Cykl podcast贸w 鈥濧leja Badaczek鈥� zosta艂 nagrany jesieni膮, w bie偶膮cym roku akademickim, wsp贸lnie z Radiem 357. Przedstawia pi臋膰 kobiet-naukowczy艅 z Uniwersytetu 艁贸dzkiego, kt贸re badaj膮, jak r贸偶ne zjawiska wp艂ywaj膮 na 偶ycie spo艂ecze艅stwa, a poprzez dzielenie si臋 wynikami swoich bada艅 sprawiaj膮, 偶e 艣wiat nauki staje si臋 zrozumia艂y i bliski.
O tym jak istotne jest postrzeganie zdrowia przez pryzmat biologii rozmawia Gra偶yna Morek z dr hab. Anet膮 Balcerczyk, prof. U艁, kierowniczk膮 Katedry Biologii Nowotwor贸w i Epigenetyki na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
艢wiat nauki i ciekawo艣膰 student贸w
Dr hab. Aneta Balcerczyk prowadzi liczne projekty badawcze dotycz膮ce epigenetyki i biologii nowotwor贸w, a jej publikacje znajduj膮 si臋 w presti偶owych czasopismach naukowych.
W rozmowie z Gra偶yn膮 Morek prof. Balcerczyk podkre艣la rol臋 ciekawo艣ci i pasji w nauce:
Ko艂a naukowe s膮 du偶ym ko艂em zamachowym. Tutaj studenci mog膮 bardzo intensywnie rozwija膰 swoje zainteresowania, mog膮 pracowa膰 laboratoryjnie b膮d藕 jak biolodzy 艣rodowiskowi uczestniczy膰 w r贸偶nego typu wyjazdach i rozwija膰 pasje. Umo偶liwiaj膮 te偶 bezpo艣redni膮 prac臋 z mentorem, profesorem, opiekunem, mog膮 rozbudzi膰 w studentach ciekawo艣膰, stawia膰 przed nimi kolejne wyzwania i stymulowa膰 do zadawania pyta艅.
Student贸w i studentki biologii, kt贸rzy zaczynaj膮 w ten spos贸b swoj膮 naukow膮 drog臋, fascynuje mo偶liwo艣膰 艂膮czenia bada艅 w laboratorium z praktycznymi aspektami ochrony zdrowia i 艣rodowiska.
Zaanga偶owanie w dzia艂alno艣膰 w ko艂ach naukowych przeciwdzia艂a droput-owi, czyli rezygnacji ze studi贸w przed uzyskaniem dyplomu, dodaje badaczka pytana o student贸w kierunk贸w biologicznych.
Epigenetyka 鈥� nasze geny pod wp艂ywem stylu 偶ycia
Coraz cz臋艣ciej m贸wi si臋, 偶e odpowiednia dieta, unikanie stresu i aktywno艣膰 fizyczna wp艂ywaj膮 na nasze zdrowie nawet na poziomie molekularnym. Prof. Balcerczyk wyja艣nia:
Styl 偶ycia to jeden z najpot臋偶niejszych regulator贸w epigenomu. Aktywno艣膰 fizyczna poprawia nie tylko nasze samopoczucie, ale funkcje 艣r贸db艂onka naczyniowego. Zbilansowana dieta 鈥� najcz臋艣ciej wskazuje si臋 na diet臋 艣r贸dziemnomorsk膮, bogat膮 w polifenole i zdrowe t艂uszcze 鈥� wspiera ekspresj臋 gen贸w przeciwzapalnych. Sen, redukcja stresu pomagaj膮 w stabilizacji szlak贸w hormonalnych i wp艂ywaj膮 na poziom metylacji DNA.
Epigenetyka pozwala zrozumie膰, jak 艣rodowisko 鈥瀝ozmawia鈥� z naszymi genami:
Je偶eli por贸wnaliby艣my DNA do sprz臋tu komputerowego, to epigenom jest systemem operacyjnym, kt贸ry decyduje, kt贸re geny mog膮 by膰 w艂膮czone, a kt贸re wy艂膮czone. Dieta, stres, sen r贸wnie偶 wp艂ywaj膮 na nasze geny. Ta 艣wiadomo艣膰 daje nam zupe艂nie now膮 perspektyw臋.
To otwiera drog臋 do profilaktyki i leczenia chor贸b metabolicznych, sercowo-naczyniowych czy nowotworowych. Epigenetyka jako profilaktyka w leczeniu tego typu chor贸b jest pot臋偶nym narz臋dziem.
