Dlaczego czytacie ten wpis? Z przyzwyczajenia, bo si臋gacie po wszystko, co pojawia si臋 na profilu WU艁? A mo偶e jeste艣cie tu przygodnie, dlatego 偶e jaka艣 fraza przyci膮gn臋艂a wasz wzrok? Czy nie jest tak, 偶e w og贸le nie mieli艣cie czyta膰 tego wpisu, wszak macie tysi膮c wa偶niejszych spraw na g艂owie, lecz chcecie jeszcze na chwil臋 odsun膮膰 od siebie moment wej艣cia w codzienny rytua艂 odhaczania zada艅, kt贸ry od dawna was nudzi i uwiera? To, co odpowiada艂o wam wczoraj, tydzie艅 temu czy miesi膮c, dzi艣 ju偶 wydaje si臋 niewygodne, bo wy jeste艣cie ju偶 troch臋 inni, nieco odmienieni. I tytu艂, kt贸ry nada艂am temu wpisowi, afirmuj膮cy drobne, ledwo zauwa偶alne zmiany, delikatnie uderza w wasz膮 czu艂膮 strun臋.
Je艣li kt贸re艣 z powy偶szych przypuszcze艅 jest bliskie waszemu przypadkowi, czytajcie Fran莽ois鈥檃 Julliena. Ten francuski filozof i sinolog, niedawno goszcz膮cy na U艁, do tej pory rzadko by艂 t艂umaczony na polski. Dwie jego ksi膮偶ki o relacji mi臋dzy chi艅sk膮 a greck膮 filozofi膮 ukaza艂y si臋 w pierwszej dekadzie XXI wieku, p贸藕niej jego my艣l prezentowano bardzo fragmentarycznie. Dlatego , w przek艂adzie i opracowaniu prof. Ewy Marynowicz-Hetki, jest doskona艂膮 mo偶liwo艣ci膮 zapoznania si臋 z najciekawszymi tezami tego autora z ostatnich kilkunastu lat.
Tom, opatrzony czu艂膮 Przedmow膮: listem do polskich Przyjaci贸艂, zaistnia艂 dzi臋ki temu, co powinno by膰 esencj膮 pracy akademickiej, a nie jest, poniewa偶 od naukowc贸w oczekuje si臋 wysokopunktowanych efekt贸w osi膮ganych w kr贸tkim czasie. Ot贸偶 prof. Ewa Marynowicz-Hetka, pedago偶ka, zaproponowa艂a wsp贸艂pracownikom rozmow臋 o wyk艂adzie, kt贸ry Jullien wyg艂osi艂 na rozpocz臋cie Mi臋dzynarodowego Biennale Edukacji, Kszta艂cenia i Praktyk Profesjonalnych w Pary偶u w 2021 roku. Rozmowa przekszta艂ci艂a si臋 w konwersatorium Jullienowskie, 偶ywi膮ce si臋 kolejnymi tekstami, kt贸re Marynowicz-Hetka przet艂umaczy艂a. Otrzyma艂a 鈥瀊艂ogos艂awie艅stwo鈥� od autora, o czym 艣wiadczy m.in. to, 偶e manuskrypt jego zesz艂orocznej ksi膮偶ki 鈥濸onownie otworzy膰 mo偶liwo艣ci. De-koincydencja, sztuka dzia艂ania鈥� dosta艂a jeszcze przed francusk膮 premier膮. Tom uzupe艂niaj膮 fragmenty wcze艣niejszych ksi膮偶ek, pt. 鈥濼ransformacje bezszelestne鈥� (2009) i 鈥濳olejne 偶ycie. Jak w艂a艣ciwie istnie膰鈥� (2017).
Jullien nie zgadza si臋 na stronniczo艣膰 europejskiej my艣li filozoficznej.
Do otwarcia naszej pespektywy potrzebuje kilku kluczy. S艂u偶膮 mu za nie autorskie poj臋cia: transformacji bezszelestnych, jasno艣ci umys艂u i ol艣nienia oraz de-koincydencji. To pierwsze odnosi si臋 do tego, 偶e nieustannie jeste艣my aktorami procesu zmian, kt贸re zachodz膮 w nas i wok贸艂 nas. Tranzycje (przej艣cia) s膮 na tyle niewielkie, 偶e na co dzie艅 ich nie zauwa偶amy, daj膮c si臋 im zaskoczy膰 dopiero, kiedy rezultaty s膮 ju偶 zaawansowane. Tak dzia艂a dorastanie i starzenie, a tak偶e poch贸d p贸r roku i globalne ocieplenie. To nie gwa艂towne rewolucje kszta艂tuj膮 nasze 偶ycie, ale ci膮gi ma艂ych i post臋puj膮cych zmian.
