Katalog s.m. (some meetings)
Arty艣ci, media sztuka. Proces tworzenia. J臋zyk sztuki. Obszar sztuki. Dokumentacja sztuki. Sztuka bez dokumentacji. Katalog s.m. pos艂uguje si臋 kodem z艂o偶onym z element贸w konkretnego zbioru; z element贸w przyj臋tych jako znaki鈥搉o艣niki o okre艣lonym 艂adunku informacyjnym. Przy uporz膮dkowaniu za艂o偶e艅 konstruuj膮cych katalogu, powstaj膮cy zapis jest czym艣 w rodzaju obszernej siatki napi臋膰, rozpi臋tej w ruchliwym, efemerycznym obszarze konflikt贸w pomi臋dzy poszczeg贸lnymi elementami zbioru. Tak zsyntetyzowany zapis jest form膮 analizy terenu sztuki i procesu tw贸rczego w abstrakcyjnej magmie uwarunkowa艅 i przeczuwanej, u艣wiadomionej nieosi膮galno艣ci rozwi膮za艅. Idee, teorie, pogl膮dy, programy, kierunki, tendencje, pr膮dy, struktury, manifesty i jeszcze wiele, wiele innych s艂贸w.
Zygmunt Rytka, 1981
Kolekcja prywatna
Kolekcja prywatna jest zbiorem otwartym, o niesta艂ej definicji dobor贸w zdj臋膰. Zdj臋cia grupowe, portrety i pozosta艂e zaliczone do Kolekcji prywatnej nie s膮 reporta偶em ani dokumentacj膮 dzia艂a艅 artystycznych typu performans.
Zygmunt Rytka, 1981
Zygmunt Rytka
Zygmunt Rytka, artysta intermedialny zwi膮zany ze 艣rodowiskiem polskiej neoawangardy lat 70. oraz p贸藕niejszym 艣rodowiskiem sztuki niezale偶nej lat 80. Autor cykli fotograficznych, eksperymentalnych film贸w i prac wideo, a tak偶e powsta艂ych po roku 2000 instalacji oraz obiekt贸w. Wsp贸艂pracowa艂 blisko z Ma艂膮 Galeri膮 w Warszawie oraz Galeri膮 Wschodni膮 i Galeri膮 FF w 艁odzi. Wsp贸艂za艂o偶yciel Fundacji Sztuki Wsp贸艂czesnej In Situ w Soko艂owsku. W swojej tw贸rczo艣ci 艂膮czy艂 filozoficzno-artystyczne badanie natury i percepcji z pe艂n膮 ironii refleksj膮 na temat wsp贸艂czesnych medi贸w i polityki. Jednocze艣nie doskonale dokumentowa艂 艣rodowisko artystyczne, kt贸rego sam by艂 aktywnym uczestnikiem. Urodzi艂 si臋 w Warszawie 11 marca 1947 roku, zmar艂 w Soko艂owsku 23 marca 2018 roku.