Zdrowy 艣r贸db艂onek 鈥� fundament uk艂adu kr膮偶enia
艢r贸db艂onek naczy艅 krwiono艣nych i limfatycznych fascynuje badaczk臋 od czas贸w doktoratu. Te wyspecjalizowane kom贸rki odpowiadaj膮 za przepuszczalno艣膰 艣cian naczy艅, ich struktur臋 i przebudow臋, a tak偶e reguluj膮 procesy zapalne i zakrzepowe. Prof. Balcerczyk u偶ywa mocnej metafory, t艂umacz膮c, jak rak manipuluje 艣r贸db艂onkiem:
Rak, m贸wi膮c alegorycznie, to inteligentna struktura, kt贸ra stymuluje 艣r贸db艂onek, 偶eby zacz膮艂 tworzy膰 naczynia krwiono艣ne w jego kierunku i od偶ywia膰 nowotw贸r. Wydziela szereg czynnik贸w wzrostu, kt贸re nap臋dzaj膮 podzia艂y kom贸rek 艣r贸db艂onka.
Regularna aktywno艣膰 fizyczna, nawet 6鈥�10 tysi臋cy krok贸w dziennie, wspiera funkcjonowanie uk艂adu kr膮偶enia i zdrowie 艣r贸db艂onka.
Co z diet膮 ketogeniczn膮? Czy jest dla nas zdrowa?
Prof. Aneta Balcerczyk podkre艣la znaczenie zbilansowanej diety, a tak偶e rytmu dobowego i czasu spo偶ywania posi艂k贸w. Dyskutuje te偶 o diecie ketogenicznej:
Dieta ta jest bardzo popularna, wr臋cz modna. Wsp贸lnie z instytutem badawczym z Francji analizowali艣my wp艂yw cia艂 ketonowych na modelu mysim. Jak ka偶da dieta eliminacyjna, nie jest dla ka偶dego. Daje dobre efekty w redukcji masy cia艂a, a jej historia zacz臋艂a si臋 w latach 20-tych XX wieku jako metoda ograniczania napad贸w padaczkowych u dzieci. Badania nad wp艂ywem tej diety na choroby neurodegeneracyjne nadal trwaj膮. We wszystkim trzeba zachowywa膰 umiar i r贸wnowag臋.
Nauka blisko 偶ycia
Badania nad enzymami i bia艂kami prowadzone na poziomie molekularnym w laboratoriach 艂贸dzkich biolog贸w umo偶liwi膮 opracowanie bardziej spersonalizowanych terapii przeciwnowotworowych i chor贸b kr膮偶enia.
Rozmowa z prof. Anet膮 Balcerczyk pokazuje, 偶e biologiczne podstawy zdrowia nie s膮 oderwane od codziennych wybor贸w. 艢wiadomo艣膰 w jaki spos贸b dieta, ruch, sen i stres wp艂ywaj膮 na nasze geny, daje realne narz臋dzia do dbania o siebie. Praca badaczki to most mi臋dzy mikroskopem a codziennym 偶yciem 鈥� nauk膮 w s艂u偶bie zdrowia i 艣wiadomego stylu 偶ycia.
Aneta Balcerczyk jest absolwentk膮 biologii na Uniwersytecie 艁贸dzkim, w 2005 roku uzyska艂a tytu艂 doktora biofizyki. Sta偶e podoktorskie odbywa艂a w ramach presti偶owych stypendi贸w, m.in. Human Frontier Science Program Organization (HFSPO) oraz programu 鈥濳olumb鈥� FNP, w Baker Heart & Diabetes Research Institute w Melbourne. Tam zajmowa艂a si臋 mechanizmami epigenetycznej pami臋ci metabolicznej i modyfikacjami epigenomu w hiperglikemii i cukrzycy.
Od 2018 roku jest profesorem uczelni, kieruje Katedr膮 Biologii Nowotwor贸w i Epigenetyki na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska Uniwersytetu 艁贸dzkiego oraz pe艂ni funkcj臋 prodziekana ds. umi臋dzynarodowienia. Jest autork膮 kilkudziesi臋ciu publikacji naukowych w presti偶owych czasopismach, takich jak Genome Research, Nature Reviews Endocrinology czy Circulation Research, i kierowa艂a wieloma projektami badawczymi finansowanymi m.in. przez Narodowe Centrum Nauki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego, Horizon 2020 oraz EFSD/Boehringer Ingelheim European Research Programme. Od 2023 roku pe艂ni te偶 funkcj臋 edytora w Biochemical Pharmacology 鈥� Metabolic diseases and Endocrinology.
Wi臋cej dobrych tre艣ci o nauce znajdziecie na kanale 鈥淣auka Inspiruje鈥�
Opracowanie: Honorata Ogieniewska, Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni