Sk膮d bra膰 mangan, kobalt, lit i mied藕?
Projekt dotyczy bada艅 p贸艂nocno-wschodniego Pacyfiku, a dok艂adnie obszaru, kt贸ry znany jest naukowcom i mi臋dzynarodowym koncernom g贸rniczym jako Clarion-Clipperton Fracture Zone. To obszar po艂o偶ony mi臋dzy dwoma uskokami tektonicznymi. Jest on niezwykle wa偶ny ekonomicznie z uwagi na obecno艣膰 rud pierwiastk贸w strategicznych takich jak: kobalt, molibden, mangan, lit i mied藕. - Zasoby tych minera艂贸w na l膮dzie s膮 nie tylko skromne, ale i trudnodost臋pne, tymczasem na dnie oceanu jest ich du偶o, a w tym obszarze najwi臋cej 鈥� wyja艣nia prof. Magdalena B艂a偶ewicz z Katedry Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii. Pewna ilo艣膰 tych minera艂贸w obecna jest na terenie Kanady, Indonezji, Australii, Chin oraz Republiki Konga. 鈥� W prawdzie najbogatsze rudy kobaltu znajduj膮 si臋 w Republice Konga i po艂o偶one s膮 stosunkowo p艂ytko pod powierzchni膮 ziemi, ale w miejscach poro艣ni臋tych lasami deszczowymi, co oznacza, 偶e spos贸b ich wydobycia jest r贸wnoznaczny z degradacj膮 tych ekosystem贸w 鈥� wyja艣nia prof. B艂a偶ewicz. 鈥� Poza tym w Republice Konga w kopalniach kobaltu zatrudniane s膮 dzieci, a cywilizowany 艣wiat si臋 w oczywisty spos贸b nie godzi na takie praktyki. Stoimy zatem przed konieczno艣ci膮 poszukiwania innych 藕r贸de艂 tych minera艂贸w.
Wydobycie rud metali z dna oceanu nie jest ani 艂atwiejsze, ani ta艅sze, ale jest nieuniknione. 鈥� M贸wimy tu o pracach na g艂臋boko艣ci 5000 metr贸w, gdzie ci艣nienie si臋ga 500 atmosfer 鈥� wyja艣nia prof. B艂a偶ewicz. 鈥� In偶ynierowie, kt贸rzy konstruuj膮 prototypy pojazd贸w pracuj膮cych na dnie oceanu, uwa偶aj膮, 偶e z technicznego punktu widzenia 艂atwiej poradzi膰 sobie z pr贸偶ni膮 w przestrzeni kosmicznej ni偶 z tak wysokim ci艣nieniem pod wod膮.
Technologicznie pozyskiwanie pierwiastk贸w z dna oceanu nie jest proste, ale zapotrzebowanie w wielu ga艂臋ziach przemys艂u jest olbrzymie. Pierwiastki te wykorzystywane s膮 do produkcji baterii o d艂ugiej 偶ywotno艣ci i szybkim czasie 艂adowania, niezb臋dnych we wszystkich urz膮dzeniach przeno艣nyc. Presja pozyskiwania ich rud z dna oceanu jest zatem olbrzymia, ale dzia艂ania te powinny by膰 szczeg贸艂owo zaplanowane i przeprowadzone w spos贸b bezpieczny dla 艣rodowiska
鈥� podkre艣la prof. B艂a偶ewicz.
Naukowcy na stra偶y bior贸偶norodno艣ci
Samo wydobycie pierwiastk贸w nie wydaje si臋 bardzo trudne. Rudy te, w postaci bry艂 o 艣rednicy kilku lub kilkunastu centymetr贸w spoczywaj膮 na powierzchni dna oceanicznego. Mog膮 wi臋c by膰 wydobywane przez podwodne pojazdy przypominaj膮ce kombajny, kt贸re b臋d膮 je zbiera艂y i przekazywa艂y na powierzchni臋 oceanu do statku-matki. 鈥� Rodzi si臋 jednak pytanie jaki wp艂yw b臋dzie mia艂a taka aktywno艣膰 g贸rnicza dla 艣rodowiska, bo skutki g贸rnictwa na l膮dzie niestety s膮 nam doskonale znane 鈥� m贸wi prof. B艂a偶ewicz. 鈥�- Niestety, obszar 艣rodkowego Pacyfiku jest praktycznie nieznany nauce, co uniemo偶liwia ocen臋 w jaki spos贸b i jak dalece g贸rnictwo g艂臋bokowodne wp艂ynie na jego ekosystemy. Nie tylko nie jest znamy jego topografii, ale tak偶e warunk贸w 艣rodowiskowych kszta艂tuj膮cych to 艣rodowiska. Co wi臋cej, niewiele wiemy na temat organizm贸w morskich jakie tam 偶yj膮, z jakiej niszy pokarmowej korzystaj膮 oraz jakich warunk贸w potrzebuj膮 do 偶ycia i tworzenia zdrowych i stabilnych populacji.