Jako artysta by艂 samoukiem. Jego zainteresowanie fotografi膮 rozpocz臋艂o sie ju偶 podczas nauki w technikum elektrycznym w Warszawie, gdzie trafi艂 do k贸艂ka fotograficznego. Natomiast zatrudnienie w Instytucie Elektrotechnicznym w Mi臋dzylesiu ko艂o Warszawy mia艂o wp艂yw na jego pierwsze prace artystyczne. 鈥濸ewnie st膮d wzi臋艂a si臋 moja precyzja i zainteresowanie problemem czasu鈥� 鈥� napisze p贸藕niej w kr贸tkiej notce autobiograficznej zamieszczonej w katalogu wystawy Ci膮g艂o艣膰 niesko艅czono艣ci zaprezentowanej w Muzeum Sztuki w 艁odzi w 2000 roku. Zadebiutowa艂 w 1974 roku wystaw膮 pod tytu艂em Przedzia艂y czasowe w Galerii Remont w Warszawie. W okresie 1975-77 pracowa艂 w Galerii Wsp贸艂czesnej w Warszawie, a w 1979 roku zosta艂 przyj臋ty do Zwi膮zku Polskich Artyst贸w Fotografik贸w. W tym czasie uformowa艂y si臋 podstawy jego pracy tw贸rczej. 鈥濿a偶ne by艂o poznawanie ludzi, podobne pogl膮dy na sztuk臋 i 偶ycie. I w艂asna praca. Niezale偶ne my艣lenie 鈥� w艂asne, niesprawdzone, niepewne鈥� 鈥� to tak偶e fragment z cytowanej wy偶ej autobiograficznej notki, w kt贸rej Rytka wskazuje osoby, kt贸re mia艂y kluczowe znaczenie dla jego pojawienia si臋 w 艣wiecie sztuki: artyst贸w Marka Koniecznego, Krzysztofa Zar臋bskiego, J贸zefa Robakowskiego (z kt贸rym wsp贸艂pracowa艂 przy tworzeniu filmu 呕ywa Galeria), Andrzeja Mroczka (kuratora Galerii Labirynt, a p贸藕niej BWA w Lublinie). Z pewno艣ci膮 wa偶nymi postaciami by艂y w kszta艂towaniu jego artystycznej postawy byli tak偶e Zbigniew D艂ubak, maj膮cy 贸wcze艣nie du偶y wp艂yw na 艣rodowisko fotograficzne, a tak偶e Andrzej Partum i Jerzy Busza, z kt贸rymi 艂膮czy艂a go tak偶e bliska relacja towarzyska. W latach 70 Rytka zacz膮艂 r贸wnie偶 dokumentowa膰 wybrane wydarzenia artystyczne. Z dzisiejszej perspektywy wida膰, 偶e by艂y to wybory znacz膮ce. Dokumentowa艂 dzia艂ania tej grupy artyst贸w, kt贸rzy 贸wcze艣nie przesuwali granice w pojmowaniu dzie艂 sztuki, przede wszystkim w Galerii Remont, Galerii Repassage, Galerii Wsp贸艂czesnej i Ma艂ej Galerii w Warszawie, Galerii Labirynt i p贸藕niej Galerii BWA w Lublinie oraz Galerii Wschodniej i Galerii FF w 艁odzi, a w czasie stanu wojennego dzia艂ania Kultury Zrzuty, 艂贸dzkiego Strychu oraz s艂ynne plenery w Teofilowie z udzia艂em artyst贸w z grupy 艁贸d藕 Kaliska. Jako dokumentalista dzia艂a艂 aktywnie do ko艅ca lat 90., wykonuj膮c tak偶e zarobkowo liczne fotografie teatralne, mi臋dzy innymi dla Teatru Ateneum w Warszawie.
Wczesny etap tw贸rczo艣ci Zygmunta Rytki to pierwsze wystawy w drugiej po艂owie lat 70, w kt贸rych fotografi膮 pos艂uguje si臋 w duchu prac konceptualnych (wystawy Przedzia艂y czasowe, Okre艣lenie miejsca, Zapis powielany). Wykonuje zdj臋cia wody na kr贸tkich czasach na艣wietlania, zdj臋cia z podr贸偶y wykonywane w ustalonych wcze艣niej odcinkach czasowych, rejestruje przestrze艅 na kliszy 35mm w taki spos贸b, by pe艂ny obraz znalaz艂 si臋 na odbitce stykowej z ca艂ego poci臋tego filmu. Kilka lat p贸藕niej tworzy te偶 zdj臋cia z cyklu Bluff, w kt贸rych wyst臋puje jako aktor, odgrywaj膮cy rol臋 bohatera z filmu sensacyjnego rodem z zachodniej telewizji. Prace te z jednej strony stanowi膮 pocz膮tek jego zainteresowania