORCID: 0000-0003-0106-680
Artyku艂 jest cz臋艣ci膮 serii ConLaw24, w kt贸rej Centre for Anglo-American Legal Tradition przybli偶a zawi艂o艣ci ameryka艅skiego systemu prawno-politycznego. W ka偶dy wtorek do dnia wybor贸w b臋dziemy publikowali kolejne teksty.