W艂a艣nie dlatego zainicjowano mi臋dzynarodowy projekt () w kt贸rego konsorcjum uczestniczy ponad trzydzie艣ci instytucji z 10 kraj贸w.
Projekt ma na celu ocen臋 bior贸偶norodno艣ci biologicznej w tym obszarze, ale r贸wnie偶 ocen臋 tego, jakie skutki mog膮 mie膰 dzia艂ania o charakterze antropogenicznym
鈥� t艂umaczy prof. B艂a偶ewicz.
Naukowcy zaanga偶owani w projekt badali wp艂yw przemys艂owej pr贸by pozyskania konkrecji polimetalicznych w strefie Clarion Clipperton Fracture Zone oraz starali si臋 oceni膰 jaki mo偶e mie膰 ona wp艂yw na jego ekosystemy.
Dno oceanu pokryte jest warstw膮 mi臋kkich osad贸w, mo偶na wi臋c sobie wyobrazi膰, 偶e prace g贸rnicze z wykorzystaniem 鈥瀔ombajn贸w鈥� b臋d膮 je wzrusza艂y, a pr膮dy wody, b臋d膮 je transportowa艂y w inne, by膰 mo偶e odleg艂e miejsca. Wykonano badania, by sprawdzi膰, jak daleko i w kt贸rym kierunku osady denne mog膮 by膰 transportowane. 鈥� Informacja o kierunku transportu osad贸w dennych, jest niezmiernie wa偶na. Poszczeg贸lne obszary dna oceanicznego zasiedlane s膮 przez odmienne zespo艂y organizm贸w, w tym organizm贸w filtruj膮cych, takich jak g膮bki, ma艂偶e i mszywio艂y. Du偶a ilo艣膰 osad贸w w wodzie mo偶e zatyka膰 ich aparaty filtracyjne i prowadzi膰 do ich rych艂ej 艣mierci. 鈥� wyja艣nia prof. B艂a偶ewicz.
Podwodne obszary wyrysowane na mapie
Naukowcy skupili si臋 na badaniu pi臋ciu obszar贸w p贸艂nocno-wschodniego Pacyfiku. Cztery z nich to obszary kontraktowo przynale偶ne do Niemiec (Federal Institute for Geosciences and Natural Resources of Federal Republic of Germany), Francji (IFREMER), Belgii (Global Sea Mineral Resources) oraz mi臋dzynarodowego konsorcjum Interoceanmetal, kt贸rego interesariuszem jest mi臋dzy innymi Polska. Pi膮ty to obszar wyznaczony jako rezerwuar bior贸偶norodno艣ci (APEI3 鈥� Areas of Particular Environmental Interest 3), jest obszarem chronionym, wolnym od wszelkich dzia艂a艅 o charakterze antropogenicznym.
Ca艂y teren Clarion-Clipperton Fracture Zone mie艣ci si臋 w obszarze w贸d eksterytorialnych, co oznacza, 偶e znajduje si臋 poza jakakolwiek jurysdykcj膮 pa艅stwow膮 i stanowi膮 鈥瀢sp贸lne dziedzictwo ludzko艣ci鈥�. Takie Obszary s膮 zarz膮dzane przez Mi臋dzynarodow膮 Organizacj臋 Dna Morskiego (MODM), ustanowion膮 na mocy Konwencji Narod贸w Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS) z 1982 r. Poszczeg贸lne kraje, zainteresowane dzia艂aniami gospodarczymi w tym obszarze, przyst臋puj膮c do realizacji kontrakt贸w zawartych z MODM zobowi膮zuj膮 si臋 do przeprowadzania bada艅 naukowych i oceny stanu 艣rodowiska poprzedzaj膮cych eksploatacj臋.