manipulacj膮 medialn膮, z drugiej tak偶e pocz膮tek metody tw贸rczej, opartej na tworzeniu mini-performance odgrywanych jednak nie dla publiczno艣ci, ale dla obiektywu aparatu. Tworzy pierwsze realizacje filmowe, mi臋dzy innymi film Fiat 126p, w kt贸rym ironicznie przedstawia 鈥濵alucha鈥� jako fetysz i obiekt po偶膮dania socjalistycznego spo艂ecze艅stwa. Pod koniec lat 70 rozpoczyna te偶 wykonywa膰 zdj臋cia bezpo艣rednio z ekranu telewizora, tworz膮c krytyczny dokument z czas贸w narastaj膮cego zak艂amania w艂adz pa艅stwowych, nazwany z czasem tytu艂em Fotowizja. Ten cykl Rytka realizowa艂 przez ca艂y okres trwania stanu wojennego, wykonuj膮c w sumie ponad 6000 fotografii tworz膮c rodzaj archiwum zawieraj膮cego 艣wiadectwa czy dokumenty 贸wczesnych wydarze艅. R贸wnolegle realizowa艂 tak偶e jego wersj臋 filmow膮, korzystaj膮c z mo偶liwo艣ci poklatkowego rejestrowania ekranu, a p贸藕niej tak偶e dodatkowego monta偶u (Retransmisja, film 1979-1983, video 1988). Praca ta nie by艂a pokazywana w czasie jej realizacji, jako wystawa indywidualna zosta艂a zaprezentowana dopiero w 2007 roku w Galerii FF w 艁odzi. Natomiast jeszcze w 1978 roku wraz Jackiem Drabikiem Rytka pokaza艂 efekt innego dzia艂ania opartego r贸wnie偶 na bezpo艣rednim fotografowaniu obraz贸w z ekranu telewizora. By艂a to wystawa pod tytu艂em TV/Studio 2 鈥� Rembrandt 78 w Galerii Interpress w Warszawie, na kt贸rej pokazanych zosta艂o kilkadziesi膮t fotografii wykonanych podczas emisji jednego programu z cyklu Studio 2, a tak偶e zdj臋cie prezenter贸w oprawione w z艂ot膮 ram臋. Kontrowersje wzbudzi艂o zdanie zamieszczone w manife艣cie wystawy: 鈥濿 1978 roku Rembrandt pracowa艂by w telewizji鈥�. Obie realizacje wskazuj膮 na du偶膮 艣wiadomo艣膰 autora w kwestii si艂y oddzia艂ywania obraz贸w w ramach przekazu medialnego, a tak偶e mo偶liwo艣ci manipulowania poprzez nie odbiorcami.
Badacze tw贸rczo艣ci Rytki (Krzysztof Jurecki, Adam Mazur) wskazuj膮 jako prze艂omow膮 w jeo rozwoju wystaw臋 Fotowizja 鈥� Katalog S.M. (Some Meetings) z 1981 roku, kt贸ra zapocz膮tkowa艂a r贸wnie偶 wieloletni膮 wsp贸艂prac臋 Rytki z Ma艂膮 Galeri膮 w Warszawie. Na wystawie Rytka przedstawi艂 zdj臋cia uczestnik贸w wydarze艅 artystycznych w kilku seriach, pocz膮wszy od tych, na kt贸rych przedstawione s膮 realne spotkania, a偶 po czysto hipotetyczne zestawienia, powsta艂e poprzez monta偶 kilku zdj臋膰. Wystawa ta plasuje Rytk臋 w centrum dzia艂a艅 贸wczesnej neoawangardy i by艂a punktem wyj艣cia do wielu p贸藕niejszych realizacji. W 1988 roku na wystawie Kolekcja Prywatna w Ma艂ej Galerii zaprezentowa艂 efekt wieloletniej pracy dokumentalnej, jednocze艣nie nadaj膮c jej status autorskiego dzie艂a, przez wielu uwa偶anych za jedn膮 z jego najwa偶niejszych prac. Czarno-bia艂e odbitki przedstawiaj膮ce dynamiczne uj臋cia uczestnik贸w po-wernisa偶owych spotka艅 Rytka otoczy艂 r臋cznie malowan膮 z艂ot膮 ramk膮 i cz臋艣ciowo pokolorowa艂, nadaj膮c pracom 鈥瀙unkowy鈥� charakter (co podkre艣la艂a te偶 forma wieszania prac bezpo艣rednio na 艣cianie). Kolekcja prywatna to jednak nie tylko zapis ducha czas贸w, ale tak偶e wa偶ne dzia艂anie artystyczne Rytki, kt贸ry z dokumentacji zbudowa艂 oryginalne dzie艂o sztuki.