Czy to znaczy, 偶e aby poczu膰 zmian臋 musimy skoczy膰 na bungee albo wyjecha膰 na Bali? Nie, wystarczy by膰 uwa偶n膮 obserwatork膮 i wytrwa艂ym d艂ugodystansowcem, nie ba膰 si臋 ponownego podj臋cia (s艂owa Kierkegaarda) tych samych dzia艂a艅, je艣li mamy poczucie, 偶e mogliby艣my je inaczej wykona膰. Podpowiedzi mo偶na szuka膰 w chi艅skiej kulturze. Fran莽ois Jullien nie u偶ywa jej do stawiania europejskiej konkurentki pod pr臋gierzem. Przeciwnie, 艂agodnie zestawiaj膮c obie tradycje, tropi 鈥瀎a艂dy rozumu鈥�, my艣lowe nawyki, kt贸re mo偶na dostrzec wtedy, gdy pozna si臋 alternatywne sposoby percepcji 艣wiata. W Chinach zamiast dobrze nam znanej sekwencji 鈥瀙ocz膮tek 鈥� koniec鈥� m贸wi si臋 o osi 鈥瀔oniec 鈥� pocz膮tek鈥�. Nie ma mi臋dzy nimi wyra藕nych granic 鈥� pocz膮tek jest przed艂u偶eniem ko艅ca, a koniec zaczyna co艣 nowego. Nie ma startu i mety, jest za to ci膮g艂a droga. Podmiot, inaczej ni偶 u Platona i Arystotelesa, zmienia si臋 pod wp艂ywem kumulowania do艣wiadcze艅, tak偶e najdrobniejszych.
Czy niebo zawsze musi by膰 dookre艣lone 鈥� niebieskie, ciemne, burzowe? A gdyby patrz膮c na 艣nieg lub deszcz, kt贸ry dotykaj膮c ziemi nie jest ju偶 t膮 艣nie偶ynk膮 lub kropl膮, co przed chwil膮 wirowa艂a w powietrzu, spr贸bowa膰 pomy艣le膰 siebie na nowo?
Do tego potrzebowa膰 b臋dziemy czego艣 wi臋cej ni偶 pomys艂owo艣ci i rozpoznania pragnie艅. Sekretem jest my艣lenie wolne od s艂ownika podstawowych poj臋膰 i przypisywanych im atrybut贸w? Jullien nazywa t臋 my艣low膮 otwarto艣膰 jasno艣ci膮 umys艂u oraz ol艣nieniem. Nie mo偶na si臋 jej nauczy膰, ale mo偶na ufa膰, 偶e rozwinie si臋 ona razem z nami. Jasno艣膰 umys艂u umo偶liwia de-koincydencj臋. Przeciwstawia si臋 ona imperatywowi koincydencji, czyli zgodno艣ci z bytem (bogiem, natur膮 itd.) oraz jego normami prawdy. Narodzona w Grecji europejska filozofia, w adekwatno艣ci siebie j臋zyka i rzeczy, ludzi i logosu widzia艂a idea艂. W szkole, sztuce, nauce i na co dzie艅 potrzeba czego艣 innego, alarmuje filozof, a mianowicie odst臋pstwa od rutyny i 艣wiadomego otwarcia si臋 na zmian臋. Warto szuka膰 szczelin w bycie, mo偶liwo艣ci innego 偶ycia, z udzia艂em ludzi, kt贸rych do tej pory nie brali艣my pod uwag臋.
Pewnie w wielu uszach brzmi to jak romantyczna i naiwna bajka o drugiej szansie. Jullien broni si臋, 偶e jego propozycja jest daleka od modnych hase艂 dyskursu zarz膮dzania, jak 鈥瀍fektywno艣膰鈥�, 鈥瀦r贸wnowa偶ony rozw贸j鈥�, 鈥瀒nnowacje鈥� albo 鈥瀝ezyliencja鈥�, a tak偶e od ich 偶arliwej krytyki. Mo偶na odpowiedzie膰 filozofowi, 偶e 鈥瀌e-koincydencja鈥� te偶 ju偶 zosta艂a zagospodarowana przez kapitalistyczne praktyki rz膮dzenia ludzkim z艂udzeniem szcz臋艣cia i spe艂nienia. I 偶e czekamy na p贸j艣cie krok dalej. Czytaj膮c glosy zawarte w drugiej cz臋艣ci zbioru, my艣l臋, 偶e Jullienowi si臋 uda. Jean-Fran莽ois Lyotard por贸wna艂 jego strategi臋 do 鈥瀞kuteczno艣ci kraba鈥�, kt贸ra 鈥瀗ie wynika przecie偶 z mia偶d偶膮cej si艂y jego szczypc贸w, ale przede wszystkim z jego stochastycznego poruszania si臋 bokiem鈥� mi臋dzy filozoficznymi tradycjami. Alain Badiou doceni艂 jego umiej臋tno艣膰 szukania uniwersalnej przestrzeni do my艣lenia o r贸偶nicy. Paul Ricoeur chwali艂 go za 艂膮czenie wyzbyte dzielenia, czyli praktyk臋 鈥瀋hi艅skiego my艣lenia po francusku鈥�. Jean-Marie Barbier por贸wna艂 go do takich gigant贸w jak Erwin Panofsky i Michel Foucault. Dlatego nie chod藕my wok贸艂 Julliena rakiem, ale czytajmy go przekornie i bez po艣piechu.
Wi臋cej tekst贸w Magdaleny Nowickiej-Franczak znajdzie
Ksi膮偶ka Fran莽ois鈥檃 Julliena w przeg艂adzie prof. Ewy Marynowicz-Hetki jest dost臋pna w .
Publikacj臋 wydano dzi臋ki dofinansowaniu .
Cet ouvrage, publi茅 dans le cadre du Programme d鈥檃ide 脿 la publication Boy-呕ele艅ski a b茅n茅fici茅 du soutien de l鈥橧nstitut fran莽ais de Pologne.