- Istnieje prze艣wiadczenie, 偶e dno oceaniczne jest ekosystemem niezr贸偶nicowanym, a zamieszkuj膮ce je organizmy mog膮 si臋 dowolnie w nim przemieszcza膰 鈥� m贸wi prof. B艂a偶ewicz. 鈥� Najnowsze badania naukowe, ponad wszelk膮 w膮tpliwo艣膰 kwestionuj膮 te pogl膮dy. Dno oceaniczne to ekosystem niezwykle zr贸偶nicowany, cho膰 r贸偶nice te mog膮 by膰 trudne do wskazania bez odpowiednio szczeg贸艂owych bada艅. By oceni膰, czy ekosystem b臋dzie zdolny do regeneracji po zako艅czonych dzia艂aniach g贸rniczych, musimy by膰 pewni, 偶e 偶yj膮ce tam organizmy maj膮 mo偶liwo艣膰 przemie艣ci膰 si臋 z wyznaczonego przez ludzi rezerwuaru r贸偶norodno艣ci biologicznej do obszaru zaburzonego dzia艂aniami gospodarczymi.
Prof. Magdalena B艂a偶ewicz w swoich badaniach zajmuje si臋 kleszczugowcami, bardzo drobnymi skorupiakami morskimi o bardzo ograniczonych mo偶liwo艣ciach przemieszczania si臋. 鈥� Ich ma艂a mobilno艣膰 sprawia, 偶e s膮 one grupa modelow膮 鈥� m贸wi prof. B艂a偶ewicz. 鈥� W艂a艣nie takie zwierz臋ta s膮 doskona艂ymi wyznacznikami 艂膮czno艣ci genetycznej mi臋dzy obszarem wyznaczonym do eksploatacji g贸rniczej a 鈥瀝ezerwuarem r贸偶norodno艣ci biologicznej鈥�. S膮 zatem wyznacznikiem najbardziej restrykcyjnego podej艣cia do problemu.
Dwudziesty pierwszy wiek oferuje nam zachwycaj膮ce i technologiczne zaawansowane rozwi膮zania wielu problem贸w i jestem pewna, 偶e przy odrobinie dobrej woli i odpowiedniego finansowania ze strony interesariuszy, naukowcy s膮 w stanie nie tylko wiarygodnie oceni膰 jakie skutki przyniesie przemys艂owe pozyskanie konkrecji z dna, ale r贸wnie偶 zaproponowa膰 rozwi膮zania, kt贸re zminimalizuj膮 ich negatywne skutki. Z naszych bada艅 wynika, 偶e obszar wskazany jako rezerwuar r贸偶norodno艣ci biologicznej, jest bardzo ubogi pod wzgl臋dem bior贸偶norodno艣ci, co sugeruje, 偶e nie b臋dzie on stanowi艂 dobrego rezerwuaru dla regeneruj膮cego si臋 ekosystemu morskiego
鈥� zapewnia prof. B艂a偶ewicz.
Obszar wyznaczony do ochrony bior贸偶norodno艣ci (APEI3) nie jest reprezentatywny dla badanych przez naukowc贸w czterech obszar贸w kontraktowych - to g艂贸wny wniosek p艂yn膮cy z zako艅czonych w艂a艣nie bada艅. Poza tym wspomniane cztery obszary bardzo r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮. 鈥� pod wzgl臋dem biologicznym obszar IOM i interesariusza niemieckiego s膮 podobne pod wzgl臋dem zamieszkuj膮cej go fauny, lecz ca艂kowicie inne od obszaru interesariusza francuskiego 鈥� m贸wi prof. B艂a偶ewicz. 鈥� Jeszcze bardziej r贸偶ni si臋 obszar wyznaczony jako chroniony. To w po艂膮czeniu z wynikami bada艅 nad innymi grupami zwierz膮t sugeruje, 偶e nale偶y bardzo rozwa偶nie wyznaczy膰 obszary chronione i zaoferowa膰 naukowcom nieco wi臋cej czasu na badania, nim rozpoczn膮 si臋 dzia艂ania g贸rnicze, kt贸re mog膮 mie膰 nieodwracalne i dramatyczne dla 艣rodowiska skutki.
惭补迟别谤颈补艂测:&苍产蝉辫;
Tekst: Justyna Kowalewska (3PR Consulting)
Zdj臋cia: Prof. Magdalena B艂a偶ewicz oraz