Lata 80 i 90, to okres najwi臋kszej aktywno艣ci artystycznej Rytki. Regularnie prezentuje swoje nowe prace, cykle fotograficzne, prace wideo, a tak偶e instalacje przestrzenne. W 1984 roku otwiera wystaw臋 Ci膮g艂o艣膰 niesko艅czono艣ci w Galerii Labirynt w Lublinie (rok p贸藕niej w Ma艂ej Galerii w Warszawie) z pracami jednego z jego najbardziej rozpoznawalnych cykli, realizowanego nad rzek膮 Bia艂k膮. W wypowiedziach na temat tego cyklu Rytka wskazuje mi臋dzy innymi na potrzeb臋 odnalezienia czego艣 trwa艂ego w czasach zam臋tu, co odnajduje w medytacji nad kamieniami i natur膮 艣wiata. Jednocze艣nie wprowadza motyw numerowania kamieni, projekt nierealny i skazany na niepowodzenie, kt贸ry jest te偶 tym samem triumfem natury. W 1983 bierze udzia艂 tak偶e w pierwszym plenerze Kultury Zrzuty w Teofilowie, oraz kolejnych w 1985, 1987 i 1990 roku. Tworzy prace do wydawanego w tym czasie pisma 鈥濼ango鈥�. Pod koniec lat 80 powstaje te偶 wa偶ny cykl zatytu艂owany Obiekty chwilowe, w kt贸rym jego eksperymenty z badaniem percepcji staj膮 si臋 mniej zogniskowane wok贸艂 samego medium fotografii, a bardziej intuicyjne i bli偶sze naturze. Motyw ten Rytka rozwija w cyklu Obiekt nietrwa艂y. W pierwszym pojawia si臋 motyw obrysowywania cienia drzew, w drugim cienia w艂asnej d艂oni. Wyra藕nie wida膰 w tych pracach ducha refleksji nad percepcj膮 zawartej w pismach W艂adys艂awa Strzemi艅skiego. Pojawia si臋 te偶 w jego tw贸rczo艣ci rys zakwestionowania warto艣ci wiedzy i definicji sztuki, kt贸ry w symboliczny spos贸b zamanifestowa艂 si臋 w cyklu Obok sztuki (zaprezentowanym na wystawie w Galerii FF w 艁odzi w 1988 roku). G艂贸wnym motywem tego cyklu s膮 autoportrety Rytki pozuj膮cego na tle przyrody w ge艣cie my艣liciela z rze藕by Augusta Rodina, czemu towarzysz膮 zdania odnosz膮ce si臋 do bezradno艣ci wobec ogromu wiedzy i dzia艂a艅 sk艂adaj膮cych si臋 na ludzk膮 kultur臋.
W latach 90. natura zajmuje coraz wa偶niejsze miejsce w tw贸rczo艣ci Rytki. W 1994 prezentuje wystaw臋 prac z cyklu Kontakt, w kt贸rym autor fotografuje mr贸wki mi臋dzy innymi na tle tablicy Mendelejewa, zderzaj膮c 艣wiat biologiczny z ludzk膮 wiedz膮 i kultur膮. W 1999 powsta艂 cykl Le偶膮c, w kt贸rym artysta sam schodzi do poziomu natury, dos艂ownie wtapia si臋 w ni膮. R贸wnocze艣nie biologia ma coraz wi臋kszy wp艂yw na 偶ycie samego Rytki. Od pocz膮tku lat 90 obserwuje pojawiaj膮ce si臋 objawy choroby, zdiagnozowanej p贸藕niej jako ataksja m贸偶d偶kowo-rdzeniowa, choroby kt贸ra z pocz膮tku zaburza dzia艂anie uk艂adu nerwowego, a z czasem coraz bardziej go parali偶uje. Pod koniec lat 90 Rytka zaczyna u偶ywa膰 laski do chodzenia i moment ten uwieczni艂 w niewielkim cyklu zdj臋膰 zatytu艂owanym I co teraz?. Na zdj臋ciach z tego cyklu stoi oparty o lask臋 na tle kamieni z Bia艂ki. Podsumowaniem tego okresu w tw贸rczo艣ci Rytki by艂a jego pierwsza du偶a wystawa o charakterze monograficznym, przygotowana przez Krzysztofa Jureckiego w Muzeum Sztuki w 艁odzi w 2000 roku i pokazywana p贸藕niej tak偶e w Muzeum Historii Fotografii w Krakowie pod tytu艂em Ci膮g艂o艣膰 niesko艅czono艣ci.
W p贸藕niejszym okresie Rytka realizowa艂 przede wszystkim prace w formie instalacji (Obiekty dynamiczne) oraz obiekt贸w (Moje formy zapisu). Jednocze艣nie w 偶yciu prywatnym Rytki dosz艂o do powa偶nych zmian. W 1998 roku pozna艂 Bo偶enn臋 Biskupsk膮, artystk臋 i kobiet臋, z kt贸r膮 sp臋dzi艂 reszt臋 偶ycia. Razem zamieszkali w Podkowie Le艣nej i w 2004 roku za艂o偶yli Fundacj臋 Sztuki Wsp贸艂czesnej In situ, w kt贸rej Rytka do 2012 roku pe艂ni艂 rol臋 prezesa zarz膮du. Wraz z Bo偶enn膮 Biskupsk膮, jej c贸rk膮 Zuzann膮 Fogtt i fundacj膮 przeni贸s艂 si臋 wtedy do Soko艂owska. Bra艂 udzia艂 w kszta艂towaniu programu organizowanych w Soko艂owsku przez fundacj臋 trzech corocznych imprez artystycznych: Mi臋dzynarodowego Festiwalu Sztuk Efemerycznych Konteksty, Festiwalu Hommage a虁 Kie艣lowski oraz Festiwalu Sanatorium D藕wi臋ku. Przyci膮ga艂 do Soko艂owska wielu artyst贸w, tworz膮c nowe miejsce na mapie artystycznej kraju. W 2011 roku na wystawie When I'm Sixty-Four (z Krzysztofem Wojciechowskim) w Centrum Sztuki Wsp贸艂czesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie zaprezentowa艂 obiekty zebrane w ramach projektu 艢lady 鈥� dowody istnienia: wybrane dowody to偶samo艣ci i legitymacje, zdj臋cia z tomografii w艂asnego m贸zgu, a tak偶e wydrukowane w du偶ym formacie cytaty, kt贸re towarzyszy艂y mu przez ca艂e tw贸rcze 偶ycie. Realizowa艂 tak偶e swoje w艂asne projekty, przede wszystkim cykl Moje formy zapisu, sk艂adaj膮cy si臋 z kilkudziesi臋ciu obiekt贸w w kt贸rych jako materi臋 wykorzysta艂 no艣niki z zapisem swoich poprzednich prac oraz narz臋dzia wykorzystywane do ich tworzenia (aparaty, ta艣my VHS, p艂yty CD, klisze fotograficzne i inne). Dokumentowa艂 w艂asne artystyczne dzia艂ania na terenie parku przy sanatorium doktora Brehmera, jak r贸wnie偶 sam proces rewitalizacji obiektu. Mimo choroby pozostawa艂 w centrum 偶ycia artystycznego a偶 do swojej 艣mierci w 2018 roku.
Otrzyma艂 wiele nagr贸d, m.in.: dyplom i medal ZPAF (1997), medal XX-lecia MHF w Krakowie(2007), Nagrod臋 Specjaln膮 Ministra Kultury (2007), Srebrny Medal "Zas艂u偶ony Kulturze Gloria Artis" (2009), Nagrod臋 im. Katarzyny Kobro (2011).
Jego prace znajduj膮 si臋 w zbiorach: Muzeum Narodowego we Wroc艂awiu, Muzeum Sztuki w 艁odzi, Muzeum Historii Fotografii w Krakowie, Galerii Studio w Warszawie, Kolekcji Warmi艅sko-Mazurskiego Towarzystwa Sztuk Pi臋knych w Olsztynie, Kolekcji Dolno艣l膮skiego Towarzystwa Zach臋ty Sztuk Pi臋knych we Wroc艂awiu, Artoteki w Zielonej G贸rze, Centrum Rze藕by Polskiej w Oro艅sku, a tak偶e w kolekcjach prywatnych.